Những cú nhào lộn đã đủ để robot hình người Trung Quốc thắng lớn?

Những robot hình người của Unitree Robotics của Trung Quốc từng khiến hàng trăm triệu khán giả truyền hình nước này chú ý với màn trình diễn kungfu, leo tường, nhào lộn và sử dụng kiếm.

Ngày 17/8, Unitree tiếp tục đẩy giới hạn vận động khi công bố một mẫu robot hình người mới có khả năng bật nhảy thẳng đứng tại chỗ tới 2 m. Công ty cho biết robot chỉ có đôi chân dài 0,85 m nhưng đã phá kỷ lục ở hai hạng mục liên quan đến khả năng bật nhảy. Mẫu robot được phát triển trong hơn 3 tháng và Unitree cho rằng vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện.

Những màn trình diễn này cho thấy robot hình người Trung Quốc đang tiến bộ nhanh về cơ khí, điều khiển chuyển động và khả năng phối hợp.

Tuy nhiên, đằng sau những bước tiến về công nghệ là cuộc đua thương mại hóa ngày càng quyết liệt, với mục tiêu đưa robot rời khỏi phòng thí nghiệm và sân khấu để hiện diện trong nhà máy, kho hàng, trường học và nhiều môi trường thực tế khác.

Trung Quốc ra mắt robot phá kỷ lục nhảy cao và chạy nhanh của con người. Ảnh: Unitree Robotics.

Thống trị cuộc đua

Theo Smart Analytics Global (SAG), Trung Quốc chiếm hơn 97% số robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu trong nửa đầu năm nay. Tính đến hết tháng 6, sản lượng toàn cầu đạt khoảng 19.100 chiếc, tăng 272% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, cả 5 nhà sản xuất đứng đầu đều đến từ Trung Quốc.

Trong khi đó, dữ liệu từ Omdia được 36Kr dẫn lại cho thấy sản lượng tại Trung Quốc trong nửa đầu năm nay được dự báo đã vượt 40.000 chiếc và có thể vượt 100.000 chiếc trong cả năm.

Những con số này cho thấy cuộc đua robot hình người đang ngày càng mang dáng dấp của một ngành sản xuất quy mô lớn, thay vì chỉ là cuộc cạnh tranh giữa các phòng nghiên cứu.

Quy mô thị trường trong dài hạn thậm chí còn được kỳ vọng lớn hơn nhiều. Trước đó, Le Monde từng dẫn các dự báo cho rằng thị trường robot của Trung Quốc có thể đạt 5.000 tỷ USD vào năm 2050.

Linda Sui, nhà sáng lập và Giám đốc SAG, cho rằng thay đổi quan trọng nhất không nằm ở số lượng xuất xưởng. Thay vào đó, làn sóng ứng dụng trong nhà máy, môi trường giáo dục, nhà hàng... mới là yếu tố thúc đẩy tiềm năng phát triển của robot hình người. Nửa đầu năm nay, các ứng dụng công nghiệp và thương mại chiếm hơn 70% đơn hàng robot hình người, tăng từ khoảng 50% cùng kỳ năm ngoái.

“Sản xuất, hậu cần, kho bãi và các môi trường được kiểm soát khác đang trở thành con đường chính để ngành công nghiệp robot hình người sớm đạt quy mô thương mại”, bà Sui nhận định.

Đó cũng là nơi Trung Quốc có lợi thế đặc biệt. Theo Zhang Xiaorong, Giám đốc Viện Nghiên cứu Công nghệ tiên tiến Trung Quốc, tốc độ phát triển của ngành đến từ sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ, chuỗi cung ứng sản xuất hoàn chỉnh, cơ chế thể chế hướng tới tương lai và thị trường ứng dụng rộng lớn.

Robot hình người Unitree Robotics G1 trong một buổi biểu diễn võ thuật. Các sản phẩm giúp cổ phiếu Unitree Robotics tăng 629% sau đợt IPO trị giá 904 triệu USD tại Thượng Hải. Ảnh: Bloomberg.

“Câu trả lời không nằm ở những khẩu hiệu chính sách suông, mà ở sự phối hợp hiệu quả bắt nguồn từ nền tảng sản xuất, khuôn khổ thể chế ban đầu và các kịch bản ứng dụng rộng lớn”, ông nói với Global Times.

CCTV News cũng đánh giá Trung Quốc đang sở hữu chuỗi cung ứng robot hình người tương đối mạnh và khả năng tự chủ cao. Riêng Unitree cho biết khoảng 90% chuỗi cung ứng của công ty được sản xuất trong nước, trong đó các linh kiện cốt lõi đều do doanh nghiệp tự phát triển.

“Không có thị trường nào phù hợp hơn Trung Quốc nếu nhắc đến ngành công nghiệp robot”, ông Zhang nói.

Bài toán thương mại

Dù gây ấn tượng với những kỹ năng chưa từng có như tung đòn đá Kung fu và tự đứng dậy sau khi ngã, các sản phẩm của Unitree nói riêng và robot hình người nói chung vẫn đối mặt với những nghi ngại về khả năng thương mại hóa quy mô lớn. Rào cản cốt lõi nằm ở những hạn chế chưa thể giải quyết triệt để về AI và phần mềm, khiến các màn trình diễn mãn nhãn này chưa thể quy đổi thành giá trị kinh tế tương xứng.

Hao Hong, đối tác quản lý tại Lotus Asset Management, cho rằng các robot hình người hiện nay rất ấn tượng về mặt trình diễn, nhưng vẫn khó chứng minh khả năng thực hiện những công việc hữu ích trong đời sống hàng ngày.

New York Times cũng chỉ ra khoảng cách giữa một màn trình diễn mãn nhãn và một mô hình kinh doanh bền vững vẫn còn rất lớn. Trong công nghiệp, phần lớn nhu cầu hiện nay mới dừng ở các dự án thử nghiệm.

Robot hình người đối kháng trên võ đài như võ sĩ chuyên nghiệp Trận đấu robot hình người tự do đầu tiên thế giới tại Thâm Quyến gây sốt khi các đấu sĩ cơ khí phô diễn kỹ thuật đấm đá chuyên nghiệp cùng khả năng vận động điêu luyện.

Robot được huấn luyện để phân loại, vận chuyển hoặc lắp ráp linh kiện trong những môi trường được kiểm soát. Những đội robot có thể hoạt động hoàn toàn tự động, liên tục và xử lý nhiều tình huống không dự đoán trước vẫn còn cách hiện thực nhiều năm.

Một báo cáo của TrendForce nhận định nửa cuối 2026 sẽ là giai đoạn then chốt để robot hình người bước vào thương mại hóa. Các doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu thu hẹp trọng tâm vào những ứng dụng có giá trị kinh tế rõ ràng, đồng thời tích hợp sâu hơn mô hình ngôn ngữ lớn vào robot. TrendForce dự báo sản lượng thị trường robot hình người Trung Quốc năm 2026 tăng 94%.

Dẫu vậy, việc phô diễn năng lực vận động không đồng nghĩa với việc mở ra một thị trường đại chúng. Đại diện từ Omdia nhận định: "Hiện vẫn chưa rõ đâu sẽ là lĩnh vực tạo ra nhu cầu tiêu dùng robot hình người ở quy mô lớn".

Liệu có lặp lại con đường xe điện?

Những người lạc quan về robot hình người nhìn thấy nhiều điểm tương đồng với ngành xe điện Trung Quốc. Giá thành giảm nhanh, chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, sản xuất quy mô lớn, chính sách hỗ trợ và một thị trường nội địa khổng lồ từng giúp các hãng xe điện Trung Quốc nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các đối thủ quốc tế.

Giá trung bình của robot hình người đã giảm 93% trong giai đoạn 2020-2025, xuống khoảng 58.000 USD. Trong khi đó, mẫu G1 của Unitree có giá khoảng 16.000 USD, thấp hơn đáng kể so với nhiều sản phẩm cùng loại trên thị trường.

Bên cạnh trình diễn, robot hình người Trung Quốc kỳ vọng sẽ hoạt động trong nhiều môi trường đời sống hơn. Ảnh: NYT.

Sản xuất quy mô lớn đang tạo ra một vòng xoáy tích cực. Nhiều robot hơn giúp giảm chi phí, giá thấp hơn mở rộng thị trường, thị trường lớn hơn lại tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư và sản xuất.

Theo bà Linda Sui, sự sụt giảm giá cùng các chính sách hỗ trợ của chính phủ Trung Quốc, trong đó có những khoản đầu tư nhằm thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ mô hình thâm dụng lao động sang tự động hóa, đang thu hút thêm sự quan tâm và dòng vốn vào ngành.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng quy mô sản xuất tăng chưa đồng nghĩa hiệu quả đầu tư đã được chứng minh. Ngành vẫn cần thời gian để xác định robot hình người có hiệu quả đầu tư (ROI) đến đâu.

Unitree là ví dụ điển hình cho cả tiềm năng lẫn những rủi ro của ngành. Doanh thu công ty tăng hơn 4 lần trong năm ngoái, cho thấy nhu cầu đối với robot đang mở rộng nhanh. Nhưng lợi nhuận điều chỉnh trong quý I lại giảm hơn 52%, một phần do chi phí nghiên cứu và phát triển cùng marketing tăng mạnh.

Cơ cấu doanh thu cũng cho thấy thị trường vẫn đang ở giai đoạn đầu. Theo báo cáo của Unitree, trong 9 tháng đầu năm 2025, gần 3/4 doanh thu từ robot hình người đến từ lĩnh vực nghiên cứu và giáo dục. Trong mảng công nghiệp, vốn vẫn còn nhỏ, các chuyến tham quan dành cho doanh nghiệp lại chiếm hơn một nửa doanh thu.

Ông Jeff Ko, chuyên gia phân tích trưởng tại CoinEx, nhận định, mức định giá cao ngất ngưởng 9 tỷ USD của Unitree - gấp hơn 200 lần lợi nhuận năm ngoái - còn bị đẩy lên cao hơn nữa trên thị trường tiền mã hóa, cho thấy sự hiện diện của yếu tố đầu cơ.

Phương Linh