Nicotine trong thuốc lá điện tử, 'chất gây nghiện thế hệ mới' và những tác hại nghiêm trọng với sức khỏe

Đằng sau thiết kế bắt mắt, hương vị hấp dẫn và công nghệ hiện đại là nicotine – một chất gây nghiện mạnh, có độc tính cao, ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể, làm tổn thương não bộ đang phát triển của trẻ em, gia tăng nguy cơ ung thư và để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết sử dụng thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu của nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác.

Trong thời gian qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhờ sự quan tâm lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội và đặc biệt là sự tham gia tích cực của lực lượng đoàn viên, thanh niên trên cả nước.

Tuy nhiên, chúng ta cũng đang đứng trước nhiều thách thức mới trong công tác kiểm soát thuốc lá, nhất là sự gia tăng và xu hướng sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong giới trẻ.

Ảnh minh họa

Thuốc lá điện tử đang hướng tới nhóm người dùng mới, đặc biệt là giới trẻ

Mặc dù các nhà sản xuất thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thường tuyên bố đây là giải pháp thay thế cho người hút thuốc lá điếu và không nhắm tới thanh thiếu niên, thực tế cho thấy các sản phẩm này đang thu hút một lượng lớn người dùng mới, bao gồm cả những người chưa từng hút thuốc, phụ nữ và trẻ em.

Khác với thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử được thiết kế với kiểu dáng thời trang, nhỏ gọn, nhiều màu sắc cùng hàng loạt hương vị như trái cây, bánh kẹo, nước ngọt… phù hợp với thị hiếu của giới trẻ. Việc mua bán, quảng cáo sản phẩm cũng diễn ra phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội, ứng dụng điện thoại thông minh và các kênh thương mại điện tử, khiến việc tiếp cận trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Các chuyên gia y tế nhận định đây chính là những yếu tố làm gia tăng đáng kể nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên và những người chưa từng hút thuốc.

Nicotine – chất gây nghiện mạnh với độc tính cao

Thành phần nguy hiểm nhất trong thuốc lá điện tử chính là nicotine. Đây là chất gây nghiện cao, đồng thời có độc tính mạnh đối với nhiều cơ quan trong cơ thể.

Nicotine có thể gây ngộ độc cấp tính với hệ tim mạch, thần kinh và hô hấp. Các biểu hiện ngộ độc nicotine tương tự như ngộ độc thuốc trừ sâu nhóm lân hữu cơ, bao gồm vã mồ hôi, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, rối loạn nhịp tim, khó thở, thậm chí đe dọa tính mạng.

Đáng chú ý, lượng nicotine trong thuốc lá điện tử thường cao hơn đáng kể so với thuốc lá điếu thông thường. Nicotine được chứa trong dung dịch hoặc dạng bột với nồng độ lớn, cho phép người dùng hít hàng nghìn hơi từ một thiết bị.

Đặc biệt, nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử hiện nay sử dụng nicotine tổng hợp dưới dạng muối nicotine. Loại nicotine này được điều chỉnh độ pH để giảm cảm giác khó chịu khi hít vào, giúp người dùng dễ tiếp nhận hơn nhưng đồng thời cũng khiến nicotine hấp thu nhanh hơn và làm tăng nguy cơ nghiện.

Trên thực tế, nicotine từng được sử dụng như một loại thuốc trừ sâu do độc tính rất cao. Tuy nhiên, từ năm 2014, Mỹ đã cấm sử dụng nicotine làm hóa chất bảo vệ thực vật. Hiện nay, Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới cũng không còn sử dụng nicotine trong lĩnh vực này vì những nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe con người.

Gây tổn thương gần như toàn bộ cơ thể

Theo các nghiên cứu y học, việc tiếp xúc kéo dài với nicotine có thể gây tổn thương trên hầu hết các cơ quan và hệ thống trong cơ thể.

Đối với hệ tim mạch, nicotine làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, hẹp mạch máu, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, bệnh mạch vành và nhồi máu cơ tim.

Ở hệ hô hấp, nicotine làm tổn thương đường thở, gây co thắt phế quản, giãn phế nang, tăng tiết dịch đường hô hấp và có thể dẫn đến suy giảm chức năng phổi.

Với hệ tiêu hóa, nicotine làm tăng tiết axit dịch vị, giảm nhu động ruột, gây trào ngược dạ dày - thực quản, viêm loét dạ dày tá tràng, đồng thời làm gia tăng độc tính của vi khuẩn Helicobacter pylori.

Nicotine cũng ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng thận, gây tổn thương cầu thận, giảm mức lọc cầu thận và tăng nguy cơ bệnh thận mạn tính.

Đối với mắt, chất này có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa hoàng điểm và suy giảm thị lực.

Không chỉ vậy, nicotine còn làm suy giảm hệ miễn dịch, giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính khác.

Tác động nghiêm trọng tới sức khỏe sinh sản

Các bằng chứng khoa học cho thấy nicotine ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ.

Ở nam giới, nicotine có thể gây rối loạn cương dương, giảm nồng độ testosterone, làm suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng.

Ở nữ giới, nicotine làm rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng, giảm khả năng thụ thai và làm tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung.

Đặc biệt, đối với phụ nữ mang thai, nicotine có thể đi qua nhau thai và tác động trực tiếp đến thai nhi. Việc phơi nhiễm nicotine trong thai kỳ làm tăng nguy cơ thai chậm phát triển, thai lưu, dị tật bẩm sinh, hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh và nhiều bất thường về phát triển thể chất cũng như thần kinh ở trẻ sau sinh.

Làm gia tăng nguy cơ ung thư và giảm hiệu quả điều trị

Nhiều người lầm tưởng nicotine chỉ gây nghiện mà không phải là chất liên quan đến ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy nicotine có khả năng thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển ung thư thông qua nhiều cơ chế khác nhau.

Nicotine làm gia tăng stress oxy hóa, gây tổn thương DNA, thúc đẩy đột biến gen và ảnh hưởng đến quá trình chết tế bào theo chương trình. Những thay đổi này tạo điều kiện thuận lợi cho sự xuất hiện và phát triển của các tế bào ung thư.

Ngoài ra, nicotine còn kích thích sự phát triển và di căn của khối u, đồng thời làm gia tăng khả năng kháng hóa trị và xạ trị, khiến việc điều trị ung thư trở nên khó khăn hơn.

Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên quan giữa việc tiếp xúc với nicotine và nguy cơ mắc các loại ung thư như ung thư phổi, ung thư tụy, ung thư dạ dày, ung thư đường tiêu hóa và ung thư vú.

Dù được quảng bá là sản phẩm thay thế thuốc lá truyền thống và ít gây hại hơn, thuốc lá điện tử và thuốc lá mới nói chung đang trở thành mối đe dọa mới đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên...

Nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng đối với thanh thiếu niên

Các chuyên gia cảnh báo thanh thiếu niên là nhóm đối tượng chịu tác động nặng nề nhất từ nicotine.

Não bộ con người tiếp tục phát triển cho đến khoảng 25 tuổi. Trong giai đoạn này, việc tiếp xúc với nicotine có thể gây ra những biến đổi lâu dài đối với cấu trúc và chức năng não bộ.

Nicotine làm ảnh hưởng đến quá trình hình thành các khớp thần kinh – yếu tố đóng vai trò quan trọng trong học tập, ghi nhớ và phát triển nhận thức. Việc sử dụng nicotine ở tuổi vị thành niên có thể làm suy giảm khả năng tập trung, giảm trí nhớ, ảnh hưởng đến khả năng học tập và kiểm soát hành vi.

Nhiều nghiên cứu còn cho thấy thanh thiếu niên sử dụng nicotine có nguy cơ cao hơn mắc các rối loạn tâm trạng, lo âu, trầm cảm và dễ nghiện các chất kích thích khác trong tương lai.

Do não bộ đang phát triển rất nhạy cảm với nicotine, thanh thiếu niên thường nghiện nhanh hơn và mức độ phụ thuộc nặng hơn so với người trưởng thành. Điều này khiến những hậu quả sức khỏe xuất hiện sớm hơn và nghiêm trọng hơn khi bước vào tuổi trưởng thành.

Thái Bình