Những người trẻ nghiên cứu, tìm hiểu các giá trị văn hóa, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ

Quang cảnh buổi ra mắt dự án về thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, công tác bảo tồn di sản văn hóa đang đối mặt nhiều thách thức. Nguồn tư liệu chính thống về thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ trên không gian mạng còn thiếu tính hệ thống, khiến việc tra cứu và tiếp cận thông tin gặp không ít trở ngại. Thực trạng này tạo ra khoảng cách giữa các thế hệ, khi nhiều bạn trẻ quan tâm đến di sản, nhưng chưa có điều kiện tiếp cận nguồn tư liệu chuẩn mực để hiểu đúng giá trị văn hóa truyền thống. Việc thiếu một hệ thống lưu trữ số hóa bài bản dẫn tới những cách nhìn chưa đầy đủ trong quá trình thực hành tín ngưỡng trong đời sống đương đại.

Dự án được xây dựng với định hướng trở thành cầu nối liên thế hệ, nơi các giá trị thực hành của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ được số hóa và hệ thống hóa theo hướng chuẩn mực, dễ tiếp cận, bảo đảm khả năng phát triển lâu dài. Mục tiêu của dự án là hình thành một hệ sinh thái di sản trong môi trường số, tạo điều kiện để người trẻ chủ động tiếp nhận, kế thừa và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống. Sự tiếp nối là quá trình kế thừa có chọn lọc, tôn trọng giá trị gốc đồng thời thích ứng với nhịp sống hiện đại.

Trong khuôn khổ buổi ra mắt, dự án tổ chức giới thiệu và tọa đàm chuyên sâu về giá trị thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Sự kiện có sự tham gia chia sẻ của các nghệ nhân và nhà nghiên cứu đồng thời giới thiệu ấn phẩm chuyên khảo cùng kho tư liệu số hóa của dự án. Sự kiện diễn ra trong không gian thờ tự giúp công chúng tiếp cận di sản từ thực hành cụ thể, qua đó tạo nền tảng để cộng đồng hiểu đúng giá trị trước khi tham gia các hoạt động số hóa và lan tỏa tiếp theo.

Lộ trình triển khai dự án được thực hiện xuyên suốt ba miền. Tại Hà Nội, dự án tổ chức lễ ra mắt và tọa đàm chuyên sâu tại Đền Thủy Trung Tiên đồng thời giới thiệu ấn phẩm chuyên khảo và công bố Thư viện số hóa Đạo Mẫu Việt Nam, tạo nền tảng học thuật cho chương trình. Tại Huế, nhóm thực hiện tiến hành các chuyến điền dã khảo sát thực địa nhằm tìm hiểu đặc trưng thực hành tín ngưỡng trong bối cảnh văn hóa miền trung đồng thời bổ sung tư liệu cho hệ thống số hóa. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, dự án tổ chức triển lãm nghệ thuật đa phương tiện kết hợp hình ảnh, video thực hành và văn bản văn chầu, tạo không gian giao thoa giữa truyền thống và công nghệ.

Song hành chuỗi hoạt động tại ba miền là hệ thống sản phẩm được xây dựng trên nền tảng học thuật và tham vấn chuyên môn. Nổi bật là ấn phẩm chuyên khảo “Độc bản văn chầu Phạm Văn Kiêm và Di sản văn ca chúc Thánh” do tác giả Ngô Nhật Tăng chủ biên. Công trình tập trung khảo cứu hệ thống văn chầu trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ trên cơ sở đối chiếu các văn bản Hán Nôm cổ, sưu tầm, phục dựng và hiệu đính những bản văn chầu có giá trị, góp phần gìn giữ nguyên bản lời văn dâng Thánh, đồng thời chuẩn hóa tư liệu phục vụ thực hành nghi lễ. Bên cạnh đó, Thư viện số hóa Đạo Mẫu Việt Nam được phát triển trên cơ sở kế thừa tư duy số hóa di sản của nhà nghiên cứu Lê Văn Thao và đội ngũ “Enter Việt Nam”. Hệ thống dữ liệu này không chỉ có giá trị trong công tác bảo tồn mà còn được ứng dụng trong hoạt động giáo dục, góp phần đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng thông qua công nghệ.

Điểm nhấn của dự án là chuyển từ cách tiếp cận “lưu giữ” sang “tương tác”, kết hợp các hoạt động trực tiếp với nền tảng trực tuyến nhằm hình thành hệ sinh thái trải nghiệm đa chiều, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa không gian thực hành truyền thống và môi trường số. Dự án mở ra hành trình tiếp cận từ yêu di sản đến ý thức trách nhiệm gìn giữ, khẳng định người trẻ là chủ thể tham gia kế thừa và làm mới di sản trong khuôn khổ các giá trị gốc, góp phần bảo đảm sức sống bền vững của di sản trong đời sống đương đại.

NGỌC LIÊN