Những lưu ý khi chơi thể thao ngoài trời lạnh

Nguy cơ đột quỵ khi chơi thể thao trong thời tiết lạnh

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết: Cơ thể coi nhiệt độ thấp là một tác nhân gây “stress” rất mạnh lên hệ tim mạch. Các mạch máu dưới da và ở tay chân tự động co lại để giữ nhiệt cho tim, não và các cơ quan quan trọng, khiến huyết áp tăng lên, tim phải bóp mạnh và nhanh hơn để bơm máu đi khắp cơ thể. Nhiều nghiên cứu cho thấy, chỉ cần nhiệt độ môi trường giảm vài độ, tỷ lệ nhập viện vì đột quỵ và nhồi máu cơ tim đã tăng rõ rệt, và mùa lạnh có thể làm tăng hàng chục phần trăm nguy cơ biến cố tim mạch nặng.

Không chỉ vậy, thời tiết lạnh làm cơ thể mất nước qua hơi thở và mồ hôi bay hơi nhanh, khiến máu trở nên “đặc” và “dính” hơn. Khi máu đặc, các tế bào máu dễ bám vào nhau và vào mảng xơ vữa trong lòng mạch, tạo cục máu đông có thể trôi lên não gây đột quỵ hoặc bít tắc động mạch vành gây nhồi máu cơ tim.

Bên cạnh đó, lạnh kích hoạt hệ thần kinh giao cảm làm nhịp tim nhanh, huyết áp cao và dễ xuất hiện loạn nhịp tim nguy hiểm. “Khi vận động thể thao trong điều kiện như vậy, tim phải chịu “tác động kép”: vừa chống chọi với lạnh, vừa đáp ứng nhu cầu oxy tăng cao do gắng sức. Điều này giải thích vì sao mỗi khi trời chuyển lạnh, số ca đột quỵ và nhồi máu cơ tim khi chơi thể thao tăng vọt”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho hay.

Khi chơi thể thao trong điều kiện thời tiết lạnh sẽ dễ bị đột quỵ và nhồi máu cơ tim

Trong khi chơi thể thao, người tập cần đặc biệt chú ý tới các triệu chứng liên quan đến tim và não. Theo bác sĩ Hoàng, về tim mạch, dấu hiệu quan trọng nhất là đau hoặc khó chịu vùng ngực, cảm giác nặng, bóp chặt, đè nén ở giữa ngực, đôi khi như có đá tảng đè nặng có thể lan lên cổ, hàm, vai, cánh tay trái hoặc ra sau lưng. Nếu kèm theo khó thở bất thường - tức là thở gấp, hụt hơi, cảm giác không đủ không khí - thì nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc suy tim cấp càng cao. Những cơn hồi hộp đánh trống ngực mạnh, tim đập dồn dập, loạn nhịp hoặc cảm giác “hẫng” trong lồng ngực cũng là tín hiệu cho thấy hệ điện học của tim đang rối loạn, có thể dẫn đến rung thất và ngừng tim.

Về thần kinh, nếu đang tập mà bỗng thấy mặt méo, miệng lệch; một bên tay hoặc chân yếu, tê, không nâng lên nổi; hoặc nói ngọng, nói khó, không hiểu người khác nói gì, thì phải coi đó là báo động đỏ và coi thời gian như “vàng”. Ngoài ra, chóng mặt dữ dội, choáng váng, mất thăng bằng, đi loạng choạng, đau đầu đột ngột hoặc buồn nôn, nôn ói liên tục, mệt lả không giải thích được cũng là những triệu chứng không được xem nhẹ.

“Cách xử trí an toàn là người tập cần dừng ngay việc vận động, ngồi hoặc nằm xuống, nới lỏng quần áo chật, và gọi cấp cứu 115 hoặc nhờ người xung quanh gọi giúp. Tuyệt đối không tự lái xe đến bệnh viện vì nguy cơ ngừng tim hoặc ngất dọc đường. Nếu bác sĩ đã từng dặn có thể dùng aspirin khi nghi ngờ đau tim và không có chống chỉ định, có thể uống một viên trong lúc chờ xe cấp cứu”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh.

Khởi động trong thời tiết lạnh có thể coi là “hàng rào bảo vệ đầu tiên” cho tim và mạch máu. Ảnh: Đinh Trung

Trong trường hợp người bệnh bất tỉnh, ưu tiên là đảm bảo đường thở và hô hấp. Nếu nạn nhân còn thở, có thể đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn để tránh sặc nếu nôn. Nếu không thở hoặc chỉ thở ngáp cá, cần bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực ngay với tần số khoảng 100 - 120 lần/phút, tiếp tục cho đến khi đội cấp cứu đến hoặc nạn nhân có dấu hiệu hồi phục.

Những điều cần chú ý khi chơi thể thao vào mùa lạnh

Chơi thể thao khi trời lạnh, cần giữ ấm cho cơ thể. “Việc giữ ấm không chỉ là mặc nhiều áo, mà cần che chắn đúng nơi quan trọng, đó là vùng đầu, cổ, ngực, tay, chân. Nguyên tắc được nhiều tổ chức khuyến nghị là mặc theo hệ thống ba lớp: lớp trong cùng để thấm hút mồ hôi, lớp giữa giữ nhiệt, và lớp ngoài chắn gió, mưa nhưng vẫn thoáng khí”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý.

Khởi động trong thời tiết lạnh có thể coi là “hàng rào bảo vệ đầu tiên” cho tim và mạch máu. Khởi động đúng cách giúp nhịp tim, huyết áp và lưu lượng máu tăng dần, đồng thời làm ấm cơ và tăng tính đàn hồi của gân, khớp, giảm nguy cơ căng rách cơ và chấn thương. Thời gian khởi động nên dài hơn bình thường khoảng 15 - 20 phút - tốt nhất bắt đầu trong nhà hoặc nơi kín gió bằng những động tác nhẹ như đi bộ tại chỗ, xoay khớp, bước chậm, rồi tăng dần biên độ và tốc độ. Về cường độ vận động trong mùa lạnh, nhiều chuyên gia khuyến cáo nên giảm cường độ so với bình thường khoảng 10 - 20%, đặc biệt với người có bệnh tim mạch hoặc trên 50 tuổi.

Khi thời tiết lạnh, những môn thể thao có đặc điểm người chơi phải gắng sức đột ngột, cường độ cao sẽ nguy hiểm hơn

Theo bác sĩ Hoàng, không chỉ người già hoặc người có bệnh nền mới lo chuyện đột quỵ, đột tử. Tác động của lạnh và gắng sức vẫn có thể kích hoạt những “quả bom hẹn giờ” trong tim ở người trẻ, đặc biệt là vận động viên hoặc người tập cường độ cao. Một yếu tố khác là phản ứng “sốc lạnh” khi tiếp xúc đột ngột với khí lạnh hoặc nước lạnh, có thể kích hoạt những rối loạn nhịp thất nguy hiểm ngay cả ở người không có tổn thương cấu trúc tim rõ ràng.

Một số nhóm có nguy cơ cao hơn hẳn khi tập luyện trong điều kiện giá rét, đó là người cao tuổi, người bị bệnh tim mạch, người bị tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt, người bị tiểu đường, béo phì, người hút thuốc, người từng đột quỵ hoặc có cơn thiếu máu não thoáng qua. Đặc biệt, những người trên 50 tuổi chơi các môn cường độ biến đổi nhanh như pickleball, bóng đá phong trào, tennis, nhất là khi thời tiết chuyển lạnh đột ngột sẽ dễ phải đối diện với nguy cơ cao. Bác sĩ Hoàng cho biết thêm, trời lạnh làm cảm giác khát giảm, nhiều người gần như không uống nước khi tập thể thao, trong khi hơi thở ra vẫn cuốn theo rất nhiều hơi nước; kết quả là máu cô đặc hơn, tăng nguy cơ đông máu.

Các bác sĩ tim mạch khuyến nghị, nên tránh tập ngoài trời trong khoảng từ 5 - 8 giờ sáng những ngày rét, đặc biệt với người lớn tuổi và có bệnh nền. Khung giờ thuận lợi là từ 9 - 11 giờ, khi nhiệt độ môi trường đã ấm lên, cơ thể cũng đã “vào guồng” sau vài tiếng thức dậy, và nếu đã ăn sáng, đường huyết, huyết áp, nhịp tim đều ổn định hơn. Buổi chiều khoảng 14 - 16 giờ cũng là lựa chọn hợp lý. Với người cao tuổi, bệnh tim mạch hoặc nhóm nguy cơ cao, giải pháp an toàn nhất những ngày rét đậm là chuyển sang tập trong nhà - đi bộ hành lang, đạp xe tại chỗ, tập yoga, dưỡng sinh trong phòng ấm thay vì cố ra công viên lúc trời còn tối và lạnh.

Khi thời tiết lạnh, những môn thể thao có đặc điểm người chơi phải gắng sức đột ngột, cường độ cao sẽ nguy hiểm hơn, như: Bơi nước lạnh, chạy nước rút, các bài tập HIIT ngoài trời lạnh, bóng đá, bóng rổ cường độ cao, pickleball khiến tim phải làm việc hết công suất, nhịp tim tăng vọt. Ngược lại, các môn thể thao có cường độ vừa phải, nhịp điệu đều như đi bộ nhanh, thái cực quyền, yoga, đạp xe trong nhà, bơi ở bể nước ấm… thường an toàn hơn trong những ngày nhiệt độ xuống thấp. “Điều quan trọng là điều chỉnh cường độ phù hợp với thời tiết, độ tuổi, thể trạng, bệnh nền, và ưu tiên an toàn hơn thành tích”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng đưa ra lời khuyên.

Ngọc Nhi/VOV.VN