Ninh Bình xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc

Hội thảo quốc tế về xây dựng Hồ sơ đề cử Di sản thế giới khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc diễn ra tại Ninh Bình.

Hội thảo quốc tế về xây dựng Hồ sơ đề cử Di sản thế giới khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc được xem là bước khởi đầu quan trọng trong quá trình đánh giá, nhận diện các giá trị nổi bật toàn cầu của khu vực. Nếu được UNESCO ghi danh, đây sẽ là di sản thế giới mới của Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế của Ninh Bình trên bản đồ di sản quốc tế.

Hội thảo được xác định là diễn đàn khoa học đầu tiên để các chuyên gia đánh giá những giá trị nổi bật toàn cầu của khu vực đề cử, đồng thời thảo luận định hướng xây dựng hồ sơ theo các tiêu chuẩn của UNESCO.

Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình, cho biết trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều thách thức về bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ các giá trị văn hóa và ứng phó với biến đổi môi trường, việc bảo tồn di sản không còn là trách nhiệm của riêng mỗi quốc gia mà là mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế.

Theo ông, hội thảo không chỉ có ý nghĩa đối với Ninh Bình và các địa phương liên quan mà còn là diễn đàn khoa học quan trọng để làm sáng tỏ những giá trị nổi bật toàn cầu của khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc. Đây sẽ là cơ sở để xây dựng hồ sơ đề cử có đầy đủ luận cứ khoa học, đáp ứng các yêu cầu của UNESCO.

Ninh Bình là vùng đất hội tụ nhiều giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và thiên nhiên. Hệ sinh thái karst độc đáo cùng sự giao thoa giữa văn hóa thung lũng đá vôi, văn hóa đồng bằng sông Hồng và văn hóa ven biển đã tạo nên một không gian văn hóa - sinh thái đặc sắc, chứa đựng nhiều giá trị về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học, khảo cổ học và lịch sử.

Theo lãnh đạo tỉnh, thành công của Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới đã chứng minh hướng phát triển dựa trên nền tảng bảo tồn di sản là đúng đắn. Đây cũng là tiền đề để Ninh Bình tiếp tục phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các bộ, ngành, địa phương liên quan cùng các tổ chức quốc tế xây dựng Hồ sơ đề cử khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc trình UNESCO xem xét ghi danh.

Đông đảo nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu tham dự hội thảo quốc tế tại Ninh Bình.

Theo các kết quả nghiên cứu ban đầu được công bố tại hội thảo, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc sở hữu hệ thống địa chất và địa mạo karst nhiệt đới tiêu biểu, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng nhiều giá trị khảo cổ, lịch sử và văn hóa được hình thành qua hàng vạn năm.

Đặc biệt, đây là nơi sinh sống của quần thể Voọc mông trắng - một trong những loài linh trưởng đặc hữu quý hiếm nhất thế giới, có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu. Các nhà khoa học đánh giá sự kết hợp giữa hệ sinh thái karst liên hoàn, đa dạng sinh học và quá trình con người thích nghi, cộng cư với thiên nhiên qua hàng nghìn năm đã tạo nên tính độc đáo của không gian di sản này.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh Ninh Bình, mục tiêu của địa phương không chỉ là xây dựng thành công hồ sơ đề cử mà còn hướng tới mô hình quản lý, bảo tồn di sản hiệu quả, hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ các giá trị văn hóa và phát triển bền vững vì lợi ích của cộng đồng.

Tỉnh cam kết tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, UNESCO, IUCN cùng các chuyên gia trong và ngoài nước để hoàn thiện hồ sơ trên cơ sở các luận cứ khoa học khách quan, đồng thời tăng cường đầu tư cho công tác bảo tồn, nâng cao năng lực quản lý và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo vệ di sản.

PGS.TS Trần Tân Văn trình bày báo cáo đề dẫn về kết quả nghiên cứu bước đầu xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới.

Báo cáo đề dẫn tại hội thảo, PGS.TS Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, cho biết công tác chuẩn bị hồ sơ đề cử đã đạt được nhiều kết quả bước đầu quan trọng.

Trong đó, báo cáo tóm tắt để đưa khu vực vào Danh sách dự kiến đề cử của UNESCO đã được hoàn thành đúng thời hạn. Các nhóm chuyên gia trong nước đã triển khai nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho các tiêu chí (v), (ix) và (x) của UNESCO, đồng thời bước đầu hoàn thiện nội dung các chương chính của hồ sơ và kế hoạch quản lý di sản.

Nhiều chuyên gia quốc tế cũng đang phối hợp nghiên cứu, xác định tính chất di sản, phương án ranh giới tối ưu và lộ trình đề cử, đồng thời hỗ trợ xây dựng Yêu cầu đánh giá sơ bộ (Preliminary Assessment Request) theo quy trình của UNESCO.

Theo PGS.TS Trần Tân Văn, các kết quả nghiên cứu ban đầu cho thấy khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc có nhiều triển vọng đáp ứng các tiêu chí (v), (ix) và (x) đối với một Di sản thế giới. Đặc biệt, sự tương tác bền vững giữa con người với thiên nhiên trong hàng nghìn năm không chỉ tạo nên giá trị văn hóa đặc sắc mà còn góp phần bảo tồn quần thể Voọc mông trắng tại "thành trì cuối cùng" của loài.

Bên cạnh những kết quả nghiên cứu ban đầu, hội thảo cũng tập trung trao đổi nhiều vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng hồ sơ đề cử.

Một trong những nội dung được các chuyên gia quan tâm là xác định tính chất của di sản. Theo nhóm nghiên cứu, phương án xây dựng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc thành một di sản độc lập được đánh giá phù hợp hơn so với phương án mở rộng Quần thể danh thắng Tràng An, do hai khu vực không liền khoảnh và có sự khác biệt về các tiêu chí đề cử của UNESCO.

Ông Tilo Nadler, Chuyên gia bảo tồn Linh trưởng tham luận.

Các chuyên gia cũng cho rằng cần nghiên cứu mở rộng phạm vi đề cử theo hướng liên tỉnh nhằm bảo đảm tính toàn vẹn của hệ sinh thái và tạo hành lang sinh thái kết nối quần thể Voọc mông trắng. Trước mắt, phương án được đề xuất là kết nối với khu vực giáp ranh thuộc tỉnh Phú Thọ, đồng thời xem xét khả năng mở rộng tới khu vực Hương Sơn (Hà Nội) trong giai đoạn phù hợp.

Về lộ trình thực hiện, nhiều ý kiến đề xuất tuân thủ quy trình chuẩn của UNESCO thay vì đẩy nhanh tiến độ. Theo đó, việc xây dựng hồ sơ sẽ được triển khai theo các mốc thời gian của UNESCO, dự kiến hoàn thiện và bảo vệ hồ sơ vào năm 2030.

Ngoài ra, các đại biểu cũng kiến nghị sớm tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục pháp lý, cơ chế phối hợp và nguồn lực để các nhóm chuyên gia trong nước và quốc tế có điều kiện triển khai đầy đủ các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, khai quật và xây dựng kế hoạch quản lý di sản.

Các nhà khoa học kỳ vọng, kết quả hội thảo sẽ tạo sự thống nhất về cơ sở khoa học, pháp lý và định hướng triển khai, qua đó tạo nền tảng vững chắc để hoàn thiện Hồ sơ đề cử Di sản thế giới khu Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc theo đúng các tiêu chuẩn của UNESCO.

Đinh Huê - Quỳnh Anh