Nhiều giải pháp truy xuất nguồn gốc trái sầu riêng phục vụ xuất khẩu

Chiều 22/1, tại tỉnh Đồng Tháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo tập huấn, hướng dẫn sử dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sầu riêng đang là một trong những ngành hàng trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Diện tích trồng sầu riêng cả nước hiện đã vượt 150.000 ha, tập trung chủ yếu tại Lâm Đồng với khoảng 36.000 ha, Đắk Lắk hơn 33.000 ha và Đồng Tháp hơn 25.600 ha. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt trên 4 tỷ USD, quả tươi đã có mặt tại 28 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong khi sầu riêng đông lạnh xuất khẩu sang 20 thị trường.

Tuy nhiên, đại diện Cục Trồng trọt - Bảo vệ thực vật cho biết, cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh là hàng loạt thách thức ngày càng bộc lộ rõ. Sầu riêng xuất khẩu, đặc biệt sang Trung Quốc, phải tuân thủ nghiêm ngặt các cam kết tại Nghị định thư, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, không nhiễm kim loại nặng cadimi và không tồn dư chất Vàng O - một chất nhuộm màu bị cấm trong thực phẩm.

Hội thảo tập huấn, hướng dẫn sử dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng tại tỉnh Đồng Tháp

Từ khâu sản xuất đến sau thu hoạch, yêu cầu kiểm soát ngày càng chặt chẽ. Trước thu hoạch, vùng trồng phải quản lý tốt dịch bệnh. Sau thu hoạch, quá trình ghi chép hồ sơ, đóng gói, bảo quản phải đầy đủ, minh bạch; sản phẩm phải có kết quả kiểm tra cadimi, Vàng O, giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và bảo đảm chất lượng đồng đều giữa các lô hàng.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, khó khăn lớn nhất hiện nay của ngành sầu riêng là tình trạng cung vượt cầu, liên kết sản xuất - tiêu thụ còn lỏng lẻo, nhiều vùng trồng chưa tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn theo Nghị định thư. Chi phí của doanh nghiệp xuất khẩu tăng cao trong khi hệ thống truy xuất nguồn gốc chưa đồng bộ, dẫn đến số trường hợp vi phạm gia tăng.

Trái sầu riêng xuất khẩu đạt giá trị cao nhưng còn vướng một số rào cản cần khắc phục

Đến nay, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có 448 mã số vùng trồng và 46 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng xuất khẩu. Đồng Tháp là địa phương dẫn đầu cả nước với 280 mã số vùng trồng và 39 mã số cơ sở đóng gói, tiếp đến là Lâm Đồng và Đắk Lắk. Tuy vậy, việc được cấp và duy trì mã số không hề dễ dàng.

Điều kiện cấp mã số vùng trồng yêu cầu diện tích tối thiểu 10 ha, áp dụng VietGAP hoặc GAP tương đương, thực hiện quản lý dịch hại tổng hợp, tuân thủ tiêu chuẩn ISPM 6, đồng thời người sản xuất phải được tập huấn và duy trì đầy đủ hồ sơ, nhật ký canh tác. Với cơ sở đóng gói, yêu cầu còn khắt khe hơn, từ cơ sở vật chất, quy trình đóng gói một chiều, phân khu riêng biệt, nhân lực được đào tạo đến hồ sơ, nhật ký đóng gói.

Thực tế cho thấy, không ít vùng trồng và cơ sở đóng gói chưa duy trì đầy đủ các điều kiện này. Công tác quản lý hồ sơ lỏng lẻo, nhật ký ghi chép thiếu hoặc mang tính đối phó khiến việc truy xuất nguồn gốc gặp nhiều khó khăn. Một số vi phạm phổ biến gồm trộn lẫn sầu riêng từ vùng không có mã số, sử dụng mã số của vùng khác, không truy xuất được nguồn gốc thực tế hoặc gian lận xuất xứ.

Hệ quả là nhiều mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã bị Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) thu hồi. Việc không truy xuất được nguyên nhân vi phạm cụ thể khiến doanh nghiệp khó khắc phục, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín ngành sầu riêng Việt Nam và tiềm ẩn nguy cơ bị siết chặt, thậm chí đóng cửa thị trường.

Bên cạnh đó, một số lô hàng sầu riêng xuất khẩu còn bị phát hiện hàm lượng cadimi vượt ngưỡng cho phép của Trung Quốc (≤0,05 mg/kg). Nguyên nhân được xác định chủ yếu do đất trồng bị nhiễm cadimi, sử dụng phân bón không rõ nguồn gốc và khâu quản lý chưa chặt chẽ. Đáng lo ngại hơn là tình trạng phát hiện chất Vàng O, nhiều khả năng phát sinh từ việc sử dụng hóa chất không rõ nguồn gốc trong quá trình xử lý, đóng gói sau thu hoạch.

Lâm Đồng, Đắk Lắc và Đồng Tháp dẫn đầu diện tích cây sầu riêng của cả nước

Tại hội thảo, các đại biểu được phổ biến định hướng và chính sách của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về truy xuất nguồn gốc gắn với toàn bộ chuỗi sản xuất - thu hoạch - đóng gói - xuất khẩu. Đồng thời, các chuyên gia hướng dẫn sử dụng tem truy xuất nguồn gốc, giới thiệu tổng quan hệ thống truy xuất nguồn gốc dành cho doanh nghiệp và nông hộ, cũng như thực hành trực tiếp trên hệ thống.

Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, bài học lớn nhất rút ra là tuyệt đối không sử dụng chất tạo màu cho sầu riêng. “Trước đây, do yêu cầu thị trường, một số nơi nhúng màu để trái đẹp. Ban đầu dùng màu thực phẩm tự nhiên nhưng sau đó có trường hợp sử dụng màu công nghiệp để giữ màu lâu, dẫn đến nhiễm Vàng O. Không nhúng màu là giải pháp an toàn nhất. Truy xuất nguồn gốc không khó nếu làm ăn minh bạch, nhưng cần cấp mã số vùng trồng đồng loạt để tránh tình trạng thiếu sản lượng cho mỗi container”, ông Lợi nói.

Cùng quan điểm, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho rằng truy xuất nguồn gốc phải được xem là một hệ thống tổng thể, bao gồm hành lang pháp lý, quy trình vận hành của doanh nghiệp, vùng trồng và cơ chế giám sát. “Cần tiêu chuẩn hóa và xác định rõ cổng quốc gia hoặc đầu mối của Bộ nào để tất cả nền tảng công nghệ kết nối, giúp người tiêu dùng và cơ quan quản lý tại Trung Quốc có thể truy ngược dữ liệu khi xảy ra sự cố”, ông Trung nhấn mạnh.

Qua hội thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kỳ vọng hỗ trợ doanh nghiệp và địa phương thực hiện đúng các quy định về kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trước thềm vụ thu hoạch chính vụ sầu riêng, nhằm bảo đảm tăng trưởng bền vững cho ngành hàng tỷ USD này.

Chu Trinh/VOV- ĐBSCL