Nhiều địa phương mới 'đếm' doanh nghiệp... trên giấy

Muốn thành cường quốc, phải có tập đoàn kinh tế mạnh

Tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" tổ chức chiều nay (13/4) tại Hà Nội, PGS, TS. Trần Đình Thiên đặt vấn đề, một quốc gia muốn thành cường quốc phải có tập đoàn kinh tế mạnh, đặc biệt là tư nhân. Dù có tập đoàn mạnh chưa chắc đã thành cường quốc, nhưng không có thì chắc chắn không thể đạt mục tiêu.

Với Việt Nam, ông Thiên cho rằng sự quan tâm thời gian qua đang tập trung vào “phát triển doanh nghiệp” chứ chưa phải “lực lượng doanh nghiệp”. Vị chuyên gia nhấn mạnh, cần chuyển từ tư duy phát triển “số lượng doanh nghiệp” sang xây dựng “lực lượng doanh nghiệp”. Trong đó, các nhóm doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ phải được phân vai rõ ràng trong cấu trúc nền kinh tế và chuỗi giá trị.

PGS, TS. Trần Đình Thiên. Ảnh: NĐT.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vận hành theo chuỗi, PGS, TS. Trần Đình Thiên cho rằng vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu càng trở nên then chốt. Các chuỗi giá trị, đặc biệt là chuỗi toàn cầu, luôn cần những tập đoàn đủ năng lực dẫn dắt.

Ông Thiên chỉ ra, kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều cho thấy hai yếu tố cốt lõi để tạo ra “kỳ tích kinh tế”: Một nhà nước tập quyền, thông minh và một khu vực tư nhân với các tập đoàn tư nhân rất mạnh. Nếu nền kinh tế chỉ dựa vào doanh nghiệp nhỏ, thì không thể có thần kỳ. Tuy nhiên, một hạn chế của Việt Nam là cách tiếp cận còn thiên về phân loại theo thành phần sở hữu, thay vì theo chức năng trong nền kinh tế. Điều này khiến khu vực tư nhân trong thời gian dài chưa được nhìn nhận đúng vai trò và chưa được hỗ trợ tương xứng.

Về thu hút đầu tư nước ngoài, ông Thiên cho rằng, Việt Nam chủ yếu thu hút doanh nghiệp FDI quy mô vừa và nhỏ, dựa vào lợi thế lao động giá rẻ. Cách tiếp cận này khiến nền kinh tế khó nâng cấp, đồng thời làm giảm không gian phát triển của doanh nghiệp trong nước. Trong khi đó, kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy khu vực nhà nước cần tập trung vào cung cấp hạ tầng và đầu vào với chi phí thấp, tạo điều kiện cho các tập đoàn tư nhân phát triển và vươn ra toàn cầu.

Không thể “đếm” doanh nghiệp trên giấy

Sau gần 40 năm đổi mới, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đi từ chỗ gần như không có địa vị pháp lý rõ ràng đến vị thế là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động chính thức và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI. Ảnh: NĐT.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI - cho rằng, khu vực tư nhân vẫn còn nhiều nghịch lý. "Trong quá trình làm việc với các địa phương, chúng tôi nhận thấy không ít lãnh đạo tỉnh chưa nắm rõ số doanh nghiệp thực sự đang hoạt động trên địa bàn là bao nhiêu. Phần lớn vẫn dựa trên số liệu đăng ký kinh doanh, trong khi trong đó có thể bao gồm rất nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động hoặc tồn tại trên giấy", ông Tuấn chỉ ra

Những con số về doanh nghiệp đăng ký thường rất đẹp, nhưng các chỉ tiêu phản ánh thực chất hơn như số doanh nghiệp đang nộp thuế, có lợi nhuận, có sử dụng lao động, có mở rộng đầu tư… lại chưa được quan tâm đúng mức.

Theo ông Tuấn, một giải pháp rất quan trọng để phát triển khu vực kinh tế tư nhân là phải xây dựng được hệ thống thống kê phù hợp và phản ánh đúng thực tiễn, từ đó chính sách đưa ra mới có thể chính xác. Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam cần được nhìn theo từng nhóm để đánh giá đúng thực trạng.

"Chúng ta có một số tập đoàn lớn với mức độ tự tin và khả năng thích ứng khá cao. Tuy nhiên, bên cạnh đó là khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và các hộ kinh doanh - nhóm đang gặp rất nhiều khó khăn, lợi nhuận thấp và phải vật lộn để tồn tại", ông Tuấn chỉ ra.

Về phía doanh nghiệp, ông Lê Khắc Hiệp - Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup - cho rằng, yếu tố cốt lõi nằm ở quyết tâm và sức ép rất lớn từ lãnh đạo. "Chúng tôi đã quen với văn hóa phát triển dựa trên những mốc giới hạn rất khắt khe về thời gian và không gian. Ở thời điểm ban đầu, nhiều cột mốc được đặt ra gần như không ai tin có thể hoàn thành. Nhưng theo thời gian, chính những giới hạn đó liên tục được rút ngắn hơn nữa. Đơn cử, một dự án trước đây có thể mất khoảng 2 năm để hoàn thành, thì về sau thời gian triển khai được kéo xuống chỉ còn 1-1,5 năm", ông Hiệp nói.

Việt Linh