Nhân rộng 'thực hành tốt sẵn có' để thúc đẩy nuôi con bằng sữa mẹ

Một buổi hội thảo tư vấn về nuôi con bằng sữa mẹ cho người lao động. ( Ảnh: Tổ chức Alive & Thrive)

Tuần lễ Thế giới nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 có chủ đề "Khởi đầu bền vững – Phát huy những thực hành tốt sẵn có", như một lời kêu gọi các quốc gia tiếp tục củng cố những chính sách, mô hình và giải pháp đã được chứng minh hiệu quả để mọi bà mẹ đều có điều kiện nuôi con bằng sữa mẹ thành công, góp phần cải thiện dinh dưỡng, tăng cường an ninh lương thực và thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững.

Tại nhiều nước, ngày càng nhiều phụ nữ quay trở lại làm việc chỉ vài tháng sau sinh. Nếu không có sự hỗ trợ từ nơi làm việc, nhiều bà mẹ buộc phải cai sữa sớm, làm giảm tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Vì vậy, xây dựng phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc chính là một trong những "thực hành tốt sẵn có" cần được nhân rộng để hiện thực hóa thông điệp của tuần lễ nuôi con bằng sữa mẹ năm nay.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Huỳnh Nam Phương, Phòng Quản lý khoa học, Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế), sữa mẹ không chỉ là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo dành cho trẻ mà còn là giải pháp phát triển bền vững. Trẻ được bú mẹ có sức đề kháng tốt hơn, giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì và nhiều bệnh không lây nhiễm khi trưởng thành. Người mẹ giảm nguy cơ ung thư vú, ung thư buồng trứng và đái tháo đường típ 2. Gia đình giảm chi phí mua sữa công thức và chăm sóc y tế, trong khi xã hội giảm gánh nặng bệnh tật và bảo vệ môi trường nhờ hạn chế chất thải từ bao bì, sản xuất và vận chuyển sữa thay thế.

Tuy nhiên, việc quay trở lại công việc sau thời gian nghỉ thai sản vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến nhiều bà mẹ phải ngừng cho con bú sớm. Đây chính là lý do Bộ Y tế ban hành Quyết định số 5175/QĐ-BYT năm 2021 phê duyệt Hướng dẫn triển khai phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc, coi đây là căn cứ để các cơ quan, doanh nghiệp có sử dụng lao động nữ triển khai thực hiện.

Nhiều người vẫn nghĩ phòng vắt sữa chỉ là một căn phòng nhỏ dành riêng cho các bà mẹ. Thực tế, đây là một khoản đầu tư mang lại lợi ích cho cả người lao động và doanh nghiệp. Tiến sĩ Huỳnh Nam Phương khẳng định, những điều tưởng như rất đơn giản lại mang đến nhiều giá trị lâu dài. Người mẹ duy trì được nguồn sữa sau khi quay trở lại làm việc; trẻ tiếp tục được hưởng nguồn dinh dưỡng tốt nhất trong 6 tháng đầu và kéo dài đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn. Mặt khác, người lao động yên tâm làm việc, giảm căng thẳng và gắn bó hơn với doanh nghiệp; doanh nghiệp giảm tỷ lệ nghỉ việc sau sinh, giảm số ngày nghỉ chăm con ốm và xây dựng hình ảnh là đơn vị quan tâm đến sức khỏe người lao động.

Thông điệp của tuần lễ năm nay cũng nhấn mạnh rằng nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ là trách nhiệm của người mẹ mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Đối với doanh nghiệp, xây dựng môi trường làm việc thân thiện với bà mẹ cho con bú không chỉ là thực hiện hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế mà còn là một chiến lược phát triển nguồn nhân lực bền vững.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ việc thiết lập và duy trì phòng vắt, trữ sữa mẹ theo hướng dẫn của Bộ Y tế, đến bố trí thời gian hợp lý để lao động nữ vắt sữa trong giờ làm việc; lồng ghép nội dung chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em vào các chương trình phúc lợi của doanh nghiệp… Một nơi làm việc biết quan tâm đến bà mẹ và trẻ nhỏ cũng là nơi giữ chân người lao động tốt hơn, nâng cao năng suất và tạo dựng văn hóa doanh nghiệp nhân văn.

Về phía gia đình, đồng nghiệp, cán bộ y tế, công đoàn, hội phụ nữ và chính quyền địa phương cũng đều có vai trò quan trọng trong việc giúp bà mẹ duy trì nuôi con bằng sữa mẹ. Mỗi người có thể đóng góp bằng những hành động rất đơn giản như tôn trọng thời gian vắt sữa của người mẹ, tạo điều kiện để mẹ tiếp tục cho con bú, chia sẻ việc chăm sóc trẻ hoặc lan tỏa những thông tin khoa học về lợi ích của sữa mẹ... Một môi trường xã hội tích cực sẽ giúp người mẹ có thêm sự tự tin và động lực để duy trì nguồn sữa trong suốt hai năm đầu đời của trẻ.

Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo các bà mẹ duy trì cho trẻ bú đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn.

Để duy trì nuôi con bằng sữa mẹ khi quay trở lại làm việc, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo các bà mẹ nên: Cho trẻ bú mẹ sớm ngay sau sinh và bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu; tập vắt và bảo quản sữa đúng cách trước khi đi làm; trao đổi với người sử dụng lao động về nhu cầu sử dụng phòng vắt, trữ sữa; tiếp tục cho trẻ bú trực tiếp khi ở nhà và duy trì bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn; tìm kiếm sự hỗ trợ từ cán bộ y tế khi gặp khó khăn trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ.

Thông điệp "Khởi đầu bền vững – Phát huy những thực hành tốt sẵn có" không chỉ là lời kêu gọi dành cho ngành y tế mà còn dành cho mỗi doanh nghiệp, mỗi gia đình và mỗi người dân. Một phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc không đơn thuần là một không gian dành cho người mẹ. Đó là biểu hiện của sự quan tâm đến sức khỏe trẻ em, sự bình đẳng trong lao động, sự phát triển nguồn nhân lực và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026, Viện Dinh dưỡng kêu gọi các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cộng đồng và mỗi gia đình cùng chung tay xây dựng môi trường làm việc thân thiện với bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ; mở rộng mô hình phòng vắt, trữ sữa mẹ tại nơi làm việc; bảo vệ quyền được bú mẹ của trẻ em và quyền được tiếp tục nuôi con bằng sữa mẹ của phụ nữ sau khi trở lại làm việc. Mỗi hành động hôm nay sẽ góp phần tạo nên một khởi đầu bền vững cho trẻ em Việt Nam và một tương lai khỏe mạnh cho cả cộng đồng.

Quang Minh