Những thay đổi quan trọng trong Luật Công chứng sửa đổi năm 2026

Công chứng viên Hoàng Thu Hương hướng dẫn khách hàng làm thủ tục công chứng. Ảnh minh họa: Phương Thảo

Những thay đổi quan trọng

Thay đổi đầu tiên là việc điều chỉnh định nghĩa công chứng và công chứng viên được quy định tại khoản 1 Điều 1, Luật Công chứng sửa đổi năm 2026, cụ thể như sau:

Công chứng là dịch vụ công do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng thực hiện để chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của giao dịch bằng văn bản (sau đây gọi là giao dịch) phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng.

Cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài thực hiện công chứng giao dịch theo quy định tại Điều 73 của Luật này.

Công chứng viên là người có đủ tiêu chuẩn theo quy định của Luật này, được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm để hành nghề công chứng và thực hiện một số nhiệm vụ chứng thực theo quy định của pháp luật.

Như vậy, quy định mới đã nêu cụ thể việc công chứng phải thực hiện bằng bằng văn bản (trước đây chưa đề cập). Ngoài ra, Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 cũng thay đổi thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên từ Bộ trưởng Bộ tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để phù hợp với chủ trương phân quyền, phân cấp hiện hành.

Thứ hai là việc các giao dịch phải công chứng sẽ chỉ được quy định trong Luật, không còn được giao cho Chính phủ quy định nữa.

Trước đây, Điều 3, Luật Công chứng năm 2024 quy định chung rằng, giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định hoặc luật giao Chính phủ quy định phải công chứng. Thì nay, Điều 3 Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 quy định, giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định phải công chứng.

Thứ ba là việc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thay Bộ Tư pháp quản lý công chứng viên. Nhằm thống nhất với quy định về phân cấp, phân quyền quản lý Nhà nước, Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 sửa đổi một số nội dung quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thay thế Bộ trưởng Bộ tư pháp thực hiện các nhiệm vụ: Công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài; bổ nhiệm công chứng viên; miễn nhiệm công chứng viên; bổ nhiệm lại công chứng viên; Ban hành Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng...

Thứ tư là việc sẽ có lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản trong phạm vi toàn quốc. Điều 44, Luật Công chứng sửa đổi năm 2026 tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở.

Tuy nhiên, bổ sung nội dung đáng chú ý là Chính phủ sẽ quy định lộ trình thực hiện thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản trong phạm vi toàn quốc sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành và các cơ sở dữ liệu có liên quan được cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố.

Thứ năm là việc công chứng viên không được yêu cầu vừa ký vừa điểm chỉ. Trước đây, khoản 4 Điều 50, Luật Công chứng năm 2024 quy định, việc điểm chỉ có thể được thực hiện đồng thời với việc ký trong những trường hợp sau đây: Công chứng di chúc; theo đề nghị của người yêu cầu công chứng; công chứng viên thấy cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho người yêu cầu công chứng.

Tuy nhiên theo quy định mới của Luật Công chứng sửa đổi năm 2026, việc điểm chỉ có thể được thực hiện đồng thời với việc ký theo đề nghị của người yêu cầu công chứng. Như vậy, công chứng viên sẽ không được tự yêu cầu khách hàng vừa ký vừa điểm chỉ nếu họ không đề nghị.

Thứ sáu là quy định các trường hợp chuyển tiếp khi áp dụng luật mới từ 1/1/2027 như sau: Người đã được bổ nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên trước ngày 1/1/2027 được tiếp tục hành nghề công chứng và thực hiện các nhiệm vụ chứng thực; việc bổ nhiệm công chứng viên đối với người đã hoàn thành tập sự hành nghề công chứng tại tỉnh, thành phố được sắp xếp với tỉnh, thành phố khác thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố sau khi sắp xếp.

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo việc cập nhật, quản lý, khai thác cơ sở dữ liệu công chứng đã có tại địa phương trong thời gian xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng theo quy định của Luật này; chỉ đạo việc kết nối, tích hợp các dữ liệu công chứng tại địa phương với cơ sở dữ liệu công chứng theo quy định của Luật này bảo đảm kịp thời, an toàn, đầy đủ, chính xác.

Trường hợp công chứng viên được Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm mà chưa hành nghề thì việc miễn nhiệm thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi đã đề nghị bổ nhiệm công chứng viên đó.

Trường hợp công chứng viên được Bộ trưởng Bộ Tư pháp miễn nhiệm thì việc bổ nhiệm lại thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi đã đề nghị miễn nhiệm công chứng viên đó; trường hợp Bộ trưởng Bộ Tư pháp tự mình miễn nhiệm công chứng viên thì việc bổ nhiệm lại thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi hành nghề cuối cùng của công chứng viên đó…

Bỏ bắt buộc công chứng với 6 loại giao dịch

Theo Luật Công chứng sửa đổi 2026, các giao dịch không còn bắt buộc công chứng gồm: Văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại.

Theo quy định mới, chỉ các giao dịch quan trọng, yêu cầu điều kiện chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao mới thuộc diện bắt buộc công chứng và phải do luật chuyên ngành quy định, thay vì quy định rải rác tại các nghị định như trước. Bộ Tư pháp được giao chủ trì rà soát, cập nhật và công khai danh mục các giao dịch phải công chứng để bảo đảm áp dụng thống nhất.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định công chứng giao dịch bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Đồng thời, mở rộng phạm vi công chứng trên toàn quốc đối với các giao dịch không liên quan trực tiếp đến bất động sản, gắn với việc xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất, bảo đảm an toàn thông tin.

Quốc Doanh