Những điều cần biết về Hội nghị thượng đỉnh NATO 2026

Hội nghị được tổ chức trong bối cảnh châu Âu đang phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm đối với an ninh và quốc phòng của chính mình.

Hội nghị cũng diễn ra khi vẫn đang còn nhiều bất định liên quan đến cam kết quân sự dài hạn của Washington đối với châu Âu; cuộc xung đột Nga-Ukraine vẫn tiếp diễn; căng thẳng tại Trung Đông sau cuộc xung đột với Iran...

Dự kiến, các nhà lãnh đạo sẽ tập trung thảo luận về các vấn đề như chi tiêu quốc phòng, hỗ trợ Ukraine, mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng, cũng như định hình lại sự phân chia trách nhiệm giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu trong NATO.

Chi tiêu quốc phòng trở thành tâm điểm

Một trong những nội dung trọng tâm của Hội nghị Thượng đỉnh NATO năm nay là đánh giá tiến độ thực hiện cam kết đã được các nước thành viên thông qua tại Hội nghị thượng đỉnh ở The Hague năm 2025.

Theo cam kết này, các đồng minh sẽ từng bước nâng tổng chi cho quốc phòng và các khoản đầu tư liên quan lên mức tương đương 5% GDP vào năm 2035.

Tại Hội nghị năm nay, các nước châu Âu dự kiến trình bày những kết quả đạt được trong việc tăng ngân sách quốc phòng, qua đó khẳng định họ đang chia sẻ nhiều hơn gánh nặng bảo đảm an ninh tập thể của NATO, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào Mỹ.

Theo dự thảo tuyên bố hội nghị mà hãng tin Reuters tiếp cận được, các đồng minh châu Âu và Canada đã tăng chi tiêu quốc phòng thêm hơn 139 tỷ USD trong năm 2025.

Hội nghị cũng được kỳ vọng sẽ tái khẳng định cam kết của NATO trong việc hiện đại hóa năng lực quân sự, đồng thời tăng cường vai trò của châu Âu trong liên minh.

Ưu tiên hỗ trợ Ukraine

Các nhà lãnh đạo NATO dự kiến tái khẳng định cam kết hỗ trợ quân sự lâu dài cho Ukraine, bất chấp những bất định liên quan đến nguồn tài trợ trong tương lai từ Mỹ.

Liên minh cũng được cho là sẽ công bố gói cam kết trị giá 70 tỷ Euro dành cho Ukraine trong năm 2026, bao gồm viện trợ trang thiết bị quân sự, huấn luyện và các hình thức hỗ trợ khác, đồng thời khuyến khích các quốc gia thành viên duy trì mức hỗ trợ tương tự trong năm 2027.

Phần lớn nguồn tài chính sẽ đến từ các cam kết song phương hiện có của các nước thành viên và nguồn vốn của Liên minh châu Âu (EU), thay vì các khoản đóng góp mới từ Mỹ.

Do đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy dự kiến tham dự các hoạt động trong khuôn khổ hội nghị cùng với lãnh đạo các nước NATO.

Mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng

Bên cạnh mục tiêu tăng chi tiêu quốc phòng, NATO cũng muốn đẩy nhanh năng lực sản xuất vũ khí và thúc đẩy hợp tác công nghiệp quốc phòng giữa các quốc gia thành viên.

Diễn đàn công nghiệp quốc phòng được tổ chức song song với Hội nghị được kỷ vọng đạt được các thỏa thuận trị giá hàng chục tỷ USD trong các lĩnh vực sản xuất vũ khí, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo quân sự.

Sáng kiến này cũng phản ánh mối quan ngại ngày càng gia tăng rằng các nước NATO cần nhanh chóng bổ sung kho dự trữ vũ khí, đồng thời chuẩn bị tốt hơn trước những thách thức an ninh trong tương lai.

Vấn đề Iran và an ninh Trung Đông

Cuộc xung đột gần đây với Iran được dự báo sẽ là một trong những chủ đề nổi bật trong chương trình nghị sự của các nhà lãnh đạo NATO.

Các chính phủ châu Âu vẫn lo ngại rằng những bất đồng với Washington liên quan đến cuộc xung đột này có thể ảnh hưởng đến sự đoàn kết trong nội bộ liên minh.

Tuyên bố chung của Hội nghị được kỳ vọng sẽ tái khẳng định lập trường rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời kêu gọi bảo đảm quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Thổ Nhĩ Kỳ tìm kiếm những lợi ích chiến lược

Với tư cách nước chủ nhà, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tận dụng Hội nghị này nhằm quảng bá ngành công nghiệp quốc phòng đang phát triển mạnh của mình, đồng thời thúc đẩy hợp tác quân sự sâu rộng hơn trong NATO.

Tổng thống Recep Tayyip Erdogan sẽ tìm kiếm những bước tiến trong các dự án mua sắm quốc phòng, bao gồm hệ thống phòng không SAMP/T, đồng thời kêu gọi các đồng minh dỡ bỏ các hạn chế đối với hoạt động thương mại quốc phòng.

Trong cuộc gặp song phương với người đồng cấp Donald Trump, ông Erdogan cũng được cho là sẽ thúc đẩy việc Mỹ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ và tạo điều kiện để Ankara quay trở lại chương trình máy bay chiến đấu F-35.

Các nhà lãnh đạo dự kiến tham dự

Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara sẽ quy tụ lãnh đạo của toàn bộ 32 quốc gia thành viên NATO, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Ngoài ra, một số nhân vật đáng chú ý cũng sẽ tham dự các hoạt động bên lề Hội nghị gồm: Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy; Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung; Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa; Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen.

Bên cạnh đó, Ngoại trưởng Bahrain, Kuwait, Qatar và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) cũng sẽ tham gia các cuộc thảo luận riêng, cùng với Bộ trưởng đến từ Australia, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc.

Hội nghị thượng đỉnh NATO 2026 được đánh giá có thể định hình hướng đi của NATO trong những năm tới thông qua việc xác lập cách thức phân chia trách nhiệm quốc phòng giữa Mỹ và châu Âu.

Các quyết định đưa ra tại Hội nghị sẽ tác động trực tiếp đến mức chi tiêu quân sự của các nước thành viên, quy mô hỗ trợ dành cho Ukraine, năng lực của ngành công nghiệp quốc phòng cũng như sự gắn kết trong nội bộ liên minh, trong bối cảnh NATO đồng thời phải đối mặt với các thách thức từ Nga, bất ổn tại Trung Đông và sự cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt trên phạm vi toàn cầu.

Sau khi Hội nghị thượng đỉnh kết thúc, các nước thành viên NATO dự kiến bắt đầu triển khai các kế hoạch đầu tư quốc phòng và thỏa thuận hợp tác công nghiệp quốc phòng mới được công bố tại Ankara.

Dư luận cũng sẽ theo dõi sát tiến độ các nước châu Âu nâng mức chi tiêu quân sự, việc thực hiện các cam kết hỗ trợ Ukraine, cũng như liệu các cuộc trao đổi giữa Tổng thống Donald Trump và các nhà lãnh đạo châu Âu có giúp giảm bớt những lo ngại về vai trò và cam kết lâu dài của Mỹ đối với NATO hay không.

Phép thử mang tính quyết định đối với tương lai của NATO

Hội nghị thượng đỉnh NATO 2026 tại Ankara không chỉ là cuộc họp thường niên của liên minh này mà còn là phép thử quan trọng đối với khả năng thích ứng của NATO trước môi trường an ninh đang thay đổi, trong đó châu Âu được kỳ vọng sẽ đảm nhận vai trò quân sự lớn hơn nhiều.

Thay vì tiếp tục tranh luận liệu châu Âu có nên tăng chi tiêu quốc phòng hay không, trọng tâm hiện nay đã chuyển sang câu hỏi: Châu Âu có thể nhanh chóng xây dựng năng lực quân sự đủ mạnh để giảm sự phụ thuộc vào Mỹ đến mức nào?

Đối với lục địa già, quá trình chuyển đổi này vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra nhiều thách thức. Việc gia tăng chi tiêu quốc phòng có thể giúp củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng của châu lục, nâng cao mức độ sẵn sàng chiến đấu và hướng tới một NATO cân bằng hơn về trách nhiệm giữa hai bờ Đại Tây Dương.

Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực kinh tế vẫn hiện hữu và các ưu tiên chi tiêu trong nước ngày càng cạnh tranh, việc duy trì ngân sách quốc phòng ở mức cao sẽ là bài toán chính trị không hề dễ dàng đối với nhiều chính phủ châu Âu.

Vấn đề hỗ trợ Ukraine cũng phản ánh sự thay đổi trong cục diện của liên minh. Khi Mỹ được dự báo sẽ giảm dần mức đóng góp tài chính, các nước châu Âu sẽ phải gánh vác phần lớn trách nhiệm duy trì năng lực quân sự của Kiev. Khả năng duy trì mức hỗ trợ này trong nhiều năm tới sẽ trở thành một trong những thước đo quan trọng về uy tín và mức độ cam kết lâu dài của NATO.

Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, việc đăng cai Hội nghị cũng mang lại những lợi ích chiến lược đáng kể. Ankara đang từng bước khẳng định vị thế không chỉ là một thành viên quan trọng của NATO mà còn là một trung tâm sản xuất quốc phòng đang nổi lên. Nếu đạt được những bước tiến trong hợp tác quốc phòng cũng như cải thiện quan hệ với Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ có thể gia tăng đáng kể ảnh hưởng chiến lược của mình trong nội bộ liên minh.

Nhìn chung, Hội nghị thượng đỉnh NATO 2026 nhiều khả năng sẽ tiếp tục phát đi thông điệp về sự đoàn kết của NATO trước công chúng. Tuy nhiên, Hội nghị cũng cho thấy liên minh đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc.

Trong những năm tới, câu hỏi mang tính quyết định sẽ là liệu châu Âu có thể biến các cam kết gia tăng chi tiêu quốc phòng thành năng lực quân sự thực chất, đồng thời duy trì mối quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương, nền tảng bảo đảm an ninh của NATO trong hơn bảy thập kỷ qua, hay không.

(theo Modern Diplomacy, Reuters)

Ngọc Anh