Nhịp giải ngân vốn đầu tư công chững lại, các địa phương rốt ráo gỡ vướng

Tăng tốc nhưng chưa thể yên tâm

Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 9/7/2026, cả nước giải ngân được 370.854,2 tỷ đồng, đạt 36,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Trước đó, tuần cuối tháng 6 và đầu tháng 7 ghi nhận mức giải ngân phát sinh lên tới 61.447,7 tỷ đồng, cao gấp 1,7 lần tuần trước đó, tạo kỳ vọng về một giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ trong nửa cuối năm.

Tuy nhiên, ngay sau cú bứt tốc này, nhịp giải ngân đã chững lại khi số vốn giải ngân phát sinh trong tuần từ ngày 3 - 9/7 chỉ đạt 9.905,5 tỷ đồng, bằng 16,1% so với tuần trước.

Nếu không tính phần vốn ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân của cả nước hiện đạt khoảng 38% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Như vậy, khối lượng vốn cần thực hiện trong gần nửa năm còn lại vẫn rất lớn, tạo áp lực không nhỏ lên các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương.

Nếu phải chỉ ra nguyên nhân khiến nhiều dự án chậm giải ngân, giải phóng mặt bằng vẫn là câu trả lời quen thuộc nhưng lại chưa bao giờ cũ.

Đơn cử, tại Ninh Bình, địa phương được bố trí gần 59.600 tỷ đồng vốn đầu tư công trong năm 2026, tỷ lệ giải ngân đến cuối tháng 6 mới đạt khoảng 18,2% kế hoạch.

Dự án đường Bái Đính - Ba Sao là ví dụ điển hình cho những khó khăn hiện hữu. Dù công trình đã bước vào giai đoạn tăng tốc thi công, nhà thầu vẫn phải triển khai theo phương châm “có mặt bằng đến đâu, thi công đến đó”.

Trong tổng chiều dài 7,6 km thuộc giai đoạn II của dự án, nhiều đoạn vẫn chưa thể bàn giao do vướng mắc liên quan đến nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường cũng như thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng địa phương, bên cạnh mặt bằng chậm, việc xây dựng các khu tái định cư chưa đáp ứng yêu cầu cũng đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ của nhiều dự án trọng điểm.

Không chỉ tại Ninh Bình, công tác giải phóng mặt bằng cũng đang là thách thức lớn đối với Dự án cải tạo, mở rộng Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì do Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản.

Ông Nguyễn Lê Minh - Giám đốc Ban điều hành dự án (thuộc Ban Quản lý dự án Hàng hải và Đường thủy, Bộ Xây dựng) cho biết, dự án được triển khai trên tuyến quốc lộ đang khai thác với mật độ dân cư sinh sống 2 bên đường đông đúc. Đặc biệt, nhiều khu vực tập trung hoạt động sản xuất, kinh doanh nên việc vừa thi công vừa bảo đảm giao thông luôn là bài toán khó.

Khó khăn càng gia tăng khi công tác giải phóng mặt bằng của dự án diễn ra đúng thời điểm tỉnh Phú Thọ thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc thiếu hụt cán bộ địa chính, xây dựng ở cơ sở khiến quá trình kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất và hoàn thiện hồ sơ kéo dài hơn dự kiến.

Sau gần 15 tháng kể từ ngày khởi công, đến cuối tháng 6/2026, dự án mới được bàn giao khoảng 80% mặt bằng. Nhiều đoạn vẫn vướng hệ thống điện, cáp quang và các công trình hạ tầng kỹ thuật nên chưa thể triển khai đồng bộ.

“Do mới nhận được mặt bằng nên các nhà thầu chủ yếu mới thi công nền đường, trong khi đây lại là hạng mục có giá trị giải ngân không lớn, khiến tiến độ giải ngân chưa thể bứt lên ngay” - ông Nguyễn Lê Minh cho biết.

Thách thức mới liên tiếp xuất hiện

Bên cạnh những khó khăn mang tính truyền thống, nhiều dự án đầu tư công trong năm nay còn phải đối mặt với hàng loạt thách thức mới phát sinh.

Theo phản ánh của các chủ đầu tư dự án giao thông, biến động địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm đã khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, kéo theo giá đất đắp, cát xây dựng và nhiều loại vật liệu khác tăng cao so với thời điểm lập hồ sơ dự thầu.

Điều đáng nói là khi giá nhiên liệu đã có xu hướng hạ nhiệt, giá vật liệu tại nhiều địa phương vẫn duy trì ở mức cao, khiến không ít nhà thầu rơi vào tình trạng chi phí thực tế ngày càng chênh lệch lớn so với đơn giá trong hợp đồng.

Ông Nguyễn Lê Minh cho biết, đây đang là áp lực rất lớn đối với các đơn vị thi công tại dự án Quốc lộ 2 khi nhiều nhà thầu phải cân đối lại phương án tài chính để duy trì tiến độ thi công.

Không chỉ vật liệu, tình trạng khan hiếm lao động kỹ thuật cũng đang trở thành rào cản mới. Việc hàng loạt dự án quy mô lớn đồng loạt triển khai tại khu vực vùng Thủ đô trong khi khu vực tư nhân sẵn sàng trả mức lương cao hơn khiến nhiều dự án đầu tư công gặp khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân nhân lực có tay nghề. Để bảo đảm tiến độ, có nhà thầu đã phải chấp nhận trả tới vài triệu đồng mỗi ngày cho lao động vận hành thiết bị chuyên dụng nhằm bảo đảm tiến độ các hạng mục trọng điểm.

Thời tiết bất lợi cũng đang làm gia tăng áp lực giải ngân. Những đợt mưa lớn đầu tháng 7 tại nhiều địa phương phía Bắc khiến nhiều hạng mục phải tạm ngưng thi công, kéo theo nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trong các tháng tiếp theo.

Trong khi đó, tại dự án đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu - Ngã ba Trung Sơn (đi qua 2 tỉnh Thái Nguyên và Tuyên Quang), đợt tăng giá nhiên liệu đầu năm từng khiến nhiều thời điểm nhà thầu không bảo đảm đủ nguồn cung phục vụ thi công, buộc phải triển khai cầm chừng một số hạng mục nền đường.

Tương tự, Dự án thành phần 2 thuộc cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1 hiện cũng đang chậm hơn kế hoạch do thiếu nguồn đá phục vụ sản xuất bê tông nhựa, giá nhiên liệu tăng cao, thiếu hụt lao động kỹ thuật và năng lực huy động của một số nhà thầu còn hạn chế.

Không chỉ là khó khăn khách quan

Bên cạnh những yếu tố khách quan, nhiều địa phương cũng thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn những hạn chế trong tổ chức thực hiện.

Tại Ninh Bình, vẫn còn nhiều chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân của tỉnh, trong đó có không ít đơn vị chưa thực hiện giải ngân.

Một số chủ đầu tư chưa chủ động tháo gỡ khó khăn hoặc chưa kịp thời đề xuất cấp có thẩm quyền xử lý các vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư và điều chỉnh dự án.

Tỉnh Lâm Đồng cũng đang đối mặt với thực trạng tương tự khi tiến độ giải ngân còn khá thấp so với yêu cầu đề ra. Theo lãnh đạo địa phương, nhiều dự án chuyển tiếp quy mô lớn vẫn chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và hồ sơ pháp lý.

Có thể thấy, khối lượng vốn còn phải giải ngân trong gần nửa năm còn lại vẫn rất lớn, trong khi dư địa tăng trưởng từ nhiều dự án quy mô lớn đang dần thu hẹp. Trong bối cảnh những điểm nghẽn truyền thống chưa được xử lý dứt điểm lại liên tiếp có thêm những thách thức mới về mặt bằng, vật liệu, nhân lực… nên áp lực hoàn thành mục tiêu giải ngân năm 2026 sẽ ngày càng lớn hơn trong những tháng cuối năm. Điều đó đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư phải tranh thủ từng tháng, từng tuần để tháo gỡ vướng mắc ngay từ công trường và hồ sơ dự án, nếu không muốn áp lực dồn vào giai đoạn nước rút cuối năm như đã từng diễn ra ở nhiều năm trước.

Vân Hà