Nhân việc 'quán xôi đêm' trên Internet bị đóng cửa

Tin gần 20 bình luận viên cùng các nhân sự của hệ thống Xôi Lạc TV bị bắt khiến nhiều người bất ngờ, nhưng cũng không quá khó hiểu. Theo thông tin từ cơ quan chức năng, đây là một đường dây tổ chức phát sóng lậu các giải thể thao quốc tế có quy mô lớn, hoạt động bài bản với nhiều bộ phận vận hành. Việc khởi tố và bắt giữ hàng chục người cho thấy câu chuyện không chỉ là một website bị đóng lại, mà là cả một bộ máy phía sau đã bị cơ quan công an triệt phá vì vi phạm pháp luật.

Ở góc độ quản lý, đây là điều cần thiết. Bản quyền không thể bị xem nhẹ. Một thị trường nội dung số muốn phát triển lành mạnh thì luật pháp phải được tôn trọng.

Nhưng nếu nói rằng nhiều người hâm mộ bóng đá Việt Nam không có chút ngậm ngùi khi nghe tin “Xôi Lạc” khép lại, thì có lẽ cũng không hoàn toàn đúng.

Trong nhiều năm, ở một góc rất đặc biệt của Internet Việt Nam, Xôi Lạc giống như một “quán xôi đêm” của dân mê bóng đá. Không biển hiệu, không giấy phép, nhưng lúc nào cũng đông người.

Đó là nơi mà nhiều khán giả Việt Nam tìm đến khi muốn xem Champions League lúc 2 giờ sáng, hay một trận Ngoại hạng Anh vào tối cuối tuần. Chỉ cần một đường link, vài cú click, và màn hình lập tức hiện lên sân cỏ châu Âu cùng những giọng bình luận quen thuộc.

Trong nhiều năm, ở một góc rất đặc biệt của Internet Việt Nam, Xôi Lạc giống như một “quán xôi đêm” của dân mê bóng đá.

Sức hút của Xôi Lạc TV không chỉ nằm ở việc phát miễn phí các trận đấu. Ở góc độ nội dung, họ đã tạo ra một kiểu “truyền hình bóng đá đường phố” rất khác với những kênh thể thao chính thống.

Các bình luận viên của Xôi Lạc thường sử dụng ngôn ngữ đời thường, pha chút hài hước, thậm chí đôi lúc “chợ búa”, nhưng lại đúng nhịp cảm xúc của người xem. Những câu nói bông đùa, những biệt danh cầu thủ rất “mạng xã hội”, hay những màn tung hứng giữa các bình luận viên khiến trận đấu đôi khi giống như một buổi xem bóng đá cùng bạn bè trong quán cà phê hơn là một chương trình truyền hình nghiêm cẩn.

Khán giả không chỉ xem bóng đá, mà còn cảm thấy mình đang tham gia vào một cộng đồng. Phòng chat sôi động, những câu bình luận “meme hóa”, những tiếng cười bật ra lúc nửa đêm… tất cả tạo nên một trải nghiệm rất đặc trưng của Internet.

Nói cách khác, Xôi Lạc TV không chỉ phát sóng bóng đá. Họ tạo ra một không khí xem bóng đá.

Nhiều người biết đó là xem lậu. Nhưng họ vẫn bấm vào. Không phải vì họ muốn vi phạm pháp luật. Chỉ đơn giản vì họ muốn xem bóng đá. Và ở đây xuất hiện một câu hỏi lớn hơn câu chuyện của một website: nhu cầu xem thể thao đỉnh cao của khán giả Việt Nam thực sự lớn đến mức nào.

Bóng đá châu Âu, các giải đấu lớn trên thế giới từ lâu đã có một cộng đồng người hâm mộ đông đảo tại Việt Nam. Nhưng con đường tiếp cận nội dung bản quyền đôi khi không đơn giản. Giá dịch vụ cao so với thu nhập của một bộ phận khán giả, nền tảng phát sóng chưa thật sự tiện lợi, phạm vi phủ sóng không đồng đều… tất cả tạo nên những khoảng trống. Internet rất nhanh nhạy trong việc lấp đầy khoảng trống ấy.

Khi nhu cầu rất lớn mà nguồn cung hợp pháp chưa đáp ứng trọn vẹn, những “Xôi Lạc” sẽ xuất hiện. Họ không phải là nguyên nhân đầu tiên của bài toán, mà chỉ là hệ quả.

Việc triệt phá các nền tảng phát sóng lậu là cần thiết. Không có chuyện phát triển nội dung số nếu bản quyền bị xem như chuyện “ai cũng có thể lấy”. Nhưng nếu câu chuyện chỉ dừng lại ở việc đóng cửa một website, thì có lẽ chúng ta mới giải quyết được phần ngọn. Bởi Internet có một quy luật rất đơn giản: nơi nào có nhu cầu, nơi đó sẽ có nguồn cung. Hôm nay “Xôi Lạc” biến mất. Nhưng nếu người hâm mộ vẫn khát khao xem bóng đá, còn dịch vụ hợp pháp vẫn chưa đủ hấp dẫn, thì sớm muộn cũng sẽ xuất hiện những cái tên khác. Có thể không còn “Xôi Lạc”. Nhưng biết đâu sẽ là “xôi thịt”, “xôi xéo”, hay “xôi gấc”.

Bản quyền không chỉ là câu chuyện của luật pháp. Nó còn là câu chuyện của thị trường. Khi dịch vụ hợp pháp đủ tốt, đủ thuận tiện, đủ hợp lý về giá, khán giả sẽ tự nhiên rời bỏ những đường link lậu.

Không ai thích xem bóng đá trong cảnh giật lag, quảng cáo (thậm chí là những quảng cáo cá độ và những dịch vụ nhạy cảm) nhảy loạn, hay đường link có thể sập bất cứ lúc nào. Người xem luôn muốn một trải nghiệm đàng hoàng. Chỉ là đôi khi họ chưa có lựa chọn phù hợp.

Vì thế, câu chuyện Xôi Lạc có thể được nhìn theo hai cách. Thứ nhất là một vụ án vi phạm bản quyền đã bị cơ quan công an điều tra và xử lý, với cả một bộ máy vận hành phía sau bị triệt phá. Hai là một tín hiệu cho thấy nhu cầu khổng lồ của khán giả Việt Nam đối với các giải thể thao đỉnh cao.

Nếu thị trường bản quyền biết lắng nghe tín hiệu đó, người hưởng lợi cuối cùng sẽ là khán giả. Còn nếu khoảng trống vẫn tồn tại, Internet sẽ luôn tìm ra một “quán xôi” mới. Xôi Lạc đã đóng cửa. Nhưng niềm đam mê bóng đá và thể thao đỉnh cao của người Việt thì chưa bao giờ tắt.

Vũ Mạnh Cường