Những lý do kinh tế khiến Mỹ 'thèm muốn' Greenland

Kho báu khoáng sản dưới lớp băng Bắc Cực

Trong nhiều thập kỷ, Greenland thường được nhìn nhận như một vùng đất băng giá hẻo lánh, với vai trò chiến lược chủ yếu gắn với quân sự và an ninh hàng hải. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, hòn đảo tự trị thuộc Đan Mạch này ngày càng nổi lên như một “điểm nóng” kinh tế, trước hết nhờ tiềm năng khoáng sản gần như chưa được khai thác.

Một khảo sát năm 2023 cho thấy 25 trong số 34 loại khoáng sản được Ủy ban châu Âu (EC) xếp vào nhóm “nguyên liệu thô quan trọng” có mặt tại Greenland. Các ước tính địa chất cho thấy hòn đảo này có thể nắm giữ khoảng 36-42 triệu tấn oxit đất hiếm - quy mô được đánh giá thuộc nhóm hàng đầu thế giới, chỉ đứng sau Trung Quốc.

Những con số này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh khoáng sản quan trọng đang trở thành đầu vào không thể thiếu của nền kinh tế hiện đại. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lithium, nickel, cobalt, manganese và graphite là các vật liệu then chốt đối với pin xe điện; trong khi các nguyên tố đất hiếm giữ vai trò không thể thay thế trong sản xuất nam châm cho turbine gió và động cơ điện. Quá trình mở rộng lưới điện cũng đòi hỏi khối lượng lớn nhôm và đồng.

Sự bùng nổ của năng lượng tái tạo và phương tiện giao thông điện hóa đã kéo theo nhu cầu tăng nhanh đối với các loại khoáng sản này. Trong bức tranh đó, Greenland nổi lên như một trong số ít nguồn cung tiềm năng tại phương Tây, nơi phần lớn trữ lượng vẫn nằm dưới lớp băng và đá.

Bài toán phụ thuộc khoáng sản của Mỹ

Sức hấp dẫn kinh tế của Greenland đối với Mỹ càng thực sự rõ nét khi đặt trong bối cảnh cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu hiện nay. Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Washington hiện phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu đối với 12 loại khoáng sản được coi là thiết yếu cho nền kinh tế và an ninh quốc gia.

Trong khi đó, Trung Quốc đang giữ vị thế thống trị, hiện sản xuất 90% lượng đất hiếm tinh chế và nam châm đất hiếm trên thế giới. Thực tế này làm gia tăng lo ngại tại Washington về rủi ro chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gay gắt.

Không phải ngẫu nhiên mà Tổng thống Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh đến vấn đề khoáng sản quan trọng. Tháng 3 năm ngoái, ông ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu thực hiện “các biện pháp ngay lập tức” nhằm nâng sản lượng khoáng sản của Mỹ lên “mức tối đa có thể”. Washington cũng sử dụng Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để cấp vốn, đơn giản hóa thủ tục và ưu tiên đất liên bang cho các dự án khai khoáng.

Song song với đó, Mỹ mở rộng tìm kiếm nguồn cung ra bên ngoài lãnh thổ, từ việc thúc đẩy khai thác khoáng sản dưới đáy biển cho tới tăng cường hợp tác với các quốc gia giàu tài nguyên như Cộng hòa Dân chủ Congo. Trong chuỗi nỗ lực đó, Greenland nổi lên như một lựa chọn bổ sung hấp dẫn: vừa giàu tài nguyên, lại vừa nằm trong không gian chiến lược của phương Tây.

Greenland và giá trị thương mại hàng hải Bắc Cực

Bên cạnh khoáng sản, giá trị thương mại và logistics hàng hải cũng đang trở thành một yếu tố bổ trợ quan trọng trong tính toán chiến lược đối với Greenland. Biến đổi khí hậu khiến băng tan nhanh tại Bắc Cực đang dần mở ra các tuyến vận tải biển mới, có thể giúp rút ngắn đáng kể quãng đường kết nối châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á so với các tuyến truyền thống qua kênh đào Suez hoặc Panama.

Với vị trí nằm giữa Bắc Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, Greenland có những tiềm năng đáng kể trong dài hạn để trở thành điểm trung chuyển, hậu cần và giám sát trên các tuyến hàng hải đang dần hình thành. Trong dài hạn, các tuyến vận tải Bắc Cực không chỉ mang ý nghĩa thương mại, mà còn có giá trị chiến lược về an ninh chuỗi cung ứng, khi cho phép các nền kinh tế lớn giảm phụ thuộc vào những “nút thắt cổ chai” hàng hải truyền thống.

Chính sự giao thoa giữa tài nguyên, logistics và an ninh chuỗi cung ứng khiến Greenland được nhìn nhận không chỉ như một nguồn khoáng sản tiềm năng, mà là một mắt xích chiến lược trong bức tranh thương mại toàn cầu đang dịch chuyển.

Tiềm năng khoáng sản có bị thổi phồng?

Tuy nhiên, khi rời khỏi các bảng ước tính địa chất để bước vào thực tế kinh tế, bức tranh Greenland trở nên kém màu hồng hơn. Hòn đảo hiện thiếu nghiêm trọng cơ sở hạ tầng cần thiết cho khai thác công nghiệp quy mô lớn. Điều kiện khí hậu khắc nghiệt khiến hoạt động khai thác chỉ có thể diễn ra khoảng nửa năm, trong khi chi phí hậu cần ở mức rất cao.

Các nhà phân tích cho rằng việc đưa khoáng sản Greenland ra thị trường sẽ đòi hỏi “hàng tỉ, hàng tỉ đô la” đầu tư. Hòn đảo gần như không có mạng lưới đường bộ kết nối các khu định cư; số lượng cảng biển hạn chế; còn năng lực sản xuất và truyền tải điện chưa đủ đáp ứng nhu cầu của các dự án khai khoáng lớn.

Ông Anthony Marchese, Chủ tịch Texas Mineral Resources Corporation, nhận định rằng ngay cả với nguồn lực tài chính dồi dào, quá trình từ thăm dò đến khai thác thương mại tại Greenland cũng có thể kéo dài 10 15 năm. Nhiều mỏ mới chỉ được xác định ở mức sơ bộ, chưa có đánh giá đầy đủ về trữ lượng và hàm lượng - những yếu tố quyết định hiệu quả kinh tế của dự án.

Không ít chuyên gia vì vậy đặt câu hỏi liệu khoáng sản có thực sự là động lực quyết định trong sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland. Theo ông Nick Bæk Heilmann, chuyên gia tại Kaya Partners, Greenland không phải là nơi duy nhất sở hữu khoáng sản quan trọng, và Mỹ cũng không nhất thiết phải “sở hữu” Greenland để tham gia khai thác tại đây. Trong bối cảnh giá nhiều loại khoáng sản đang ở mức thấp, hiệu quả kinh tế của các dự án chi phí cao như tại Greenland càng bị bào mòn.

Thực tế cho thấy, ngành khai khoáng tại hòn đảo này hiện vẫn chủ yếu dừng ở giai đoạn thăm dò, với rất ít mỏ vận hành thương mại. Sự phản đối của cộng đồng địa phương và các tổ chức môi trường cũng là những rào cản lớn đối với các dự án mới.

Tính khả thi đang dần được cải thiện

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng các yếu tố mới đang dần cải thiện tính khả thi của khai thác khoáng sản tại Greenland. Trong một cuộc phỏng vấn với CNBC, CEO công ty khai khoáng Amaroq, ông Eldur Ólafsson, cho biết Chính phủ Mỹ đang cân nhắc đầu tư vào các dự án khoáng sản quan trọng của doanh nghiệp này tại Nam Greenland.

Theo ông Ólafsson, các phương án được thảo luận bao gồm hợp đồng bao tiêu sản lượng, hỗ trợ phát triển hạ tầng và các hạn mức tín dụng. Ông cũng cho rằng điều kiện tự nhiên của Greenland không hoàn toàn bất lợi, khi nhiều mỏ nằm gần các vịnh hẹp sâu, thuận lợi cho vận chuyển bằng đường biển - khác với những dự án phải kéo quặng đi hàng trăm ki lô mét trên đất liền.

Biến đổi khí hậu, dù gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực, cũng đang làm thay đổi bối cảnh kinh tế của Bắc Cực. Việc băng tan để lộ thêm các dải đá trơ và vùng đất mới giúp một số khoáng sản chiến lược trở nên dễ tiếp cận hơn với các công ty khoáng sản. Việc Bắc Cực ấm lên nhanh gấp 3-4 lần mức trung bình toàn cầu cũng có thể mở ra các tuyến vận tải mới, qua đó phần nào giảm bớt rào cản hậu cần.

Theo ông Jakob Dreyer, nhà nghiên cứu về chính trị khí hậu và an ninh tại Đại học Copenhagen, quá trình ấm lên toàn cầu và chuyển đổi xanh đang dần “thay đổi logic kinh tế” của Bắc Cực, cải thiện tính khả thi kinh doanh cho cả khai thác nhiên liệu hóa thạch lẫn khai thác khoáng sản thô quan trọng

Một canh bạc dài hạn

Dù các yếu tố trên đang góp phần cải thiện điều kiện khai thác, giới phân tích nhìn chung cho rằng những thay đổi này mới chỉ mang tính hỗ trợ và chưa đủ để xóa bỏ các thách thức mang tính cấu trúc của Greenland. Những rào cản về hạ tầng, chi phí đầu tư, môi trường và sự chấp thuận xã hội vẫn hiện hữu, khiến hòn đảo này khó có thể sớm trở thành trung tâm khai thác khoáng sản quy mô lớn.

Vì vậy, trong ngắn và trung hạn, Greenland khó có thể là lời giải nhanh cho bài toán an ninh khoáng sản của Washington. Sự quan tâm ngày càng gia tăng của Mỹ mang nhiều màu sắc chiến lược và dài hạn hơn là một kế hoạch khai thác có thể sớm mang lại hiệu quả kinh tế.

Ở thời điểm hiện tại, Greenland vẫn là một canh bạc kinh tế tốn kém: tiềm năng lớn, nhưng lợi ích chưa chắc chắn, và chỉ thực sự có ý nghĩa đối với Mỹ trong một cuộc chơi dài hơi nhằm tái định hình chuỗi cung ứng khoáng sản và vị thế chiến lược toàn cầu.

Nguồn: Euronews, CNBC, Financial Times, Fortune, ABC News

Lạc Diệp