Nhân lực thương mại điện tử: Cần bắt nhịp nhanh với công nghệ

Thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng bứt phá với quy mô thị trường năm năm 2025, mặc dù gặp nhiều khó khăn chung về kinh tế, thương mại điện tử Việt Nam vẫn tăng trưởng trên 25%, đưa quy mô thị trường bán lẻ lên 31 tỉ USD. Việt Nam tiếp tục nằm trong top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới và là một trong ba nước có quy mô thị trường thương mại điện tử hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Song song với sự bùng nổ ấy là bài toán ngày càng cấp thiết về nguồn nhân lực thương mại điện tử đáp ứng thực tiễn.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Minh Đức, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) để làm rõ những cơ hội, thách thức và giải pháp nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ và mô hình kinh doanh thay đổi liên tục.

Ông Nguyễn Minh Đức – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM)

Công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới xuất hiện liên tục

- Thưa ông, với tư cách là người theo sát diễn biến thị trường, ông đánh giá thế nào về sự tăng trưởng ấn tượng của thương mại điện tử Việt Nam thời gian qua? Đi kèm với tốc độ tăng trưởng ấy, đâu là những thách thức lớn nhất về nguồn nhân lực?

Ông Nguyễn Minh Đức: Những con số vừa nêu cho thấy sự dịch chuyển thương mại điện tử rất rõ ràng, không chỉ ở hành vi người tiêu dùng mà còn trong chiến lược của doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, người tiêu dùng xem thương mại điện tử như một kênh mua sắm thiết yếu để tìm kiếm sản phẩm phù hợp với ngân sách và nhu cầu cá nhân. Đây không còn là lựa chọn phụ, mà đã trở thành thói quen.

Về phía doanh nghiệp, thương mại điện tử hiện được coi là một kênh quan trọng để giữ vững và mở rộng thị phần. Hầu như các doanh nghiệp truyền thống, từ hệ thống siêu thị đến công ty bán sỉ đều đã xây dựng kênh bán hàng trực tuyến riêng. Điều đó cho thấy thương mại điện tử đã trở thành một cấu phần không thể thiếu trong chiến lược kinh doanh.

Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh lại đặt ra thách thức rất lớn về nguồn nhân lực. Công nghệ mới, xu hướng mới, mô hình kinh doanh mới xuất hiện liên tục. Trong vài năm gần đây, gần như tháng nào cũng có thay đổi. Từ sự bùng nổ của livestream, doanh thu TikTok Shop tăng mạnh, đến hàng chục triệu sản phẩm Việt xuất khẩu xuyên biên giới qua Amazon, tất cả đều đòi hỏi người làm nghề phải cập nhật hàng ngày. Đây là áp lực rất lớn với các cơ sở đào tạo khi chương trình học truyền thống khó có thể cập nhật với tốc độ “theo tuần” như vậy.

- Khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành đang được nhắc đến nhiều trong đào tạo thương mại điện tử. Theo ông, để thu hẹp khoảng cách này, các cơ sở giáo dục nói chung và các cơ sở đào tạo nghề nói riêng cần tập trung vào những yếu tố nào?

Ông Nguyễn Minh Đức: Theo tôi, cần một sự thay đổi toàn diện về phương pháp đào tạo chứ không chỉ là bổ sung vài học phần thực hành.

Thứ nhất, sinh viên thương mại điện tử cần được thực hành xuyên suốt các học kỳ, thông qua các đề án cụ thể. Các em phải thành thạo những kỹ năng cơ bản như xây dựng website, tạo gian hàng trên sàn, vận hành kênh mạng xã hội, ứng dụng AI để tối ưu nội dung và quảng cáo. Tôi từng tuyển một số bạn mới ra trường, giao nhiệm vụ xây dựng website hoặc gian hàng cho khách, nhưng các bạn loay hoay cả ngày không biết bắt đầu từ đâu. Điều này cho thấy kỹ năng nền tảng chưa vững.

Do đó, trong quá trình học, sinh viên cần được trải nghiệm trọn vẹn quy trình thương mại điện tử: từ xây kênh, triển khai chiến dịch quảng cáo, tổ chức livestream, đến xử lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng. Khi nắm được toàn bộ chuỗi vận hành, các em mới thực sự sẵn sàng bước vào thị trường lao động.

Nếu chương trình đào tạo không được cập nhật kịp thời từ thực tiễn doanh nghiệp, sẽ nhanh chóng lạc hậu.

Thứ hai, cần gắn kết chặt chẽ hơn giữa nhà trường và doanh nghiệp. Các doanh nghiệp thương mại điện tử hiện nay phải cập nhật công nghệ liên tục, đặc biệt là ứng dụng AI trong sáng tạo nội dung, chăm sóc khách hàng, tự động hóa quy trình. Nếu chương trình đào tạo không được cập nhật kịp thời từ thực tiễn doanh nghiệp, sẽ nhanh chóng lạc hậu.

Đào tạo bài bản chính là nền tảng quan trọng nhất

- Cơ hội để thúc đẩy tiềm năng thương mại điện tử, đặc biệt là xúc tiến tiêu thụ các sản phẩm địa phương tại các vùng nông thôn, miền núi là rất lớn nếu có nguồn nhân lực tại chỗ đủ kỹ năng được đào tạo bài bản? Vậy theo ông, làm cách nào để rút ngắn khoảng cách này?

Ông Nguyễn Minh Đức: Tiềm năng ở khu vực nông thôn, miền núi, hải đảo là rất lớn. Ở đó có rất nhiều câu chuyện chân thực, hình ảnh độc đáo, những yếu tố mà người tiêu dùng thành thị rất quan tâm. Nội dung bản địa, sản phẩm đặc trưng vùng miền chính là “nguyên liệu vàng” cho thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, người dân ở nông thôn hiện nay đã sử dụng internet và điện thoại thông minh phổ biến. Nhiều người lớn tuổi vẫn mua sắm online thường xuyên. Điều đó cho thấy nền tảng tiếp cận công nghệ không còn là rào cản lớn như trước.

Một thách thức khác là nhiều bạn trẻ giỏi công nghệ thường rời quê lên thành phố tìm cơ hội. Hoặc những học viên, sinh viên sau khi được đào tạo thì lại không muốn về quê làm việc. Theo đó, nếu có cơ chế học kỳ doanh nghiệp tại địa phương, sinh viên có thể về quê hỗ trợ doanh nghiệp địa phương triển khai thương mại điện tử. Chỉ một sinh viên trong một học kỳ cũng có thể tạo ra thay đổi tích cực cho một doanh nghiệp nhỏ. Sự phối hợp giữa nhà trường, hiệp hội và chính quyền địa phương sẽ rất quan trọng trong việc hình thành mạng lưới này.

- Theo ông, đâu là chìa khóa để giải bài toán nhân lực thương mại điện tử trong giai đoạn tới?

Ông Nguyễn Minh Đức: Chìa khóa nằm ở sự phối hợp chặt chẽ giữa ba bên: nhà trường – doanh nghiệp – hiệp hội. Nhà trường cần linh hoạt, cập nhật nhanh và tăng tỷ trọng thực hành. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia quá trình đào tạo, chia sẻ công nghệ, đặt hàng kỹ năng cụ thể. Hiệp hội đóng vai trò kết nối, chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp và lan tỏa kinh nghiệm thực tiễn.

Nếu làm được điều đó, chúng ta không chỉ giải quyết “cơn khát” nhân lực cho doanh nghiệp, mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế số bao trùm, thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn.

Thương mại điện tử không còn là xu hướng của tương lai, nó đã là hiện tại. Và để hiện tại ấy phát triển bền vững, nguồn nhân lực có kỹ năng, tay nghề, được đào tạo bài bản chính là nền tảng quan trọng nhất.

- Xin cảm ơn ông!

Ông Nguyễn Minh Đức: Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam sẵn sàng đóng vai trò cầu nối, chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm vận hành mới cho nhà trường. Tôi cho rằng trong mỗi học kỳ nên có một “khoảng trống linh hoạt” để cập nhật nội dung mới từ doanh nghiệp, thay vì cố định toàn bộ giáo trình từ đầu khóa học. Ngoài ra, các cuộc thi như sinh viên kinh doanh số cũng rất hữu ích. Tôi từng chấm thi và thấy nhiều đội chỉ trong vài tháng đã đạt doanh thu 50-100 triệu đồng, thậm chí hơn, với tỷ lệ khách quay lại khá cao. Đó là minh chứng cho năng lực thực chiến nếu được trao cơ hội và môi trường phù hợp.

Đỗ Nga