Nhiều thiệt thòi khi nghỉ việc sai quy định

Công nhân Công ty cổ phần Đầu tư Mặt Trời Việt (xã Xuân Hòa) trong giờ sản xuất. Ảnh: Nguyễn Hòa

Khi tự ý nghỉ việc, hệ lụy lớn hơn lại thuộc về chính NLĐ, họ mất nhiều quyền lợi về tài chính, bảo hiểm và cơ hội việc làm nếu không tuân thủ đúng quy định pháp luật. Để giúp NLĐ nắm rõ hơn các quy định pháp luật liên quan, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã trao đổi với ông Vũ Ngọc Hà, nguyên Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Công đoàn, chuyên gia tư vấn pháp luật lao động về vấn đề này.

Nghỉ việc phải đúng luật

Ông Vũ Ngọc Hà cho rằng: Trong quá trình làm việc, có thể phát sinh nhiều lý do khiến NLĐ muốn chấm dứt công việc ngay lập tức. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn “nghỉ ngang”, NLĐ nên thực hiện thủ tục xin nghỉ và tuân thủ đầy đủ thời gian báo trước theo quy định, nhằm đảm bảo việc chấm dứt HĐLĐ diễn ra hợp pháp và được hưởng đầy đủ các chế độ, quyền lợi liên quan.

Theo Điều 35 Bộ luật Lao động năm 2019 (có hiệu lực từ ngày 1-1-2021), NLĐ có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ, nhưng phải báo trước cho người sử dụng lao động theo các thời hạn cụ thể.

Theo đó, NLĐ phải báo trước ít nhất 45 ngày nếu làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn. Đối với hợp đồng xác định thời hạn từ 12-36 tháng, thời gian báo trước tối thiểu là 30 ngày. Với hợp đồng dưới 12 tháng, thời gian báo trước ít nhất là 3 ngày làm việc. Riêng một số ngành, nghề đặc thù, thời hạn báo trước thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Bên cạnh đó, NLĐ có quyền nghỉ việc không cần báo trước trong một số trường hợp nhất định như: không được bố trí đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không đảm bảo điều kiện làm việc theo thỏa thuận; không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng hạn; bị ngược đãi, cưỡng bức lao động hoặc bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc… Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều NLĐ vẫn lựa chọn nghỉ việc đột ngột mà không tuân thủ các quy định nêu trên.

“Việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ là quyền của NLĐ, nhưng phải thực hiện đúng điều kiện tại Điều 35 Bộ luật Lao động năm 2019. Nếu không thuộc trường hợp được phép nghỉ ngay hoặc không đảm bảo thời hạn báo trước thì sẽ bị xem là chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật” - ông Hà phân tích.

Hệ lụy nhiều phía

Theo Điều 40 Bộ luật Lao động năm 2019, NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật sẽ không được hưởng trợ cấp thôi việc.

Ngoài ra, NLĐ còn phải bồi thường cho người sử dụng lao động nửa tháng tiền lương theo hợp đồng và một khoản tiền tương ứng với tiền lương trong những ngày không báo trước. Trường hợp có ký kết đào tạo, NLĐ phải hoàn trả chi phí đào tạo theo quy định.

Một thiệt hại đáng chú ý khác là mất quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp, NLĐ nghỉ việc trái pháp luật sẽ không được hưởng trợ cấp thất nghiệp, dù đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Ông Hà nhận định: “Đây là thiệt hại rất lớn vì trợ cấp thất nghiệp là nguồn hỗ trợ thiết thực trong giai đoạn NLĐ chưa tìm được việc làm mới. Việc mất đi quyền lợi này có thể gây áp lực đáng kể về tài chính”.

Theo khoản 1, Điều 48 Bộ luật Lao động năm 2019, trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ khi chấm dứt hợp đồng, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản liên quan đến quyền lợi của mỗi bên.

Tuy nhiên, khi NLĐ nghỉ ngang và phát sinh nghĩa vụ bồi thường, doanh nghiệp có quyền yêu cầu hoàn tất nghĩa vụ tài chính trước khi thực hiện thủ tục chốt sổ bảo hiểm xã hội và trả giấy tờ. Điều này có thể làm chậm quá trình xác nhận thời gian tham gia bảo hiểm, ảnh hưởng đến việc bảo lưu hoặc cộng nối thời gian đóng bảo hiểm của NLĐ. Nếu NLĐ nghỉ ngang và đi làm việc cho doanh nghiệp khác trong khi doanh nghiệp cũ chưa ban hành quyết định thôi việc, chưa báo giảm bảo hiểm, có thể phát sinh thêm tình huống đóng trùng bảo hiểm, ở 2 doanh nghiệp sẽ rất khó giải quyết.

Ở chiều ngược lại, pháp luật cũng quy định rõ về trường hợp doanh nghiệp vi phạm đơn phương chấm dứt HĐLĐ. Theo Điều 39 Bộ luật Lao động năm 2019, đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật là việc chấm dứt không đúng quy định tại các điều 35, 36 và 37 của bộ luật này. Khi đó, NLĐ được bảo đảm các quyền lợi theo Điều 41 Bộ luật Lao động năm 2019, gồm: Được trả tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong thời gian không được làm việc; có quyền yêu cầu được nhận lại làm việc; được bồi thường ít nhất 2 tháng tiền lương; được hưởng trợ cấp thôi việc nếu không tiếp tục làm việc và được bồi thường thêm nếu doanh nghiệp vi phạm thời hạn báo trước.

Ngoài ra, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện trách nhiệm theo Điều 48 Bộ luật Lao động năm 2019, bao gồm hoàn tất thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, trả sổ bảo hiểm và các giấy tờ liên quan cho NLĐ. NLĐ cũng có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện ra tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình theo quy định pháp luật.

Ông Vũ Ngọc Hà, nguyên Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Công đoàn nhấn mạnh: Pháp luật hiện nay quy định NLĐ muốn đơn phương chấm dứt HĐLĐ chỉ cần thực hiện nghĩa vụ báo trước. Việc hiểu và tuân thủ đúng các quy định pháp luật lao động là yếu tố quan trọng để hạn chế tranh chấp, đảm bảo quyền lợi cho cả NLĐ và doanh nghiệp.

Kim Liễu