Nhiều sáng kiến giúp hạn chế rác thải nhựa

Những sáng kiến này không chỉ góp phần kéo dài vòng đời sản phẩm nhựa, giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường, mà còn mở ra hướng đi bền vững cho ngành nhựa trong tiến trình chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Dây chuyền sản xuất hũ nhựa được kiểm soát theo tiêu chuẩn quốc tế tại Nhà máy sản xuất nhựa Duy Tân. Ảnh: ĐVCC

Rác thải nhựa - bài toán môi trường và yêu cầu chuyển đổi

Nhựa và các sản phẩm từ nhựa đã trở thành vật liệu không thể thiếu trong đời sống hiện đại nhờ tính tiện lợi, độ bền cao và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, mặt trái của sự phổ biến này là lượng rác thải nhựa phát sinh ngày càng lớn, trong khi khả năng thu gom, phân loại và tái chế chưa theo kịp tốc độ tiêu thụ. Ô nhiễm nhựa vì thế đang trở thành một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất hiện nay, không chỉ ở quy mô toàn cầu mà ngay tại Việt Nam.

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam mới chỉ tái chế được khoảng 33% các loại nhựa chính. Phần lớn lượng rác thải nhựa còn lại bị chôn lấp, đốt hoặc thất thoát ra môi trường tự nhiên, gây ô nhiễm đất, nguồn nước và đại dương. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là hệ thống phân loại rác tại nguồn chưa đồng bộ, trong khi ý thức của một bộ phận người dân về giảm nhựa dùng một lần và tái chế còn hạn chế.

Bên cạnh đó, mô hình kinh tế tuyến tính “sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ” đã bộc lộ rõ những bất cập khi tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt, còn chi phí xử lý chất thải ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn, nơi tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn, chất thải được xem là nguồn tài nguyên đầu vào cho chu trình mới, trở nên cấp thiết.

Đối với ngành nhựa, chuyển đổi xanh không chỉ dừng lại ở việc xử lý rác thải sau tiêu dùng, mà phải bắt đầu ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, lựa chọn vật liệu và công nghệ sản xuất. Việc kéo dài vòng đời sản phẩm nhựa, giảm phát sinh chất thải và nâng cao khả năng tái chế được xem là những trụ cột quan trọng, giúp ngành nhựa từng bước giảm tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời thích ứng với các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Doanh nghiệp đổi mới công nghệ, hướng tới bao bì bền vững

Trước áp lực từ môi trường và xu hướng tiêu dùng bền vững, nhiều doanh nghiệp đã chủ động nghiên cứu và triển khai các giải pháp bao bì thân thiện hơn với môi trường. Một trong những hướng đi nổi bật là tăng cường tái chế và sử dụng nhựa tái chế sau tiêu dùng (PCR - Post-Consumer Recycled Plastic) nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhựa nguyên sinh và tài nguyên hóa thạch. Trên thế giới, nhiều sản phẩm tiêu dùng nhanh như dầu gội, sữa tắm tại châu Âu và Bắc Mỹ đã sử dụng 100% nhựa tái chế PCR cho bao bì.

Trong nước, một số doanh nghiệp cũng đã từng bước áp dụng nhựa PCR trong sản xuất chai cho các sản phẩm dầu nhờn, hóa chất, đồng thời phát triển các sản phẩm tái chế từ rPP, rPET như bình nước, thùng rác, giỏ đựng, hũ mỹ phẩm. Đây được xem là nỗ lực đáng ghi nhận trong việc tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí sản xuất và hạn chế lượng rác thải nhựa phát sinh ra môi trường.

Song song với việc thay đổi vật liệu, giảm trọng lượng bao bì cũng là giải pháp quan trọng nhằm cắt giảm lượng nhựa sử dụng. Công nghệ MuCell - một giải pháp tạo bọt đặc biệt, cho phép giảm tới 20% khối lượng chai nhựa mà vẫn bảo đảm các đặc tính quan trọng như độ bền, khả năng chịu va đập và chịu nén. Khi kết hợp với nhựa tái chế PCR, công nghệ này giúp giảm đáng kể lượng nhựa nguyên sinh sử dụng và cắt giảm phát thải CO₂ trong suốt vòng đời sản phẩm.

Cùng với đó, xu hướng sử dụng vật liệu đơn (mono-material) đang ngày càng được nhiều doanh nghiệp áp dụng. Việc thiết kế bao bì chỉ sử dụng một loại nhựa như PP, PET hoặc HDPE giúp quá trình tái chế trở nên đơn giản hơn, không cần phân loại phức tạp, từ đó tiết kiệm năng lượng và tạo ra sản phẩm tái chế có chất lượng cao hơn. Đây cũng là hướng đi phù hợp với các quy định mới của Liên minh châu Âu (EU), trong đó yêu cầu giảm đáng kể trọng lượng và kích thước bao bì, hạn chế bao bì không cần thiết và bảo đảm tất cả bao bì nhựa phải có khả năng tái chế vào năm 2030.

Một khía cạnh khác cũng đang được cải tiến là thiết kế nắp chai, yếu tố thường bị bỏ sót nhưng lại góp phần không nhỏ vào lượng rác thải nhựa thất thoát ra môi trường. Các loại nắp dính liền chai với thiết kế gọn nhẹ đã được đưa vào sử dụng, giúp hạn chế tình trạng nắp bị tách rời và khó thu gom sau khi sử dụng. Đồng thời, việc thay thế vòng bảo vệ truyền thống bằng các cơ chế khóa mới giúp giảm trọng lượng nắp từ 24% - 48%, qua đó giảm lượng nhựa tiêu thụ và phát thải CO₂ trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Bên cạnh nhựa tái chế, nhựa sinh học và các nguyên liệu sinh học cũng đang mở ra hướng đi dài hạn cho ngành nhựa trong tiến trình chuyển đổi xanh. Nhiều doanh nghiệp đã nghiên cứu, thử nghiệm các loại nguyên liệu có nguồn gốc từ bã mía, bã cà phê, trấu... nhằm thay thế một phần nhựa truyền thống. Việc sử dụng các nguyên liệu này không chỉ góp phần bảo tồn nguồn nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính, mà còn tạo thêm giá trị cho phụ phẩm nông nghiệp, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Có thể thấy, từ thay đổi vật liệu, tối ưu thiết kế đến ứng dụng công nghệ mới, các sáng kiến hạn chế rác thải nhựa đang ngày càng đi vào chiều sâu. Đây không chỉ là yêu cầu tất yếu trước áp lực môi trường, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững và từng bước hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh, hướng tới phát triển bền vững.

Hồng Anh