Nỗ lực gìn giữ làng nghề dệt đũi Nam Cao

Trở lại làng Nam Cao mới thấy, từ các xưởng dệt nhỏ, âm thanh khung cửi vang lên nhịp nhàng, hòa cùng mùi kén tằm thoang thoảng trong không khí, gợi cảm giác rất riêng của một làng nghề lâu đời

Từng vang danh từ thế kỉ XIX và có lúc chững lại trước biến động kinh tế, nghề dệt đũi nay đang dần hồi sinh mạnh mẽ

Năm 2012, nhờ sự góp sức của lớp trẻ tâm huyết và mô hình Hợp tác xã, những khung cửi cũ đã được khôi phục và vận hành trở lại

Để tạo nên tấm đũi mềm mại, quy trình sản xuất gồm nhiều công đoạn tỉ mỉ, trong đó rút sợi từ kén thô là khâu đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo nhất

Nét đặc trưng của làng đũi Nam Cao nằm ở kĩ thuật kéo sợi đã được gìn giữ và truyền nối suốt hơn bốn thế kỉ

Để có được sợi đũi, các bà, các mẹ phải nấu chín, ngâm kén trong nước rồi mới tỉ mẩn kéo từng sợi tơ vòng lên guồng

Bà Duy Thị Oanh (62 tuổi, Hưng Yên) chia sẻ: “Mỗi ngày tôi phải ngâm tay trong nước từ 8 đến 10 tiếng. Sau mỗi ca làm, đôi tay nhợt đi vì nước, tôi lại phải xát lá thầu dầu để hồi phục đôi tay, chuẩn bị cho ngày làm việc hôm sau"

Quá trình xử lý thủ công hạn chế can thiệp hóa chất, giữ lại độ “thở” tự nhiên của sợi tơ, tạo nên cảm giác mộc mạc nhưng vẫn tinh tế. Chính những đặc tính này đã giúp vải đũi Nam Cao đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường đòi hỏi cao về chất lượng và tính bền vững như Pháp, Lào, Thái Lan...

Thay cho mô hình sản xuất nhỏ lẻ tại hộ gia đình, người dân hiện chuyển sang làm việc tập trung trong khuôn khổ Hợp tác xã. Cách tổ chức này giúp chuẩn hóa quy trình kĩ thuật, kiểm soát chất lượng đầu ra đồng đều hơn, đồng thời tạo điều kiện phân công lao động theo từng công đoạn chuyên biệt

Chị Nguyễn Thị Thúy Hoài (Phó chủ nhiệm Hợp tác xã lụa đũi Nam Cao) cho biết, việc gắn bó với nghề không đơn thuần vì thu nhập, mà còn xuất phát từ mong muốn gìn giữ và đóng góp cho quê hương. Công việc của chị trải dài từ vận hành sản xuất, đón tiếp khách tham quan đến tham gia các hội chợ, triển lãm để quảng bá sản phẩm

Hiện nay, bên cạnh các khung dệt thủ công truyền thống, làng nghề đã tích hợp thêm mô tơ điện nhằm hỗ trợ vận hành, giúp tăng năng suất nhưng vẫn giữ được kĩ thuật dệt đặc trưng

Đáng chú ý, làng đũi Nam Cao đang định hướng sản xuất theo hướng “xanh” khi ưu tiên sử dụng nguồn nhuộm từ nguyên liệu tự nhiên như lá bàng, nếp cẩm, gấc… Các sắc màu trầm, gần gũi với tự nhiên không chỉ tạo nên dấu ấn riêng mà còn nâng tầm giá trị cho những sản phẩm cao cấp như khăn lụa, áo dài...

Mỗi tấm đũi là kết quả của thời gian tích lũy, từ nhịp chân đạp cửi đều đặn đến sự bền bỉ của nhiều thế hệ gắn bó với nghề

Ngày nay, làng đũi Nam Cao không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành điểm đến văn hóa giàu trải nghiệm

THIÊN NGÂN