Nhận diện thủ đoạn 'bắt cóc online' và bài học cảnh giác cho học sinh, sinh viên

Kẻ xấu thao túng tâm lý, khai thác "lỗ hổng" thiếu kinh nghiệm sống

Thời gian gần đây, trên địa bàn thành phố Hà Nội ghi nhận nhiều trường hợp người dân bị các đối tượng lừa đảo thao túng tâm lý, yêu cầu tự cách ly và cắt đứt liên lạc với gia đình nhằm chiếm đoạt tài sản.

Gần đây nhất, khoảng 0 giờ ngày 14-7, Công an phường Tây Hồ tiếp nhận trình báo của anh H.M.H (sinh năm 1972, trú tại chung cư Golden Westlake, số 151 Thụy Khuê, phường Tây Hồ) về việc con trai là H.T.H (sinh năm 2003) rời khỏi nhà từ trưa ngày 13-7 và mất liên lạc.

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Chỉ huy Công an phường Tây Hồ đã chỉ đạo Tổ Phòng, chống tội phạm khẩn trương triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để xác minh, truy tìm. Qua rà soát, phân tích tài liệu thu thập được, cán bộ Công an nhận định vụ việc có dấu hiệu của thủ đoạn lừa đảo giả danh cơ quan Công an (“bắt cóc online”).

Các đối tượng gọi điện cho anh H.T.H, tự xưng là cán bộ điều tra, bịa đặt việc anh H có liên quan đến hành vi “rửa tiền”, liên tục uy hiếp tinh thần, yêu cầu nạn nhân giữ bí mật, cắt đứt liên lạc với gia đình và di chuyển đến địa điểm khác để phục vụ điều tra.

Đồng thời, các đối tượng gọi điện cho người thân, yêu cầu gia đình chuẩn bị 300 triệu đồng để giải quyết vụ việc. Đến khoảng 11 giờ 30 ngày 14-7, tổ công tác xác định anh H.T.H đang có mặt tại khu vực ngõ 51 Hoa Lư, phường Hai Bà Trưng. Đến 12 giờ 15 cùng ngày, lực lượng Công an phát hiện anh H.T.H đang ở một quán cà phê trên phố Vân Hồ 3 và kịp thời đưa về trụ sở an toàn.

Cơ quan Công an bàn giao nạn nhân bị “bắt cóc online” cho gia đình. Ảnh CAHN

Trước đó, Công an phường Phú Diễn cũng tiếp nhận trình báo của anh N.C.C về việc con trai là anh N.C.Q.M (sinh năm 2003, sinh viên năm cuối Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội) gọi điện thông báo bị bắt cóc, yêu cầu gia đình chuyển 150 triệu đồng tiền chuộc.

Qua xác minh, Công an phường Phú Diễn xác định anh M không bị khống chế trực tiếp mà bị các đối tượng lừa đảo giả danh cơ quan tư pháp đe dọa, ép tự thuê phòng khách sạn, cắt liên lạc với người thân và gọi điện về nhà đòi tiền chuộc.

Đến 16 giờ 20 ngày 1-7, Công an phường Phú Diễn phối hợp các đơn vị chức năng và gia đình xác định anh M đang ở Hải Phòng, kịp thời đưa nạn nhân trở về an toàn. Sau vụ việc, gia đình anh N.C.C đã gửi thư cảm ơn Công an phường Phú Diễn.

Đây là 2 trong số những vụ việc điển hình của hành vi lôi kéo, thao túng tâm lý qua mạng xã hội. Kẻ xấu không dùng vũ lực hay chạm mặt trực tiếp, mà sử dụng tài khoản ảo, đe dọa hoặc đánh vào tâm lý hoảng sợ, tò mò, cô đơn của nạn nhân.

Phân tích về hiện tượng này, theo Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia tội phạm học, dấu hiệu dễ nhận thấy nhất ở trẻ bị dụ dỗ là sự thay đổi hành vi, cảm xúc và thói quen sử dụng thiết bị số. Trẻ thường giấu giếm nội dung trò chuyện, đổi mật khẩu, lén lút nhắn tin về đêm hoặc có phát ngôn bất thường như muốn đi xa, nhắc đến người lạ sẵn sàng đón tiếp. Trẻ cũng có thể âm thầm chuẩn bị hành lý, tiền bạc hoặc lo sợ bị trừng phạt do bị kẻ xấu đe dọa.

Dù đã có nhiều cảnh báo nhưng học sinh, sinh viên vẫn dễ rơi vào bẫy, theo các chuyên gia tâm lý, nhóm tuổi này thiếu khả năng kiểm chứng thực tế. Sự phát triển nhận thức không đồng đều với khả năng phản biện khiến các em dù thành thạo công nghệ nhưng lại non nớt về tâm lý. Khi nhận cuộc gọi đe dọa liên quan đến "hồ sơ", "đường dây rửa tiền", nạn nhân dễ hoảng loạn, thu mình và làm theo hướng dẫn của đối tượng. Sự thiếu gắn kết với người thân cũng khiến các em chọn cách tự đối diện thay vì chia sẻ để tìm kiếm hỗ trợ.

Xây dựng "hệ miễn dịch kỹ thuật số" cho thế hệ trẻ

Dưới góc độ trực tiếp đấu tranh, xử lý tình huống nghiệp vụ trên địa bàn, Trung tá Vũ Đình Nhâm - Phó Trưởng phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Hà Nội khuyến cáo, thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo hiện nay cực kỳ tinh vi khi tận dụng sự gián đoạn thông tin giữa nạn nhân và gia đình.

Khi nhận được cuộc gọi xưng danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát, Tòa án đe dọa hoặc yêu cầu di chuyển đến vị trí cách ly, cung cấp tài khoản, người dân và các bạn trẻ tuyệt đối không hoảng loạn, không chuyển tiền hay làm theo hướng dẫn.

Theo quy định, Cơ quan Công an làm việc với người dân đều có giấy mời, giấy triệu tập trực tiếp hoặc thông qua Công an xã, phường địa bàn, tuyệt đối không làm việc qua điện thoại hay yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, tài khoản tạm giữ. Khi thấy dấu hiệu bất thường hoặc nghi vấn bị đe dọa, người dân cần giữ liên lạc với gia đình và báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất để được hỗ trợ giải quyết kịp thời.

Cơ quan chức năng cần tăng cường tuyên truyền phát luật cho học sinh. Ảnh CAHN

Đứng ở góc độ người làm cha làm mẹ có con trong lứa tuổi học sinh trung học, chị Nguyễn Thị Thanh (phụ huynh có con đang học cấp 3 tại phường Đại Mỗ) bày tỏ sự lo ngại: "Ở độ tuổi cấp 2, cấp 3, các con bắt đầu sử dụng điện thoại và mạng xã hội rất thường xuyên để học tập, giải trí, nhưng kỹ năng sống và sự va vấp thực tế lại chưa nhiều. Khi đọc thông tin về các vụ "bắt cóc online", tôi cảm thấy rất giật mình vì tâm lý lứa tuổi này rất dễ bị thao túng hoặc sợ hãi trước những lời đe dọa mang tính quyền lực.

Nếu cha mẹ quá khắt khe hay thiếu kết nối, khi gặp chuyện các con sẽ gánh chịu một mình chứ không dám tâm sự. Tôi nghĩ bài học lớn nhất là gia đình phải luôn giữ kênh giao tiếp cởi mở với con, đồng thời chủ động cập nhật các thủ đoạn lừa đảo mới để nhắc nhở, trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho con mỗi ngày".

Để phòng ngừa hiệu quả, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu khuyến nghị phụ huynh không nên xem điện thoại là công cụ giữ con im lặng. Gia đình cần thiết lập quy tắc rõ ràng về thời lượng sử dụng, ứng dụng được cài đặt và kiểm tra định kỳ lịch sử truy cập của trẻ dưới 16 tuổi. Quyền riêng tư của lứa tuổi này phải đi đôi với quyền được bảo vệ.

Đối với nhà trường, an toàn mạng xã hội cần được đưa vào chương trình giáo dục kỹ năng sống, tổ chức các buổi tập huấn có sự tham gia của lực lượng Công an và chuyên gia tâm lý thông qua các kịch bản diễn tập thực tế.

Thời gian qua, Công an các đơn vị trên địa bàn Hà Nội đã tích cực tổ chức các buổi tuyên truyền tại học đường, phổ biến kỹ năng nhận diện thủ đoạn lừa đảo, "bắt cóc online" kết hợp tuyên truyền Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ, giúp học sinh chủ động phòng ngừa nguy cơ trên không gian mạng.

Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác trước các cuộc gọi tự xưng cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án đe dọa, yêu cầu chuyển tiền hoặc tự cách ly. Khi gặp tình huống nghi vấn, người dân cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không làm theo yêu cầu của đối tượng và báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất để được hỗ trợ.

Minh Phương