Nhiều chủ xe máy không có thói quen bảo dưỡng xe cho đến khi bị hư hỏng

Từ 1-7-2027, xe máy tham gia giao thông đường bộ sẽ chính thức áp dụng kiểm định khí thải theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ )quy định lộ trình áp dụng Quy chuẩn khí thải xe máy tham gia giao thông đường bộ).

Trong đó, Hà Nội và TP.HCM là 2 địa phương đầu tiên thực hiện kiểm định khí thải xe máy.

Nhiều người dân không có thói quen bảo dưỡng xe định kỳ

Theo khảo sát của PV, hiện nay việc bảo dưỡng xe máy vẫn không được nhiều chủ xe quan tâm và đó là một trong những nguyên nhân khiến cho xe máy không đạt tiêu chuẩn khí thải.

Nhân viên kỹ thuật đang bảo dưỡng xe máy tại một cơ sở ở TP.HCM. Ảnh: TN

Anh Minh Quang (chủ cơ sở sửa chữa xe máy tại TP.HCM) cho biết: “Hiện nay các chủ xe gắn máy thường có thói quen hư hỏng gì đó mới đưa ra xe tiệm để sửa. Số lượng các chủ xe bảo dưỡng xe một cách thường xuyên giống như ô tô chiếm không nhiều”.

Theo anh Quang, một số bộ phận trên xe máy cũng phải thay thế, kiểm tra định kỳ như dầu nhớt, lọc gió, bugi… Các bộ phận này được quan tâm thì chiếc xe sẽ hoạt động êm hơn và tiết kiệm được nhiên liệu hơn. Tuy nhiên không phải chủ xe nào cũng hiểu được các vấn đề này.

“Thường thì các chủ xe sẽ bảo dưỡng định kỳ trong thời gian mà hãng xe bảo hành. Hết thời gian này thì các chủ xe không còn giữ thói quen này nữa” – anh Quang chia sẻ thêm.

Theo ThS Huỳnh Minh Châu, Chuyên gia ô tô, xe máy, việc kiểm định khí thải xe máy từ 1-7-2027 (đặc biệt ở TP.HCM) là chính sách cần thiết, nhưng sẽ gây “xáo trộn” nếu người dân không chuẩn bị trước.

“Mặt tích cực là giảm ô nhiễm không khí vì xe máy là nguồn lớn ở Việt Nam. Loại bỏ xe quá cũ, xe “nát” buộc người dân bảo dưỡng xe tốt hơn. Tuy nhiên, lo ngại đối với người thu nhập thấp dễ bị ảnh hưởng (xe cũ khó đạt chuẩn), có thể phát sinh chi phí (sửa xe, kiểm định), dẫn đến nguy cơ quá tải trung tâm kiểm định”- chuyên gia Huỳnh Minh Châu nhận định.

Từ đó, ThS Châu đưa ra lời khuyên người dân nếu xe đang chạy êm, không khói, ít hao xăng, gần như không phải lo. Nhưng nếu xe có dấu hiệu như khói đen mùi xăng nặng hao xăng bất thường thì chủ xe cần đi kiểm tra sớm.

“Xe nào cũ nát quá rồi thì chấp nhận thanh lý, thay bằng phương tiện khác tiên tiến hơn phù hợp hơn để bảo vệ môi trường và an toàn khi tham gia giao thông”- vị chuyên gia chia sẻ thêm.

Cần thiết kiểm định xe máy để bảo vệ môi trường

Luật sư Đoàn Thị Hồng Linh, Đoàn Luật sư TP.HCM cho biết hiện nay, xe máy vẫn là phương tiện giao thông chủ đạo, chiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng số phương tiện lưu thông, đồng thời cũng là nguồn phát thải đáng kể. Trước đây, việc kiểm soát khí thải phương tiện đã có quy định từ Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các quy định liên quan đến tiêu chuẩn khí thải. Tuy nhiên, chỉ chủ yếu tập trung vào ô tô, còn xe máy thì chưa được kiểm soát chặt chẽ. Do đó, việc triển khai kiểm định khí thải xe máy là bước đi tất yếu nhằm hoàn thiện khung pháp lý và đảm bảo nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền - PPP”.

Theo các chuyên gia, việc bảo dưỡng xe máy thường xuyên vừa đảm bảo an toàn cho xe và bảo vệ môi trường. Ảnh: TN

“Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí – vấn đề đang ngày càng nghiêm trọng tại các đô thị lớn. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn một cách hiệu quả, bài toán đặt ra là làm thế nào để bảo đảm quyền lợi người dân”- LS Hồng Linh nhận định.

Theo Luật sư Hồng Linh, cơ quan chức năng cần xây dựng một lộ trình áp dụng, song song với Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg đã nêu, đồng thời phân loại phương tiện theo niên hạn sử dụng để kiểm định trước đối với xe cũ, xe có nguy cơ phát thải lớn. Việc này nhằm tránh tình trạng ồ ạt, hàng loạt khi chưa có sự chuẩn bị toàn diện về cơ sở vật chất và phương án xử lý tình huống, tránh việc “xếp hàng” chờ kiểm định gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội.

Thứ hai, cần kiểm soát chi phí kiểm định bởi lẽ chi phí là yếu tố quyết định mức độ chấp nhận của người dân. Một mức phí hợp lý, minh bạch và có cơ chế hỗ trợ đối với các nhóm yếu thế như sinh viên, người lao động thu nhập thấp... là cần thiết.

Thứ ba, hệ thống kiểm định cần được phân bổ rộng khắp, dễ tiếp cận, tránh tình trạng quá tải hoặc độc quyền. Có thể tận dụng mạng lưới garage, đại lý sửa chữa đủ điều kiện kỹ thuật để tham gia kiểm định, đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý, đặt lịch, lưu trữ dữ liệu…

Thứ tư, xây dựng cơ chế giải pháp xử lý thay vì áp dụng chế tài xử phạt ngay lập tức khi kiểm định lần đầu không đạt tiêu chuẩn. Có thể cho người dân thời hạn nhất định để yêu cầu buộc sửa chữa xe để khắc phục, điều này cũng giảm gánh nặng chi phí so với việc thay thế một chiếc xe hoàn toàn mới.

Thứ năm, trong thời đại công nghệ 4.0, các cơ quan có thể xây dựng cơ sở dữ liệu khí thải quốc gia. Theo đó, các dữ liệu kiểm định sẽ được số hóa, kết nối với dữ liệu đăng ký xe, điều này giúp cơ quan chức năng và chính người dân cũng chủ động theo dõi lịch sử khí thải cho từng phương tiện. Hệ thống này nếu vận hành hiệu quả sẽ là cơ sở để phát hiện những dấu hiệu gian lận, hỗ trợ hoạch định chính sách môi trường dài hạn và tăng minh bạch.

"Cuối cùng, cần phải tăng cường truyền thông và tuyên truyền đến từng người dân, để tất cả mọi người hiểu được mục tiêu của quy định, của chính sách là hướng tới một môi trường sống trong sạch và đề cao lợi ích sức khỏe của cộng đồng"- LS Hồng Linh nhấn mạnh.

THY NHUNG