Những thế hệ phụ nữ trong 50 năm Thành phố mang tên Bác - Bài 1: Nữ Anh hùng tiên phong với mô hình siêu thị hiện đại

Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Nghĩa (bí danh Chín Ngân) - nguyên Tổng Giám đốc, nguyên Chủ tịch Hội đồng Quản trị đầu tiên của Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại TPHCM (Saigon Co.op) góp phần vào sự phát triển của TPHCM

Bén duyên với thương mại

Từ năm lớp 9, dưới vỏ bọc của một nữ sinh, bà Nguyễn Thị Nghĩa tham gia các phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên tại đô thị Sài Gòn. Năm 1965, sau khi tham gia hoạt động tưởng niệm Anh hùng Trần Văn Ơn, bà bị lộ thân phận và bị chính quyền cũ theo dõi. Tổ chức đã đưa bà thoát ly gia đình nhưng vẫn hoạt động bí mật trong nội thành Sài Gòn. Trong thời gian này, bà học tại nhiều trường khác nhau dưới tên giả và lấy bí danh Chín Ngân.

Năm 1970, trong một lần về căn cứ ở Đồng Tháp tham gia lớp học dành cho cán bộ Thành đoàn, bà bị địch bắt. Sau đó, bà bị giam tại Trại tù binh Hố Nai (Biên Hòa, Đồng Nai) rồi chuyển đến Trại giam Phú Tài (Quy Nhơn, Bình Định cũ). Trong thời gian bị giam cầm, bà cùng các đồng đội tham gia nhiều hoạt động đấu tranh trong nhà tù. Đến năm 1973, bà được trao trả tù binh theo Hiệp định Paris.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà được phân công làm Ủy viên Thường vụ Thành đoàn, Trưởng ban Thiếu nhi Thành đoàn. Sau đó, bà được cử đi học chính trị tại Hà Nội trong 2 năm. Năm 1977, bà được phân công giữ chức Phó Trưởng Ban Quản lý Hợp tác xã Mua bán TPHCM, sau đó là Trưởng ban. "Từ đây, cuộc đời tôi gắn bó với thương mại, dù trước đó chưa từng đi buôn bán ngày nào", bà Nghĩa kể.

Thời điểm đó, hầu hết các phường, xã đều có hợp tác xã mua bán nhưng nguồn hàng được phân phối từ hệ thống quốc doanh rất hạn chế, chủ yếu là một số mặt hàng nhỏ lẻ như chỉ may, vải thun... Vì vậy, các hợp tác xã phải chủ động tìm nguồn hàng để phục vụ nhu cầu của người dân.

"Khi ấy, tại thành phố, nhiều hộ gia đình tận dụng đất trống để nuôi heo, trồng trọt nhiều hộ có dư nên bán lại cho hợp tác xã. Bản thân tôi cũng từng nuôi heo và nhờ khoản thu nhập này mà mua được một chiếc xe gắn máy cũ để đi làm", bà Nghĩa xúc động kể.

Bà Nguyễn Thị Nghĩa cùng chồng là ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM

Theo bà, chính thực tiễn hoạt động đã cho thấy mô hình Ban Quản lý Hợp tác xã Thành phố không còn phù hợp. Bà cùng tập thể lãnh đạo đề xuất chuyển đổi mô hình, thành lập Liên hiệp Hợp tác xã Mua bán TPHCM (viết tắt là Saigon Co.op) và các liên hiệp hợp tác xã cấp quận, huyện. Mô hình mới vừa thực hiện nhiệm vụ phân phối hàng hóa phục vụ người dân, vừa được phép trực tiếp kinh doanh để tạo nguồn lực phát triển.

Một trong những hướng đi quan trọng được lựa chọn là hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, giai đoạn đầu gặp rất nhiều khó khăn. Thời điểm đó chỉ có cơ quan ngoại thương nhà nước mới được phép xuất nhập khẩu trực tiếp. Liên hiệp Hợp tác xã Mua bán TPHCM phải thực hiện thông qua các đơn vị nhà nước khác và trả phí dịch vụ.

Những thương vụ đầu tiên được thực hiện theo hình thức đối lưu với đối tác tại Hồng Kông (Trung Quốc), nhập hàng tiêu dùng và xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Quá trình này giúp đơn vị tích lũy kinh nghiệm và từng bước khẳng định năng lực kinh doanh.

Bước ngoặt lớn đến khi Saigon Co.op nhận được đơn hàng xuất khẩu 10.000 tấn gạo - một khối lượng mà trước đó chưa từng nghĩ tới. Để hoàn thành hợp đồng, cán bộ của đơn vị phải đi khắp các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long thu mua lúa, tổ chức xay xát, chế biến và đóng gói theo yêu cầu xuất khẩu.

Không chỉ thu được lợi nhuận, thương vụ này còn giúp Saigon Co.op tích lũy nhiều kinh nghiệm quý giá về thu mua, chế biến, quản lý chất lượng và xuất khẩu nông sản. Từ thành công đó, tháng 1/1990, Saigon Co.op chính thức được Bộ Thương mại cấp giấy phép xuất nhập khẩu trực tiếp. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, tạo nền tảng cho sự phát triển mạnh mẽ của Saigon Co.op trong những năm tiếp theo.

"Khai sinh" thương hiệu Co.opmart

Việc "khai sinh" thương hiệu Co.opmart được nhen nhóm từ một chuyến đi công tác nước ngoài của bà Nghĩa cùng các thành viên trong ban quản trị Liên hiệp HTX Thương mại TPHCM (Saigon Co.op). "Đó là một chuyến tham gia xúc tiến thương mại tại một số nước Đông Âu, trong đó có Hungary. Tại đây, tôi được tham quan một siêu thị và tận mắt chứng kiến mô hình bán hàng hiện đại với hệ thống quét mã hàng hóa. Dù công nghệ khi đó còn đơn giản nhưng đối với cả đoàn, đó là điều hoàn toàn mới mẻ. Lúc đó tôi đã ước ao Việt Nam cũng phải có mô hình như vậy", bà Nghĩa kể.

Trở về nước, bà cùng đồng nghiệp trong cơ quan bàn bạc, tìm hiểu cách vận hành, học hỏi từ những đơn vị đã làm trước, tìm nơi mua thiết bị, xây dựng hệ thống mã hàng và từng bước áp dụng vào thực tế. Từ đó, Co.opMart ở đường Cống Quỳnh (phường Bến Thành, TPHCM hiện nay) - siêu thị tự chọn đầu tiên của Saigon Co.op đã được ra đời vào năm 1996.

Bà Nghĩa cho biết: "Thực ra, thời điểm đó ở TPHCM cũng đã có một vài đơn vị tư nhân thử nghiệm mô hình này, nhưng quy mô còn nhỏ. Nhờ mô hình bán hàng tự chọn, kết hợp với hàng Việt Nam chất lượng cao, Co.opMart Cống Quỳnh đã tạo được ấn tượng rất tốt với người dân. Không chỉ khách hàng quận 1 mà người dân quận 3 và nhiều khu vực khác cũng tìm đến mua sắm".

Siêu thị Co.opMart Cống Quỳnh ra đời năm 1996

Bà Nghĩa nhớ lại: "Ngày khai trương, lượng khách đến mua sắm đông ngoài dự kiến. Ban đầu, chúng tôi áp dụng hình thức thanh toán bằng mã vạch nhưng thời đó trang thiết bị còn rất hạn chế. Việc quét mã không theo kịp lượng khách nên phải kê thêm bàn để tính tiền thủ công. Cán bộ, nhân viên đều xắn tay vào hỗ trợ ghi hóa đơn, tính tiền cho khách, không khí rất phấn khởi".

Một yếu tố rất quan trọng khác lúc bấy giờ là khi Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng đề ra đường lối Đổi mới "Xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa" đã mở ra một tư duy hoàn toàn mới trong phát triển kinh tế.

"Chính tinh thần đổi mới ấy đã lan tỏa trong xã hội, khiến người dân hào hứng đón nhận những mô hình kinh doanh hiện đại. Dù mang tên hợp tác xã nhưng Saigon Co.op đã tạo được hình ảnh năng động, khác biệt so với mô hình hợp tác xã truyền thống trước đây. Điều đó giúp chúng tôi có thêm niềm tin rằng mình đang đi đúng hướng, không phải làm một cách tự phát mà đang thực hiện đúng tinh thần đổi mới của đất nước", bà Nghĩa cho biết thêm.

Nỗ lực giữ danh xưng thành phố mang tên Bác

Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Nghĩa cho rằng việc Sài Gòn - Gia Định đổi tên thành TP Hồ Chí Minh luôn mang ý nghĩa rất thiêng liêng. "Thành phố mang tên Bác thì phải làm sao cho xứng đáng với tên gọi đó. Không phải chỉ là danh xưng hay hình thức, mà phải làm cho thành phố ngày càng tốt hơn, mạnh hơn, phát triển hơn. Chính điều đó trở thành động lực để mỗi người dân, mỗi cán bộ nỗ lực nhiều hơn trong công việc của mình. Saigon Co.op cũng vậy, chúng tôi luôn nỗ lực để duy trì, phát triển, phục vụ người dân tốt hơn. Từ một Co.opMart Cống Quỳnh, chúng tôi đã nhân lên rất nhiều Co.opMart khác trên toàn quốc. Dù hiện nay không còn là siêu thị hiện đại nhất nhưng nơi đây vẫn có lượng khách hàng đông đảo, doanh thu tốt và giữ được uy tín đặc biệt trong lòng người dân", bà Nghĩa nói.

Theo bà Nghĩa, một trong những phẩm chất nổi bật nhất của người TPHCM chính là sự năng động, dám nghĩ, dám làm. Môi trường của thành phố luôn đòi hỏi con người phải chủ động, sáng tạo và không ngừng vươn lên.

"Ai đến đây sinh sống một thời gian cũng bị cuốn vào nhịp sống năng động ấy. Nhưng bên cạnh sự năng động, điều rất đáng quý là tinh thần nghĩa tình, sẵn sàng giúp đỡ những người khó khăn, yếu thế", bà nhận xét.

Từ góc nhìn của mình, bà mong thế hệ trẻ hôm nay tiếp tục phát huy truyền thống ấy, vừa giữ được tinh thần đổi mới, sáng tạo, vừa nuôi dưỡng trách nhiệm với cộng đồng và lòng tự hào về thành phố mang tên Bác.

"Thế hệ chúng tôi giờ chủ yếu kể lại những câu chuyện của ngày xưa. Còn tương lai của thành phố nằm trong tay lớp trẻ. Các bạn phải dùng sức trẻ, trí tuệ và khát vọng của mình để xây dựng TPHCM ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, đúng như mong muốn của Bác Hồ", bà gửi gắm.

Minh Tuấn - Phạm Thương