Nhật Bản nới lỏng xuất khẩu vũ khí để thúc đẩy ngành quốc phòng

Nội các của Thủ tướng Sanae Takaichi ngày 21-4 đã thông qua các sửa đổi quy định xuất khẩu quốc phòng, lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến II cho phép xuất khẩu vũ khí ra nước ngoài.

Xe tăng chiến đấu chủ lực Type 10 của Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản. Ảnh: T.Goto/Wikimedia

Trước đó, các công ty Nhật chỉ được phép xuất khẩu thiết bị phục vụ các hoạt động như cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi.

“Những quyết định này nhằm bảo đảm an ninh của Nhật Bản, đồng thời đóng góp hơn nữa cho hòa bình và ổn định của khu vực cũng như cộng đồng quốc tế trong bối cảnh môi trường an ninh biến động nhanh chóng”, Chánh văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết trong buổi họp báo. Ông nhấn mạnh chính phủ vẫn duy trì các nguyên tắc cơ bản của một quốc gia hòa bình đã được xây dựng hơn 80 năm qua.

Theo quy định mới, Nhật Bản vẫn kiểm soát việc xuất khẩu các thiết bị có tính sát thương tới những quốc gia đang có xung đột. Tuy nhiên, ngoại lệ có thể được áp dụng nếu các thương vụ này được đánh giá là phù hợp với lợi ích quốc gia.

Chỉ sáu tháng sau khi nhậm chức, Thủ tướng Takaichi đã nhanh chóng thúc đẩy vai trò quân sự của Nhật Bản, bao gồm tăng chi tiêu quốc phòng và định vị nước này trở thành một nhân tố lớn trên thị trường quốc phòng toàn cầu.

Các quy định mới được ban hành không lâu sau khi Tokyo ký thỏa thuận bán tàu chiến tiên tiến cho Australia, đánh dấu thương vụ xuất khẩu thiết bị quân sự có khả năng tác chiến đầu tiên kể từ sau chiến tranh. Nhà thầu chính của hợp đồng là tập đoàn công nghiệp nặng Mitsubishi Heavy Industries, doanh nghiệp xếp thứ 32 toàn cầu năm 2024 về doanh thu quốc phòng, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm.

Chính phủ Nhật kỳ vọng thỏa thuận này sẽ mở đường cho các hợp đồng xuất khẩu quốc phòng tiếp theo, trong bối cảnh chi tiêu quân sự toàn cầu gia tăng.

Đồng thời, động thái này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước tăng đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và sản xuất, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ quốc phòng then chốt như thiết bị bay không người lái.

Không giống các tập đoàn quốc phòng lớn tại Mỹ hay Anh, ngành quốc phòng Nhật Bản chủ yếu gồm một số tập đoàn sản xuất và công nghệ đa ngành, trong đó mảng quốc phòng thường chiếm dưới 20% doanh thu. Hoạt động chính của các doanh nghiệp này lâu nay chủ yếu phục vụ Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản.

Quy mô thị trường hạn chế đã khiến nhiều doanh nghiệp không mở rộng công suất sản xuất, trong khi các công ty nhỏ gặp khó khăn về lợi nhuận do biên lợi nhuận thấp. Ngoài ra, một số doanh nghiệp cũng từng e ngại định kiến xã hội liên quan đến ngành công nghiệp vũ khí, dù quan điểm này đang dần thay đổi khi thế hệ trẻ ủng hộ điều chỉnh chính sách an ninh theo hướng thực tế hơn.

Theo quy định mới, các quốc gia được phép mua thiết bị quốc phòng có tính sát thương của Nhật Bản phải có thỏa thuận bảo vệ thông tin mật với Tokyo. Hiện Nhật Bản đã ký các thỏa thuận này với 17 quốc gia, bao gồm một số nước châu Âu, Đông Nam Á, cùng với UAE, Ấn Độ và Mỹ.

Ngọc Lâm