Những ngày mưa lũ

Tôi từng nghĩ những ngày làm việc đầu tiên của một bác sĩ trẻ sẽ được nhớ bằng ca bệnh đầu đời, lần đầu tiên đứng trước một bệnh nhân nặng hay lần đầu tiên nghe tiếng gọi “Bác sĩ ơi!” từ phía cuối hành lang... 

Nhưng rồi, thời gian thử việc của tôi lại được đánh dấu bằng một điều chẳng có trong bất kỳ giáo trình y khoa nào - đối mặt với trận lũ “lịch sử”. Ba ngày, một phần Nha Trang chìm trong biển nước. Xe cộ dừng lại, hàng quán đóng cửa, điện chập chờn, nhiều khu vực mất liên lạc. Và giữa một đô thị đang oằn mình chống chọi với thiên tai, bệnh viện của chúng tôi trở thành một ốc đảo vào ngày đầu của đợt lũ. Với tôi - một bác sĩ trẻ, mới bước chập chững vào nghề thì có lẽ khoảng thời gian đó là “ca trực” đặc biệt nhất từng trải qua.

Khi phố hóa thành sông

Trong đêm trực hôm ấy, giữa lúc tờ mờ sáng nhìn qua cửa sổ bệnh viện, tôi thấy nước ngập mỗi lúc một cao sau cả một đêm dài mưa lớn trút nước dữ dội. Những con đường vốn đông đúc giờ chỉ còn những dòng nước chảy xiết. Điện thoại liên tục nhận được những tin nhắn về các khu vực bị ngập sâu, những tuyến đường bị chia cắt, những gia đình cần hỗ trợ, cả những tin nhắn đầy lo lắng của gia đình tôi được gửi đến. Bệnh viện cũng dần bị cô lập nhưng người bệnh không thể chờ nước rút mới đau, không thể đợi đường thông mới khó thở, không thể trì hoãn một cơn đau ngực hay một tình trạng suy hô hấp chỉ vì ngoài kia đang là mùa lũ. Và chúng tôi vẫn phải tiếp tục công việc của mình - khám bệnh, theo dõi, điều trị bệnh và hàng nghìn công việc “không tên” khác.

Mọi thứ diễn ra gần như bình thường, chỉ có điều “bình thường” ấy đang nằm giữa một hoàn cảnh hoàn toàn không bình thường. Những bước chân vội vã của đồng nghiệp trên hành lang, những tiếng gọi nhau í ới, những gương mặt có phần mệt mỏi nhưng không một lời than phiền thốt ra... Ngoài kia có thể là bão tố, lũ lụt hay những điều không thể đoán trước. Nhưng khi người bệnh nằm trước mặt mình, điều duy nhất chúng tôi có thể nghĩ đến vẫn là "Làm gì để cứu họ?". Bệnh viện gần như bị cô lập. Việc đi lại khó khăn. Những phương tiện thông thường gần như không thể tiếp cận. Trong khi đó, một số bệnh nhân có tình trạng nặng cần được chuyển đến tuyến trên để tiếp tục điều trị...

Những người lính đến bệnh viện

Giữa lúc mưa gió, đường ngập nước, lực lượng quân đội được huy động để hỗ trợ đưa bệnh nhân nặng ra khỏi khu vực bị cô lập. Trong điều kiện bình thường, việc chuyển một người bệnh có thể chỉ là một quy trình quen thuộc, nhưng trong trận lũ ấy, mỗi mét đường đều là một thử thách. Chúng tôi phải tính toán từng bước, làm sao để bệnh nhân được vận chuyển an toàn? Làm sao duy trì các phương tiện hỗ trợ? Làm sao bảo đảm bệnh nhân không bị gián đoạn điều trị? Và làm sao đưa người bệnh vượt qua những con đường đang ngập sâu để đến được nơi có khả năng điều trị tốt hơn?

Nhìn bệnh nhân được đưa đi an toàn, tôi bất giác thấy nghề của mình rộng lớn hơn những gì tôi từng nghĩ. Một người bệnh được cứu không chỉ nhờ một bác sĩ. Đằng sau họ là điều dưỡng, kỹ thuật viên, hộ lý, nhân viên hành chính, lái xe, lực lượng cứu hộ, quân đội, những người làm công tác hậu cần… Mỗi người một vị trí, một nhiệm vụ, nhưng tất cả cùng hướng về một mục tiêu: giữ lấy sự sống của một con người.

Trong những ngày bình thường, có lẽ chúng ta ít khi nhận ra điều đó. Nhưng trong thiên tai, khi mọi thứ bị đảo lộn, sự phối hợp ấy trở nên rõ ràng đến mức xúc động. Tôi hiểu rằng y khoa không chỉ là câu chuyện giữa bác sĩ và bệnh nhân, mà y khoa còn là câu chuyện của con người với con người. Nhưng có lẽ điều khiến tôi xúc động nhất trong những ngày ấy lại không phải là những ca bệnh nặng mà là những bữa cơm – là tình người, tình đồng bào giữa lúc khó khăn

Những suất cơm giữa ngày nước nổi

Nếu những ngày bình thường, công việc của người bác sĩ, điều dưỡng gói gọn trong những công việc khám bệnh, những chỉ định điều trị, những cuộc hội chẩn và những giờ theo dõi bệnh nhân, thực hiện y lệnh… thì trong những ngày mưa lũ đã giúp tôi cùng các đồng nghiệp hiểu rằng chăm sóc một người bệnh còn là một câu chuyện rộng hơn rất nhiều. Bệnh viện bị cô lập. Người bệnh không thể dễ dàng ra ngoài. Người nhà không thể đi lại để mua thức ăn. Những hàng quán xung quanh bệnh viện đóng cửa. Việc vận chuyển lương thực, thực phẩm trở nên khó khăn. Có những bệnh nhân vốn đã yếu vì bệnh tật, nay lại phải đối mặt với một nỗi lo rất đời thường nhưng lại vô cùng thiết yếu - bữa ăn tiếp theo.

Và thế là, bên cạnh việc khám chữa bệnh, nhân viên y tế chúng tôi lại bắt đầu lo thêm một việc tưởng như không thuộc về chuyên môn của mình: đảm bảo từng bữa ăn cho người bệnh trong điều kiện đặc biệt. Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh những hộp cơm, những suất ăn cháo, mì… từ các nhà hảo tâm, các tổ chức thiện nguyện được bảo quản ấm nóng, sắp xếp ngay ngắn, rồi lần lượt được chính tay từng bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên bệnh viện nhận về và trao đến tay bệnh nhân và người nhà. Những phần ăn rất giản dị, nhưng trong hoàn cảnh ấy lại quý giá biết bao.

Chúng tôi chia nhau đi phát cơm. Người mang cơm đến từng phòng bệnh, người kiểm đếm số lượng, người hỗ trợ tận giường bệnh cho những bệnh nhân lớn tuổi, hạn chế trong vận động, không thể tự đi lấy… Những công việc ấy không có trong một bảng mô tả nhiệm vụ cụ thể nào, cũng không ai bảo ai, nhưng cũng chẳng ai trong chúng tôi nghĩ rằng mình có thể đứng ngoài. Bởi chúng tôi biết, một người bệnh đang nằm trên giường không chỉ cần thuốc để điều trị, họ còn cần được ăn, được uống, được chăm sóc và được cảm thấy rằng mình không bị bỏ lại.

Tôi nhớ những ánh mắt của người nhận. Có người nói lời cảm ơn, có những nụ cười… khiến tôi chợt nhận ra rằng chăm sóc một người bệnh không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng thuốc men. Nhìn bệnh nhân và người nhà cùng nhau ăn những bữa cơm nhận từ tay mình như một niềm vui một tia hy vọng giữa trời bão giông ngoài kia.

Nhưng rồi tôi cũng chợt nhận ra một điều khác. Trong những ngày ấy, nhân viên y tế chúng tôi không chỉ đối mặt với bệnh tật của người bệnh, mà còn phải đối mặt với chính những khó khăn của mình. Chúng tôi cũng có gia đình, có nỗi lo cho người nhà, cho nhà cửa… Chúng tôi cũng có những người thân đang ở trong vùng ngập. Chúng tôi cũng lo lắng khi điện thoại báo tin nước tiếp tục dâng. Chúng tôi cũng mệt sau những giờ làm việc kéo dài. Có người nhiều ngày chưa được về nhà. Có người chỉ tranh thủ một chút thời gian để gọi điện hỏi thăm gia đình rồi lại quay trở lại công việc. Nhưng bệnh viện vẫn còn bệnh nhân và chúng tôi sẽ vẫn tiếp tục lựa chọn ở lại, tiếp tục chiến đấu với cả bệnh tật và cả hoàn cảnh khắc nghiệt.

Tôi đã từng nghĩ sức mạnh của người bác sĩ nằm ở kiến thức, ở khả năng xử trí một ca bệnh, ở những quyết định chuyên môn chính xác trong thời khắc nguy cấp. Nhưng sau những ngày đặc biệt này, tôi hiểu rằng sức mạnh ấy còn nằm ở một điều khác, đó là khả năng đứng vững khi chính mình cũng đang mệt mỏi. Những ngày ấy trôi qua chậm hơn mọi ngày. Chúng tôi vẫn khám chữa bệnh, vẫn trực, vẫn theo dõi những bệnh nhân nặng, vẫn xử trí cấp cứu, vẫn hội chẩn. Nhưng bên cạnh những công việc chuyên môn, chúng tôi còn phải làm thêm rất nhiều việc mà trước đó có lẽ chẳng ai nghĩ mình sẽ làm trong một ngày làm việc bình thường: dọn dẹp, vận chuyển đồ đạc, hỗ trợ bệnh nhân, phân phát nhu yếu phẩm, phối hợp với các lực lượng bên ngoài, hỏi thăm những bệnh nhân không có người nhà, động viên những người đang lo lắng vì gia đình mình cũng bị ngập.

Và tôi, một bác sĩ trẻ…

Sau ba ngày ấy, nước rồi cũng rút Nha Trang dần trở lại nhịp sống quen thuộc. Những con đường lại hiện ra. Bệnh viện trở về với những ngày làm việc bình thường. Những bệnh nhân tiếp tục hành trình điều trị của mình. Nhưng với tôi, những ngày ấy sẽ luôn là một phần đặc biệt trong những ngày đầu tiên tôi bước vào nghề. Bởi tôi đã được nhìn thấy nghề y trong một hoàn cảnh khác. Không có những điều kiện lý tưởng. Không có những ngày làm việc theo đúng kế hoạch. Chỉ có mưa, nước lũ, bệnh nhân, đồng nghiệp và những con người đang cố gắng làm điều tốt nhất có thể.

Tôi đã nhìn thấy những người đồng nghiệp mệt nhưng vẫn cố gắng. Tôi đã nhìn thấy những người lính không quản ngại hiểm nguy để hỗ trợ đưa bệnh nhân đi. Tôi đã nhìn thấy những người làm từ thiện trao từng suất cơm bằng tất cả sự tử tế. Và tôi đã nhìn thấy những bệnh nhân, dù đang đau đớn và lo lắng, vẫn dành cho chúng tôi những lời cảm ơn giản dị.

Những điều ấy khiến tôi hiểu rằng mình may mắn khi được khoác lên người chiếc áo blouse trắng. Ngày còn là sinh viên, tôi từng nghĩ trở thành bác sĩ là có thể chữa khỏi bệnh cho thật nhiều người. Bây giờ, tôi hiểu rằng điều đó không phải lúc nào cũng có thể. Có những căn bệnh chúng ta không thể chữa khỏi. Có những bệnh nhân chúng ta không thể cứu được. Có những tình huống chúng ta chỉ có thể cố gắng hết sức trong giới hạn của mình. Nhưng chúng ta luôn có thể trao cho người bệnh sự tử tế. Và giữ lấy niềm tin mà người bệnh đã trao cho mình.

Tôi hiểu rằng màu trắng của chiếc áo blouse không chỉ tượng trưng cho sự trong sạch của nghề nghiệp, nó còn nhắc tôi về một lời hứa: Rằng khi một người bệnh đặt tay mình vào tay người bác sĩ, họ đang trao đi một phần rất lớn của niềm tin. Và niềm tin ấy cần được giữ gìn bằng kiến thức, bằng trách nhiệm, bằng sự tận tâm.

Có thể tôi chỉ là một bác sĩ trẻ trong những ngày đầu của hành trình rất dài trong tương lai. Nhưng ba ngày giữa mùa lũ đã cho tôi một bài học mà không trường lớp nào có thể dạy trọn vẹn: Làm nghề y là đi cùng con người qua những thời khắc mong manh nhất của cuộc đời. Khi ngoài kia nước có thể dâng cao đến đâu, người thầy thuốc vẫn phải tìm cách giữ cho ngọn đèn hy vọng không tắt.

VÕ NGUYỄN HÀ VI - CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ BỆNH VIỆN ĐA KHOA YERSIN NHA TRANG