Nhật Bản sẽ tích hợp AI vào các đơn vị của Lực lượng Phòng vệ

Ứng viên sáng giá nhất cho vai trò AI nội địa của Nhật Bản là "Sakana Fugu", một sản phẩm do công ty khởi nghiệp Sakana AI (trụ sở tại Tokyo) phát triển. Nguồn: The AI Layers

Hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn

Đây sẽ là lần đầu tiên AI được tích hợp vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát của SDF. Chủ trương ứng dụng AI trong lĩnh vực này dự kiến được đưa vào ba văn kiện an ninh quan trọng của Nhật Bản, trong đó có Chiến lược An ninh Quốc gia, dự kiến được sửa đổi vào cuối năm nay.

Trong hoạt động quân sự, chỉ huy và kiểm soát bao gồm toàn bộ quá trình từ đánh giá tình hình, nhận diện các mối đe dọa, xây dựng phương án ứng phó cho các đơn vị SDF đến ban hành mệnh lệnh tác chiến.

Sự phát triển nhanh chóng của thiết bị bay không người lái (UAV), vệ tinh và các loại cảm biến đang làm gia tăng đáng kể lượng dữ liệu cần được xử lý để phục vụ quyết định tác chiến, trong đó có nhiệm vụ phòng thủ tên lửa. Vì vậy, nâng cao khả năng thu thập, phân tích và xử lý khối lượng lớn dữ liệu trong thời gian ngắn đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với lực lượng quốc phòng Nhật Bản.

Theo kế hoạch, AI sẽ được sử dụng để thu thập, phân tích và đánh giá thông tin, qua đó hỗ trợ các chỉ huy SDF đưa ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn. Tuy nhiên, quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người.

Vì các lý do liên quan đến an ninh kinh tế và yêu cầu bảo mật, Chính phủ Nhật Bản ưu tiên sử dụng AI do doanh nghiệp trong nước phát triển, đồng thời để ngỏ khả năng kết hợp với những công nghệ tiên tiến của nước ngoài.

Ứng viên sáng giá nhất cho vai trò AI nội địa của Nhật Bản là "Sakana Fugu", một sản phẩm do công ty khởi nghiệp Sakana AI (trụ sở tại Tokyo) phát triển. Công nghệ này sử dụng mô hình “điều phối”, trong đó một AI trung tâm đóng vai trò như “tháp chỉ huy”, phân chia các nhiệm vụ xử lý cho nhiều hệ thống AI khác. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả xử lý với chi phí thấp hơn.

Ngày 7/8, Bộ Quốc phòng Nhật Bản công bố bộ khung của hai văn kiện an ninh, trong đó có Chiến lược Phòng thủ Quốc gia. Các văn kiện nêu rõ định hướng nâng cao tốc độ và độ chính xác của quá trình ra quyết định với sự hỗ trợ của AI.

Xây dựng “chủ quyền AI” trong lĩnh vực quốc phòng

Trong các kiến nghị được tổng hợp vào tháng 6, đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền kêu gọi Nhật Bản xây dựng “chủ quyền AI”, qua đó bảo đảm quốc gia này có khả năng tự chủ lựa chọn, phát triển và vận hành các hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Khái niệm này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực quốc phòng, nơi sự phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài có thể làm phát sinh rủi ro về rò rỉ dữ liệu, gián đoạn nguồn cung và khả năng bị can thiệp trong trường hợp xảy ra khủng hoảng.

Song song với việc mở rộng ứng dụng AI, Nhật Bản đang tăng cường bảo đảm an ninh mạng cho chính các thiết bị quốc phòng. Theo Nikkei Asia, từ năm 2027, Bộ Quốc phòng nước này dự kiến bắt đầu tích hợp phần mềm an ninh mạng vào các hệ thống radar, máy bay chiến đấu và thiết bị do Lực lượng Phòng vệ trên không vận hành. Sau đó, phạm vi triển khai sẽ được mở rộng sang các phương tiện không người lái và robot ứng dụng AI.

Phần mềm an ninh mạng do công ty NodeX có trụ sở tại Tokyo phát triển sẽ gán một mã nhận dạng điện tử không thể thay đổi cho từng thiết bị để phục vụ quá trình xác thực, qua đó phân biệt thiết bị hợp pháp với thiết bị giả mạo.

Hệ thống sẽ liên tục giám sát hoạt động của từng thiết bị và tự động chặn liên lạc nếu phát hiện hành vi truy cập trái phép hoặc mã độc. Cơ chế này được thiết kế nhằm ngăn chặn nguy cơ một sự cố xảy ra tại một thiết bị lan rộng sang các hệ thống xung quanh.

Thiết lập lá chắn an ninh mạng “zero trust”

Kế hoạch trên là một phần trong chiến lược an ninh mạng dựa trên nguyên tắc “zero trust”, có thể hiểu là “không tin cậy mặc định”, mà Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự kiến xây dựng vào cuối tài khóa 2026.

Theo mô hình này, ngay cả thiết bị và đường truyền nằm bên trong một tổ chức cũng không mặc nhiên được coi là an toàn. Mọi thiết bị, người dùng và kết nối đều phải liên tục được xác thực trong suốt quá trình hoạt động.

Trước đây, các biện pháp an ninh mạng của Bộ Quốc phòng Nhật Bản chủ yếu tập trung bảo vệ hệ thống nội bộ và đường truyền liên lạc, trong khi bản thân các thiết bị quân sự vẫn có nguy cơ trở thành mục tiêu tấn công.

Các radar của Lực lượng Phòng vệ trên không và nhiều thiết bị khác được kết nối với Hệ thống Phòng không mặt đất tích hợp (JADGE), giữ vai trò quan trọng trong hoạt động cảnh giới và phòng thủ tên lửa. Nếu một thiết bị bị xâm nhập, nguy cơ có thể lan sang các thành phần khác trong cùng hệ thống.

Trong bối cảnh SDF thúc đẩy ứng dụng AI trên các thiết bị bay không người lái và dự kiến tăng cường triển khai những hệ thống có khả năng hoạt động tự chủ, yêu cầu bảo đảm an ninh mạng càng trở nên cấp thiết.

Các cuộc tấn công mạng có thể khiến thiết bị tiếp nhận mệnh lệnh độc hại, làm sai lệch dữ liệu hoặc gây gián đoạn hoạt động. Khi số lượng thiết bị kết nối và mức độ tự động hóa ngày càng gia tăng, việc phát hiện những bất thường chỉ bằng phương thức giám sát của con người cũng trở nên khó khăn hơn.

Việc đồng thời tích hợp AI vào hệ thống chỉ huy và xây dựng cơ chế phòng thủ mạng cho từng thiết bị cho thấy Nhật Bản đang chuẩn bị cho một môi trường tác chiến mới, trong đó dữ liệu, tốc độ ra quyết định và khả năng bảo vệ các hệ thống số sẽ giữ vai trò ngày càng quan trọng.

Quỳnh Vũ