Nhiều góp ý hoàn thiện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi

Hướng dẫn hộ kinh doanh kê khai thuế tại chợ Đồng Xuân. Ảnh minh họa: Nha Trang

Những thay đổi lớn trong Dự thảo Luật sửa đổi

Sau 8 năm thực thi, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) năm 2017 đã góp phần hình thành khung pháp lý đầu tiên cho hoạt động hỗ trợ nhóm DNNVV chiếm tới hơn 98% số doanh nghiệp ở Việt Nam. Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng, đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ DNNVV theo hướng thực chất, hiệu quả hơn nên việc Bộ Tài chính xây dựng Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi năm 2026 là nhu cầu cấp thiết.

Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi năm 2026 có những thay đổi lớn so với luật hiện hành. Cụ thể như sau:

Thứ nhất, Dự thảo Luật sửa đổi thay đổi tiêu chí xác định DNNVV. Theo quy định hiện hành, DNNVV được xác định dựa trên nhiều tiêu chí: Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm; tổng nguồn vốn hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề.

Trong khi đó, Dự thảo Luật sửa đổi được định hướng đơn giản hóa cách xác định, ưu tiên sử dụng tiêu chí tổng doanh thu năm để thuận tiện đối chiếu với dữ liệu thuế, bảo hiểm và các hệ thống quản lý Nhà nước. Do đó, căn cứ quan trọng nhất để xác định doanh nghiệp có thuộc nhóm được hỗ trợ hay không, được hỗ trợ ở mức độ nào và có đáp ứng điều kiện tiếp tục nhận hỗ trợ hay không là tổng doanh thu năm.

Thứ hai là việc hỗ trợ DNNVV theo các lĩnh vực ưu tiên phát triển. Dự thảo Luật sửa đổi đề cập đến các cơ chế như cơ chế thử nghiệm cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị và tài sản vô hình thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp truyền thống; chế độ kế toán đơn giản cho doanh nghiệp siêu nhỏ; trách nhiệm của địa phương và chủ đầu tư hạ tầng trong việc dành diện tích đất nhất định cho DNNVV thuê với giá ưu đãi; tiếp cận tài sản công dôi dư thông qua hình thức minh bạch và hỗ trợ nền tảng số dùng chung.

Thứ ba là phát triển hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV. Dự thảo Luật sửa đổi định hướng phát triển hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV theo hướng toàn diện hơn thay vì chỉ điều chỉnh riêng lẻ từng nhóm chủ thể hỗ trợ.

Dự thảo Luật sửa đổi xem các chủ thể này như những cầu nối giữa chính sách của Nhà nước với nhu cầu thực tế của DNNVV. Theo đó, các hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức hỗ trợ và cơ quan đầu mối tại địa phương sẽ được tăng cường vai trò trong điều phối, tư vấn, đào tạo và cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho doanh nghiệp.

Thứ tư là việc đổi mới công cụ, phương thức và cơ chế thực hiện hỗ trợ DNNVV. Dự thảo Luật sửa đổi cũng định hướng lại phương thức tài chính hỗ trợ cho doanh nghiệp từ chi theo hoạt động sang chi theo kết quả và đầu ra. Khi quy trình được số hóa, dữ liệu trở thành trung tâm thì việc tiếp nhận, xét duyệt, theo dõi, giải ngân, nghiệm thu và đánh giá hiệu quả hỗ trợ có thể ngày càng dựa trên dữ liệu điện tử.

Dự thảo Luật sửa đổi cũng nhấn mạnh yêu cầu số hóa toàn bộ quy trình hỗ trợ DNNVV, từ đăng ký, xét duyệt, triển khai, theo dõi, giám sát đến đánh giá và công khai thông tin. Việc xây dựng nền tảng thông tin hỗ trợ DNNVV và cơ chế điều phối số có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách nhanh hơn, đồng thời tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý Nhà nước.

Góp ý hoàn thiện Luật sửa đổi theo hướng thực chất, hiệu quả hơn

Thực hiện đề nghị phối hợp tham gia ý kiến đối với Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi năm 2026 của Bộ Tư pháp, qua nghiên cứu hồ sơ chính sách, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội nhất trí với sự cần thiết xây dựng Dự thảo Luật sửa đổi.

Các chính sách hỗ trợ DNNVV được đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh; tập trung hoàn thiện toàn diện các chính sách hỗ trợ DNNVV về: Tiếp cận tài chính, tín dụng và các quỹ hỗ trợ; tiếp cận mặt bằng sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo; hỗ trợ về thông tin, tư vấn, pháp lý; nâng cao năng lực quản trị, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; hỗ trợ tham gia chuỗi giá trị, mở rộng thị trường và thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp sáng tạo.

Về đối tượng áp dụng của chính sách, ngoài đối tượng là các doanh nghiệp được thành lập theo Luật Doanh nghiệp, đáp ứng các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa quy định tại Dự thảo Luật sửa đổi, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị bổ sung thêm đối tượng là hộ kinh doanh bởi vì nhóm đối tượng này cũng thuộc đối tượng cần hỗ trợ theo Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 84/QĐ-TTg ngày 14-1-2026 về việc phê duyệt Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho DNNVV, hộ kinh doanh giai đoạn 2026 - 2030. Việc bổ sung đối tượng là hộ kinh doanh sẽ bảo đảm tính đồng bộ trong việc thể chế hóa chính sách của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân.

Về dự kiến các nội dung được quy phạm hóa để hỗ trợ DNNVV, các chính sách thiên về hỗ trợ ban đầu (thành lập, tiếp cận tín dụng, đất đai, mặt bằng, đào tạo ngắn hạn), chưa đủ công cụ hỗ trợ doanh nghiệp tăng quy mô, tăng năng suất lao động. Về dài hạn, cần xem xét sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ DNNVV theo hướng: Lấy năng suất, đổi mới sáng tạo và tuân thủ pháp luật làm trung tâm; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thị trường, giảm rủi ro thể chế cho doanh nghiệp tư nhân.

Để đạt tăng trưởng GRDP hai con số, cần số lượng lớn doanh nghiệp tư nhân quy mô vừa và lớn được chuyển hóa từ DNNVV. Do vậy, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đầu vào sang hỗ trợ tăng trưởng và mở rộng quy mô; bổ sung nhóm chính sách hỗ trợ DNNVV tăng trưởng nhanh; cho phép Nhà nước đồng hành theo chu kỳ phát triển của doanh nghiệp, không chỉ giai đoạn khởi sự.

Về nội dung chính sách hỗ trợ thuế và kế toán. Nội dung chính sách này hiện chủ yếu dựa vào ưu đãi thuế, tín dụng gián tiếp, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị bổ sung chính sách cho phép thí điểm các công cụ tài chính mới như: Quỹ đồng đầu tư, bảo lãnh rủi ro theo dự án, hỗ trợ lãi suất có điều kiện tăng trưởng; gắn hỗ trợ với chỉ tiêu đầu ra (doanh thu, lao động, đổi mới công nghệ) để Ngân sách nhà nước chỉ đóng vai trò kích hoạt, không bao cấp.

Đối với nội dung chính sách hỗ trợ về thông tin, tư vấn, pháp lý cần luật hóa mạnh mẽ chính sách hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp như: Cần nâng hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp thành một trụ cột độc lập trong luật. Cho phép Ngân sách nhà nước hỗ trợ các dịch vụ hỗ trợ pháp lý chuyên sâu (hợp đồng, đầu tư, thuế, chuyển đổi số, tiêu chuẩn ESG), vì chi phí tuân thủ pháp luật cao là rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp tư nhân; giảm chi phí pháp lý chính là kích cầu tăng trưởng bền vững.

Các chính sách quy phạm hóa cần phân quyền mạnh hơn cho địa phương để địa phương có thể vận dụng linh hoạt các nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp trên địa bàn. Sở Tư pháp thành phố Hà Nội đề nghị quy phạm hóa việc trao quyền cho HĐND, UBND cấp tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ DNNVV đặc thù trong khung khổ của luật, đồng thời bổ sung nghĩa vụ đánh giá hiệu quả hỗ trợ hằng năm.

Nhìn chung, việc Luật Hỗ trợ DNNVV sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho DNNVV nhưng hiệu quả tiếp cận các chính sách này sẽ phụ thuộc đáng kể vào mức độ chuẩn bị và thích nghi của từng doanh nghiệp.

Quốc Doanh