Nhân Ngày Gia đình Việt Nam (28-6): Không để người già, trẻ em cô đơn trong chính gia đình mình

Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển bền vững. Ảnh: M.H

Tham gia Chương trình có PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, và ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu của Thủ đô được thành phố Hà Nội tuyên dương.

Hai khách mời tham gia Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Gia đình luôn được xem là nơi bình yên nhất của mỗi người - nơi có sự yêu thương, sẻ chia và nâng đỡ sau những áp lực của cuộc sống. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, khi công nghệ phát triển mạnh mẽ và guồng quay công việc ngày càng hối hả, không ít người già và trẻ em đang cảm thấy cô đơn ngay trong chính gia đình mình.

Trong chương trình, các khách mời sẽ cùng trao đổi về thực trạng nhiều người cảm thấy cô đơn ngay trong chính gia đình mình; phân tích những hệ lụy đối với trẻ em và người cao tuổi; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng những gia đình gắn kết, yêu thương - nền tảng hình thành những công dân hạnh phúc và một xã hội phát triển bền vững.

Khoảng cách giữa các thành viên trong gia đình tạo kẽ hở cho nhiều hệ lụy xã hội

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Ảnh: Phan Anh

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, sự đứt gãy trong các mối quan hệ gia đình là vấn đề đáng lo ngại trong xã hội hiện nay. Tuy nhiên, không nên quy mọi vụ việc hay mọi hệ lụy xảy ra với các thành viên trong gia đình đều bắt nguồn từ nguyên nhân này, bởi mỗi vấn đề thường có nhiều nguyên nhân khác nhau.

Ông cho rằng, nhân Ngày Gia đình Việt Nam, cần nhìn nhận nghiêm túc những dấu hiệu đứt gãy trong gia đình bởi đây là những lo ngại có cơ sở. Thực tế cho thấy, khi người cao tuổi sống trong cảm giác cô đơn, không có người để chia sẻ, tâm sự; khi trẻ em thiếu sự quan tâm, chỉ bảo của cha mẹ và người thân, các thành viên trong gia đình rất dễ rơi vào trạng thái lạc lõng, thiếu điểm tựa tinh thần.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, chính sự cô đơn và khoảng trống trong các mối quan hệ gia đình đã tạo ra những “kẽ hở” để các tác động tiêu cực từ bên ngoài len lỏi vào đời sống của mỗi người. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ việc đáng tiếc xảy ra trong thời gian qua.

Ông dẫn chứng nhiều hiện tượng như người cao tuổi trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo, các vụ bạo lực gia đình, hay việc trẻ em phụ thuộc quá nhiều vào Internet và mạng xã hội. Những vấn đề này cho thấy khi sự gắn kết trong gia đình suy giảm, các thành viên sẽ dễ bị tác động bởi những yếu tố tiêu cực từ bên ngoài.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, những đứt gãy trong gia đình không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân hay từng gia đình mà còn kéo theo nhiều hệ lụy đối với toàn xã hội. Vì vậy, việc củng cố các mối quan hệ giữa các thành viên, tăng cường sự quan tâm, chia sẻ, đồng hành trong mỗi gia đình là yếu tố rất quan trọng để hạn chế những rủi ro và xây dựng môi trường sống an toàn, bền vững.

Giữ nếp nhà từ những điều giản dị

Ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu Thủ đô được thành phố Hà Nội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Gia đình ông Nguyễn Minh Giao là một trong những gia đình tiêu biểu của Thủ đô, nơi nhiều thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà. Theo ông, trong nhịp sống hiện đại, để giữ được sự gắn bó và sẻ chia giữa các thành viên, điều quan trọng nhất chính là duy trì những thói quen sinh hoạt chung và tinh thần cùng học, cùng sống.

“Gia đình chúng tôi nhiều thế hệ nhưng luôn cố gắng giữ nếp cùng ăn, cùng học, cùng sinh hoạt. Những bữa sáng không chỉ để bồi dưỡng sức khỏe mà còn là khoảng thời gian quý giá để các thành viên trò chuyện, kết nối với nhau”, ông Giao chia sẻ.

Ông cho biết, từ khi còn trẻ, ông và các con đã hình thành thói quen học tập cùng nhau. Đến nay, dù đã nghỉ hưu, ông vẫn tận dụng thời gian để học cùng các cháu, từ việc đọc sách đến sử dụng các ứng dụng học tiếng Anh điện tử ngay trong những khoảng thời gian ngắn. “Việc cùng học giúp các thế hệ hiểu nhau hơn, đồng thời tạo động lực cho con cháu noi theo”, ông nói.

Trong gia đình, mỗi thành viên đều có vai trò riêng trong việc vun đắp nếp nhà. Con dâu ông là giáo viên, luôn tận tâm kèm cặp, hướng dẫn các cháu trong học tập. Sự phối hợp giữa các thế hệ đã tạo nên một môi trường giáo dục tự nhiên, ấm áp ngay trong gia đình.

Bên cạnh đó, các dịp giỗ, ngày kỷ niệm hay sinh nhật của từng thành viên đều được tổ chức chu đáo, trở thành sợi dây gắn kết tình cảm. “Dù bận rộn đến đâu, gia đình vẫn cố gắng quây quần trong những dịp đặc biệt. Đó là cách để các thế hệ thêm thấu hiểu, yêu thương và trân trọng nhau hơn”, ông Giao nhấn mạnh.

Chính từ những điều giản dị nhưng bền bỉ ấy đã giúp gia đình ông luôn giữ được “lửa ấm”, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho mỗi thành viên giữa cuộc sống hiện đại.

Công nghệ đang dần thay đổi cách con người giao tiếp

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, sự cô đơn trong gia đình hiện nay không biểu hiện một cách ồn ào nhưng là vấn đề rất đáng lo ngại đối với xã hội. Những biểu hiện của tình trạng này diễn ra dưới nhiều góc độ khác nhau và ngày càng phổ biến.

Ông cho rằng một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy là các thành viên trong gia đình ngày càng ít có cơ hội cùng nhau chia sẻ bữa cơm chung. Ông nhắc lại việc trước đây Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch từng phát động phong trào khuyến khích các gia đình duy trì bữa cơm chung nhân Ngày Gia đình Việt Nam. Theo ông, việc một bữa cơm gia đình - vốn từng được xem là điều rất đỗi bình thường nay lại trở thành điều hiếm hoi cho thấy sự gắn kết giữa các thành viên đang có dấu hiệu suy giảm.

Ngay cả khi cùng ngồi vào bàn ăn, sự cô đơn vẫn có thể tồn tại nếu mỗi người chỉ tập trung vào điện thoại hoặc công việc riêng. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, một bữa cơm như vậy khó có thể xem là trọn vẹn vì thiếu sự chia sẻ và kết nối giữa các thành viên.

Bên cạnh đó, PGS.TS Bùi Hoài Sơn còn cho rằng nhiều gia đình hiện nay tuy sống chung dưới một mái nhà nhưng mỗi người lại ở trong không gian riêng, ít gặp gỡ và hiếm khi chia sẻ với nhau những câu chuyện quan trọng trong cuộc sống. Đó cũng là những biểu hiện rõ nét của sự cô đơn trong gia đình hiện đại.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết cách đây hơn 10 năm, ông từng đọc cuốn sách “Cô đơn trên mạng”, trong đó đề cập đến những tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với con người. Đến nay, thực trạng này còn rõ nét hơn khi xã hội thay đổi với tốc độ rất nhanh và các phương tiện truyền thông, công nghệ ngày càng ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống.

Ông nhận định, công nghệ đang dần thay đổi cách con người giao tiếp, khiến sự cô đơn trở thành một trạng thái tinh thần có thật ngay trong chính gia đình - nơi vốn được xem là tế bào của xã hội và là không gian con người cần tình cảm, sự sẻ chia nhiều nhất. Đây là điều rất đáng quan tâm hiện nay.

Ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu Thủ đô được thành phố Hà Nội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Giữ kết nối, sẻ chia để không ai “cô đơn trong gia đình”

Trong bối cảnh đời sống hiện đại ngày càng bận rộn, sự cô đơn ngay trong chính mỗi gia đình đang trở thành một vấn đề xã hội đáng lưu tâm. Theo ông Nguyễn Minh Giao, những biểu hiện của “cô đơn trong gia đình” không phải lúc nào cũng rõ ràng, mà thường âm thầm, dễ bị bỏ qua.

Ông cho rằng, dấu hiệu dễ nhận thấy là sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt và học tập của các thành viên, đặc biệt là trẻ nhỏ. “Hơn 20 năm trước, khi con tôi đang học cấp 2, có thời điểm lực học của cháu tự nhiên giảm sút. Gia đình nhận thấy bất thường nên đã chủ động phối hợp với nhà trường, xin phép đón cháu về ăn trưa cùng gia đình. Khi có thêm thời gian gần gũi, trò chuyện, việc học của cháu dần ổn định trở lại và sau đó còn đạt kết quả tốt”, ông Giao kể lại.

Theo ông, hiện nay một biểu hiện phổ biến khác là việc các cháu thường xuyên thu mình trong không gian riêng, ít giao tiếp với người thân. “Nhiều khi gọi mãi các cháu mới xuống ăn cơm, mỗi người một phòng, một thiết bị điện tử. Đó là dấu hiệu cho thấy các cháu đang thiếu sự kết nối thực sự với gia đình”, ông nói.

Từ kinh nghiệm của mình, ông Giao cho rằng, để nhận biết một thành viên đang cần được quan tâm nhiều hơn, gia đình cần chú ý đến những thay đổi nhỏ: Ít trò chuyện, ngại chia sẻ, học tập sa sút hoặc thu hẹp các mối quan hệ. Khi đó, điều quan trọng không phải là trách móc mà là tạo cơ hội để gắn kết trở lại.

Gia đình ông đã chủ động khắc phục bằng cách xây dựng các hoạt động chung như duy trì thói quen tập thể dục buổi sáng, đi bộ, tổ chức các buổi đá bóng vào chiều Chủ nhật, cùng nhau đọc sách và kể chuyện. Những câu chuyện thiếu nhi như “Nghìn lẻ một đêm” hay các mẩu chuyện ý nghĩa tưởng chừng đơn giản nhưng lại tạo ra không gian gần gũi để các cháu mở lòng.

“Ban đầu, chúng tôi nghĩ các cháu có thể không hứng thú, nhưng khi cùng tham gia, các cháu lại rất thích. Quan trọng là người lớn phải kiên trì đồng hành”, ông Giao chia sẻ.

Giữ gìn giá trị gia đình bằng những việc làm hằng ngày

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Trước ý kiến cho rằng nhiều gia đình hiện nay khá đầy đủ về vật chất nhưng lại thiếu thời gian dành cho nhau, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, dù đời sống vật chất ngày càng đầy đủ, việc các thành viên thiếu thời gian dành cho nhau sẽ ảnh hưởng lớn đến quá trình gìn giữ các giá trị truyền thống trong mỗi gia đình.

Ông cho rằng, những giá trị gia đình không được gìn giữ bằng khẩu hiệu mà được hình thành, bồi đắp từ những hành động và thói quen trong đời sống hằng ngày. Đặc trưng của giáo dục trong gia đình là giáo dục bằng sự nêu gương, khác với giáo dục ở nhà trường vốn dựa trên chương trình, bài giảng và phương pháp sư phạm.

Theo ông, chính việc cha mẹ, ông bà làm gương, “cầm tay chỉ việc” trong từng hoạt động thường ngày sẽ giúp con cháu tiếp nhận và kế thừa các giá trị truyền thống một cách tự nhiên. Từ đó, những giá trị tốt đẹp được lan tỏa và tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn lấy ví dụ về các hoạt động trong dịp Tết như cùng nhau chuẩn bị mâm cúng giao thừa, đi lễ chùa, thăm họ hàng, mừng tuổi đầu năm... Theo ông, thông qua những hoạt động này, các giá trị truyền thống được thực hành, truyền dạy một cách nhẹ nhàng, gần gũi và giàu tính cảm xúc, chứ không phải bằng những lời giáo huấn khô cứng.

Ông cho rằng chính những thực hành trong không gian gia đình đã góp phần gìn giữ không chỉ các giá trị của mỗi gia đình mà còn cả những giá trị văn hóa của dân tộc. Khi được duy trì qua nhiều thế hệ, các truyền thống tốt đẹp sẽ trở thành nền tảng bền vững cho xã hội.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, dù đời sống vật chất có thể ngày càng phát triển, yếu tố quyết định sự bền vững của xã hội vẫn là các giá trị tinh thần. Vì vậy, việc nuôi dưỡng các giá trị ấy cần bắt đầu từ mỗi gia đình, thông qua sự quan tâm, đồng hành và những việc làm giản dị trong cuộc sống hằng ngày.

Hệ lụy từ việc thiếu gắn kết giữa các thành viên trong gia đình

Ngày nay, không khó để bắt gặp hình ảnh các thành viên trong nhiều gia đình mỗi người ôm một thiết bị điện tử và hiếm khi trò chuyện với nhau.

Ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu Thủ đô được thành phố Hà Nội tuyên dương trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Theo ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu Thủ đô được thành phố Hà Nội tuyên dương, sự thay đổi này đang ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ giữa các thế hệ. Ông nhấn mạnh rằng tình trạng này chẳng khác nào cảnh "đồng sàng dị mộng", hay biến các thành viên trở thành "những kẻ ở trọ" ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Khi ai cũng chỉ biết việc của mình, sự gắn kết sẽ biến mất, tạo ra khoảng cách lớn giữa các thế hệ do thiếu đi sự thấu hiểu. Điều này vô cùng nguy hiểm, bởi việc thiếu đi sự hỗ trợ kịp thời từ người thân sẽ khiến các thành viên dễ gặp sai sót hoặc trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo.

Mạng xã hội - thế giới ảo nhưng hệ lụy khôn lường

PGS.TS Bùi Hoài Sơn tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, tình trạng lạm dụng không gian mạng đang gây ra nhiều hệ lụy, tiềm ẩn không ít nguy cơ đối với đời sống xã hội. Khi con người không thể chia sẻ, tìm thấy sự thấu cảm từ những người thân yêu, họ thường có xu hướng tìm đến không gian mạng như một sự thay thế. Tuy nhiên, đây là một môi trường hỗn tạp, nơi đan xen giữa thông tin bổ ích với những nội dung tiêu cực, thậm chí là các hành vi lừa đảo tinh vi.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, đã đến lúc cần thay đổi nhận thức rằng mạng xã hội không còn là "thế giới ảo". Những tác động từ môi trường mạng là hoàn toàn có thật, thậm chí nhiều khi còn mạnh mẽ hơn các tương tác trong đời sống thường nhật.

Nhiều vụ việc, vụ án thời gian qua cho thấy không ít hành vi vi phạm pháp luật, tội phạm và các biểu hiện lệch chuẩn xã hội có nguồn gốc hoặc chịu tác động từ môi trường mạng. Những câu chuyện về lừa đảo "hợp đồng kỳ nghỉ", tình trạng bắt nạt trên mạng xã hội và nhiều hệ lụy khác là những minh chứng rõ nét cho điều này.

Đáng chú ý, khi những vấn đề tiêu cực từ mạng xã hội cộng hưởng với những rạn nứt hoặc bất ổn sẵn có trong gia đình, nó sẽ tạo ra những hậu quả vô cùng lớn cho xã hội.

“Đây là vấn đề đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận và suy xét thấu đáo để có những giải pháp căn cơ, nhằm xây dựng mỗi gia đình vững mạnh và thúc đẩy đất nước phát triển bền vững hơn trong giai đoạn sắp tới”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn bày tỏ.

Những mong muốn giản dị của người cao tuổi 8

Bên cạnh những trăn trở về khoảng cách thế hệ, ông Nguyễn Minh Giao cũng thẳng thắn chia sẻ về những mong mỏi lớn nhất, nhưng lại vô cùng giản dị, của người cao tuổi đối với con cháu.

Ông Nguyễn Minh Giao trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Trước hết, đó là mong muốn con cháu chăm học, hiếu thảo và thành công. Sự chăm chỉ không cần ai phải nhắc nhở, thúc giục; con trẻ tự giác học hành đúng giờ với tinh thần say sưa, tích cực. Bên cạnh việc học, người lớn cũng mong con cháu biết đỡ đần việc nhà như quét dọn, rửa bát hay phơi quần áo. Xa hơn nữa, đó là ước vọng nhìn thấy con cháu thành đạt, trở thành những công dân có ích cho xã hội.

Lòng hiếu thảo trong mắt người già đôi khi chỉ bắt nguồn từ những điều rất nhỏ: Là chiếc áo mua đúng ý mẹ, là những cuộc điện thoại hỏi thăm khi cha mẹ đi công tác xa, hay đơn giản chỉ là một cái ôm ấm áp dành cho ông bà. Nói cho cùng, ước nguyện lớn nhất của người cao tuổi vẫn là mong con cháu thành người, thành đạt và biết giữ gìn nền nếp gia phong của gia đình, cũng như có trách nhiệm với xã hội, đất nước.

Cần sự sẻ chia giữa các thành viên trong gia đình. Ảnh: Duy Khánh

Để chứng minh cho việc chỉ cần sự quan tâm, lắng nghe kịp thời là có thể ngăn chặn từ sớm nhiều rủi ro, ông Nguyễn Minh Giao đã chia sẻ một câu chuyện thực tế ngay trong chính gia đình mình.

Đó là, có lần, thấy cháu đi học về với thái độ bực dọc, gia đình ông đã chủ động trò chuyện để tìm hiểu nguyên nhân. Khi hỏi ra mới biết, cháu bị nhắc nhở và phê bình vì nói chuyện riêng trong lớp nên nảy sinh tâm lý bức xúc. Nhận thấy điều đó, ông bà đã ngồi lại chia sẻ với cháu. Ông bà nhắn nhủ rằng, dù bản thân không học quá nhiều, nhưng ông bà hiểu một nguyên tắc: Khi đã ngồi trên lớp thì phải tập trung hết sức, còn đến giờ ra chơi thì cứ thoải mái vui đùa. Nhờ sự lắng nghe và khuyên bảo nhẹ nhàng ấy, người cháu đã dần tiếp thu và ngày càng tiến bộ.

Gia đình là "tuyến phòng thủ đầu tiên" trước những bất ổn xã hội

PGS.TS Bùi Hoài Sơn trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Đánh giá về mối liên hệ giữa sự đứt gãy kết nối gia đình với những vấn đề xã hội nổi lên hiện nay như lừa đảo trên mạng, bạo lực học đường hay khủng hoảng tâm lý ở thanh thiếu niên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định, chúng ta không thể quy kết mọi vấn đề bất ổn của xã hội cho gia đình, nhưng gia đình là "tuyến phòng thủ đầu tiên".

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, khi tuyến phòng thủ đầu tiên này bị ảnh hưởng, nó sẽ gây ra những tác động dây chuyền đến các yếu tố khác. Bởi lẽ, khi đối mặt với những vấn đề không thể chia sẻ cùng người thân, thiếu hụt thông tin từ gia đình hoặc không nhận được sự an ủi trong những lúc cô đơn, cá nhân buộc phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ bên ngoài, thông qua mạng xã hội hay từ những người xa lạ.

Việc tìm kiếm sự kết nối bên ngoài rõ ràng sẽ tạo ra những bất ổn đối với từng cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Chính vì thế, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, khi sự liên kết trong gia đình bị suy yếu, nó tạo ra những nỗi bất an rất cụ thể cho cả gia đình và xã hội. Đây là những vấn đề mỗi người, mỗi gia đình cần đặc biệt quan tâm.

Bốn giá trị cốt lõi vun đắp gia đình hạnh phúc

Tình yêu thương là “hạt nhân” của gia đình. Ảnh: Duy Khánh

Năm nay là dấu mốc 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, giá trị cốt lõi của gia đình Việt Nam không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu hay những dịp kỷ niệm, mà thực sự trở thành nếp sống bền vững trong mỗi gia đình.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, chủ đề Ngày Gia đình Việt Nam năm nay "Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng" không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền mà còn gợi mở định hướng rõ ràng về xây dựng gia đình trong giai đoạn hiện nay. Theo đó, muốn xã hội phát triển bền vững, trước hết mỗi gia đình phải là một "tế bào khỏe mạnh", được nuôi dưỡng bằng những giá trị cốt lõi. Trong đó, bốn giá trị nền tảng, gồm: Yêu thương, hiếu kính, trách nhiệm và sẻ chia.

Tình yêu thương là “hạt nhân” của gia đình. Không ở đâu con người có thể tìm thấy sự ấm áp, bao dung và chở che trọn vẹn như trong chính mái ấm của mình. Từ tình yêu thương ấy, các giá trị khác được bồi đắp và lan tỏa, trở thành sợi dây gắn kết giữa các thế hệ.

Bên cạnh đó, lòng hiếu kính không chỉ là truyền thống mà còn là thước đo đạo đức, thể hiện qua cách ứng xử với ông bà, cha mẹ. Trách nhiệm trong gia đình cũng chính là nền tảng để mỗi cá nhân hình thành ý thức với cộng đồng, xã hội. Từ trách nhiệm với gia đình sẽ dẫn đến trách nhiệm với xã hội, đúng như tinh thần "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ".

Đặc biệt, trong bối cảnh đời sống hiện đại nhiều biến động, sự sẻ chia càng trở nên quan trọng. Đó không chỉ là sự hỗ trợ về vật chất, mà còn là sự đồng hành về tinh thần, là khả năng lắng nghe, thấu hiểu giữa các thành viên.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, khi bốn giá trị cốt lõi này được vun đắp một cách tự nhiên, bền bỉ trong từng gia đình, chúng sẽ lan tỏa rộng rãi ra toàn xã hội. Mỗi gia đình hạnh phúc sẽ góp phần tạo nên một xã hội ổn định, nhân văn và phát triển bền vững.

Ba nguyên tắc giữ gìn hạnh phúc trong gia đình nhiều thế hệ

Ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu Thủ đô được thành phố Hà Nội tuyên dương trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Là một trong những gia đình được thành phố Hà Nội tuyên dương là gia đình tiêu biểu, ông Nguyễn Minh Giao cho rằng bí quyết để các thế hệ luôn gắn bó không nằm ở những điều lớn lao mà bắt đầu từ sự yêu thương, quan tâm bằng hành động và duy trì những sinh hoạt chung trong gia đình.

Theo ông Nguyễn Minh Giao, nguyên tắc đầu tiên là mọi thành viên luôn quan tâm lẫn nhau bằng những việc làm cụ thể. Khi có người ốm đau hay gặp khó khăn, cả gia đình đều biết và cùng chia sẻ, chăm sóc thay vì để mỗi người tự giải quyết.

Nguyên tắc thứ hai là không bỏ quên những cử chỉ nhỏ nhưng giàu ý nghĩa. Trong gia đình ông, các ngày sinh nhật của từng thành viên luôn được ghi nhớ. Những bó hoa, lời chúc hay bài thơ do con cháu tự tay chuẩn bị đã trở thành nét đẹp, góp phần tạo nên bầu không khí đầm ấm và gắn kết giữa các thế hệ.

Bên cạnh đó, gia đình cũng thường xuyên dành thời gian sinh hoạt cùng nhau, đặc biệt là giáo dục truyền thống, tình yêu quê hương, đất nước cho con cháu. Có những buổi ông và các cháu cùng đọc sách lịch sử, kể chuyện về các anh hùng dân tộc hay ôn lại lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giúp các cháu thêm hiểu về cội nguồn, đồng thời tạo nên những kỷ niệm đẹp trong gia đình.

Đúc kết kinh nghiệm nhiều năm xây dựng gia đình hạnh phúc, ông Nguyễn Minh Giao cho rằng có ba nguyên tắc cốt lõi: Quan tâm đến nhau, thể hiện sự quan tâm bằng hành động thiết thực và tạo ra nhiều hoạt động chung để gắn kết các thành viên. Chính những việc làm giản dị nhưng được duy trì thường xuyên đã trở thành nền tảng giúp gia đình nhiều thế hệ luôn yêu thương, đồng hành và sẻ chia.

Bài học làm gương và sự sẻ chia từ những điều nhỏ nhặt nhất

PGS.TS Bùi Hoài Sơn trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, để nuôi dưỡng và biến các giá trị đạo đức thành nếp sống tự nhiên, có những nguyên tắc cốt lõi mà bất kỳ gia đình nào cũng cần hướng tới: Đó là bài học làm gương và sự sẻ chia từ những điều nhỏ nhặt nhất.

Muốn biến các giá trị đạo đức thành nếp sống, điều quan trọng nhất là sự nêu gương. Giáo dục gia đình không dựa vào những lời giáo điều mà được hình thành thông qua sự tiếp nối giữa các thế hệ: Ông bà làm gương cho con cháu, anh chị làm gương cho em nhỏ.

Nhắc lại câu thơ quen thuộc: “Làm anh khó lắm /Phải đâu chuyện đùa”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ, chúng ta thấy ngay từ thuở ấu thơ, trách nhiệm làm gương đã được định hình một cách tự nhiên trong mỗi con người. Khi mỗi thành viên ý thức được vai trò nêu gương của mình, trách nhiệm ấy sẽ được chuyển hóa thành những hành động cụ thể và trở thành thói quen trong cuộc sống.

Sự làm gương ấy đôi khi rất giản dị. Đó là việc dù bận rộn đến mấy, các thành viên trong gia đình vẫn sắp xếp để quy tụ đông đủ trong ngày sinh nhật của ông bà, cha mẹ. Chính những buổi đoàn tụ, bữa cơm ấm cúng ấy là minh chứng sống động nhất cho bài học làm gương, giúp con trẻ hiểu thế nào là chữ “hiếu”. Khi những hành động này lặp đi lặp lại, chúng sẽ trở thành thói quen, ăn sâu vào nếp nghĩ, cách sống của các thế hệ.

Các thành viên trong gia đình cần chia sẻ, thấu hiểu lẫn nhau. Ảnh: Duy Khánh

Một nguyên tắc vàng khác trong việc xây dựng nếp sống gia đình là phải bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, chúng ta không thể giáo dục con người làm những điều đại sự nếu ngay cả nếp sinh hoạt hằng ngày như gập chăn màn khi thức dậy, lời “dạ, vâng” lễ phép, hay sự hỏi thăm khi cha mẹ ốm đau… bị ngó lơ.

Đáng chú ý, không gian gia đình hiện đại không còn là không gian giáo dục một chiều từ trên xuống. Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ và truyền thông thay đổi chóng mặt, người già chưa chắc đã giàu kinh nghiệm hơn người trẻ ở một số lĩnh vực và trẻ con đôi khi lại học nhanh hơn người lớn.

Chính vì vậy, sự chia sẻ trong gia đình mang tính tương hỗ hai chiều. Người lớn làm gương về nhân cách, nhưng cũng sẵn sàng học hỏi, lắng nghe góc nhìn từ thế hệ trẻ. Sự thấu hiểu và sẻ chia giữa các thế hệ không chỉ mang lại niềm vui, hạnh phúc mà còn giúp thu hẹp khoảng cách thế hệ.

“Được lớn lên và trưởng thành trong một môi trường ngập tràn tình yêu thương, sự thấu hiểu và sẻ chia chính là nền tảng vững chắc nhất để mỗi cá nhân tự tin bước ra và cống hiến cho xã hội”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Xây dựng gia đình hạnh phúc, gắn kết bền lâu

Ông Nguyễn Minh Giao, đại diện gia đình tiêu biểu Thủ đô được thành phố Hà Nội tuyên dương chia sẻ kinh nghiệm giữ gìn hạnh phúc trong gia đình nhiều thế hệ. Ảnh: Phan Anh

Theo ông Nguyễn Minh Giao, trong bối cảnh nhiều gia đình trẻ đang chịu áp lực từ công việc, kinh tế và việc nuôi dạy con cái, điều quan trọng nhất là biết trân trọng hạnh phúc gia đình và vận dụng những giá trị truyền thống vào cuộc sống hiện đại.

Ông Nguyễn Minh Giao cho rằng gia đình là nền tảng của xã hội nhưng cũng rất mong manh, vì vậy mỗi thành viên cần có phương pháp để gìn giữ hạnh phúc. Theo ông, cha ông từ nhiều thế hệ trước đã đúc kết những bài học quý giá qua các câu ca dao, tục ngữ về nghĩa vợ chồng, lòng chung thủy, sự nhường nhịn và cách ứng xử trong gia đình.

Ví dụ, khi vợ chồng phát sinh mâu thuẫn, mỗi người nên biết kiềm chế cảm xúc, nhường nhịn nhau thay vì để căng thẳng leo thang. Những lời dạy như "Thuận vợ thuận chồng tát biển Đông cũng cạn" hay "Vợ giận thì chồng bớt lời" vẫn còn nguyên giá trị và có thể trở thành cách ứng xử hiệu quả trước những áp lực của cuộc sống hiện đại. Khi công việc và cuộc sống ngày càng nhiều áp lực, các gia đình trẻ càng cần giữ gìn sự đồng lòng, sẻ chia và tôn trọng lẫn nhau để vượt qua khó khăn.

Gửi gắm tới các cặp vợ chồng trẻ, ông Nguyễn Minh Giao nhấn mạnh rằng hạnh phúc gia đình là điều vô cùng quý giá nhưng cũng rất dễ bị tổn thương. Muốn giữ gìn mái ấm bền vững, mỗi gia đình cần biết kế thừa những giá trị tốt đẹp của cha ông, đồng thời linh hoạt vận dụng vào điều kiện sống ngày nay để xây dựng một gia đình hạnh phúc, gắn kết bền lâu.

Đề cao giá trị gia đình trong xây dựng Thủ đô văn minh, quốc gia thịnh vượng

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Nhân kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội gửi gắm thông điệp về vai trò cốt lõi của sự gắn kết trong mỗi gia đình - yếu tố không thể thay thế bằng bất kỳ giá trị vật chất nào.

Theo ông, sự bền vững của gia đình không nằm ở tài sản hay điều kiện kinh tế, mà trước hết được quyết định bởi tình yêu thương, sự sẻ chia và trách nhiệm giữa các thành viên. Đây chính là nền tảng để mỗi gia đình vượt qua khó khăn, đồng thời góp phần tạo nên sự ổn định và phát triển của xã hội.

Gia đình văn hóa Thủ đô là nơi kết tinh và tỏa sáng của cả nước. Vì vậy, gia đình Hà Nội cần tiếp tục gìn giữ và phát huy những chuẩn mực tốt đẹp của văn minh, thanh lịch, của sự yêu thương, sẻ chia giữa các thế hệ.

“Mỗi gia đình Hà Nội và gia đình Việt Nam, hãy coi việc giữ gìn sự gắn kết giữa các thế hệ là trách nhiệm thường xuyên, lâu dài. Bởi đó chính là “gốc rễ” để xây dựng một xã hội nhân văn, bền vững và một quốc gia thịnh vượng”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn gửi gắm thông điệp.

Các khách mời và ê-kíp thực hiện Chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề "Không để người già, trẻ em cô đơn trong chính gia đình mình". Ảnh: Phan Anh

Nhóm phóng viên