Nhật Bản đối mặt cuộc khủng hoảng chuối nghiêm trọng nhất trong nửa thế kỷ

Nhật Bản nhập khẩu khoảng 1 triệu tấn chuối vào năm 2025, biến đây trở thành một trong những mặt hàng thực phẩm thiết yếu quan trọng nhất cả nước. Ảnh: The Japan Times

Khác với các cuộc khủng hoảng nông nghiệp thông thường do mất mùa, dịch bệnh hay khan hiếm phân bón, nguyên nhân chính của tình trạng trên liên quan đến sự thiếu hụt trầm trọng khí ethylene - loại khí cần thiết để kích chín trái cây nhập khẩu.

Theo Bloomberg, các loại trái cây nhiệt đới như chuối bắt buộc phải thu hoạch và vận chuyển về Nhật Bản khi còn xanh. Sau khi nhập khẩu, các nhà phân phối sẽ sử dụng khí ethylene để kích hoạt quá trình chín tự nhiên, giúp quả mềm và ngọt trước khi đưa ra thị trường. Nếu thiếu loại khí này, chuối nhập khẩu sẽ không thể chín, dần mất đi độ ẩm và cuối cùng là thối rữa.

Tuy nhiên nguồn cung ethylene nội địa lại đang suy giảm nghiêm trọng do thiếu hụt naphtha - một sản phẩm hóa dầu có nguồn gốc từ dầu mỏ. Là quốc gia nhập khẩu hơn 90% dầu thô, nền kinh tế Nhật Bản đang hứng chịu đòn gián đoạn trực tiếp khi eo biển Hormuz bị phong tỏa do xung đột Trung Đông.

Lượng dự trữ naphtha của Nhật Bản đã sụt giảm 25% trong năm nay do việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, theo Straits Times.

Điều này đang đe dọa trực tiếp đến thị trường tiêu dùng nội địa Nhật Bản khi quốc gia này nhập khẩu khoảng 1 triệu tấn chuối vào năm 2025, biến đây trở thành một trong những mặt hàng thực phẩm thiết yếu quan trọng nhất cả nước.

Ông Eiji Akashi, Tổng Thư ký Hiệp hội Nhập khẩu chuối Nhật Bản, thừa nhận đây là đợt khủng hoảng tồi tệ nhất trong vòng 5 thập kỷ qua. Dù giá cả có thể tăng, ông cam kết toàn ngành đang nỗ lực tối đa để duy trì nguồn cung ổn định và tránh khan hiếm hàng trên diện rộng.

Chuối hiện vẫn được bày bán tại các cửa hàng và hệ thống siêu thị nhờ lượng ethylene dự trữ của một số doanh nghiệp đủ dùng trong khoảng hai đến ba tháng tới. Dù vậy, các nhà bán lẻ đang phải gánh chịu áp lực chi phí vận chuyển, nhiên liệu, và bao bì gia tăng phi mã.

Trung bình mỗi hộ gia đình Nhật Bản đã chi khoảng 5.200 yen (tương đương 33 USD) cho chuối vào năm 2025. Giá bán lẻ loại trái cây này tại Tokyo đã tăng 4,4% vào năm ngoái và ghi nhận mức tăng hơn 30% kể từ năm 2022.

Không dừng lại ở chuối, các loại trái cây nhập khẩu khác cần kích chín như bơ hay kiwi cũng chịu ảnh hưởng nhẹ vì nhóm này đòi hỏi lượng khí ethylene ít hơn trong quá trình xử lý.

Tình trạng thiếu naphtha còn ảnh hưởng đến các ngành công nghiệp khác. Đơn cử như Calbee, tập đoàn sản xuất đồ ăn nhẹ hàng đầu Nhật Bản, đã phải chuyển sang dùng bao bì đen trắng cho sản phẩm khoai tây chiên và một số sản phẩm khác do thiếu hụt mực in - loại dung dịch vốn sử dụng chất nhựa chiết xuất từ naphtha.

Trước một cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng chưa rõ ngày kết thúc, các doanh nghiệp Nhật Bản đang ráo riết tìm kiếm các nguồn ethylene thay thế.

Farmind, doanh nghiệp xử lý khoảng 30% sản lượng chuối nhập khẩu tại Nhật Bản, cho biết kho dự trữ ethylene của họ đang cạn kiệt và họ ra sức tìm kiếm các nhà cung cấp mới cả trong và ngoài nước.

Phát ngôn viên của Farmind cho biết một số chi phí liên quan đã tăng lên gần 10 lần, đồng thời nhấn mạnh nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, món ăn quen thuộc hằng ngày này có nguy cơ biến mất khỏi bàn ăn của người dân Nhật Bản.

Trước những lo ngại ngày càng tăng, Chính phủ Nhật Bản đã nhanh chóng lên tiếng trấn an doanh nghiệp và người tiêu dùng. Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae khẳng định quốc gia này vẫn đảm bảo đủ nguồn cung naphtha đáp ứng nhu cầu trong nước cho đến năm 2027.

MAI DUNG