Nhận diện sớm, chủ động ứng phó mưa đá cực đoan

Mưa đá diện rộng, hiện tượng hiếm gặp

Phóng viên (PV): Đồng chí đánh giá như thế nào về diễn biến dông, lốc, mưa đá trong những ngày vừa qua?

Đồng chí Nguyễn Văn Hưởng: Trong các ngày từ 2 đến 4-5, dông, lốc, sét và đặc biệt là mưa đá đã gây thiệt hại đáng kể tại nhiều địa phương khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Theo số liệu cập nhật từ các địa phương, chỉ riêng chiều tối và đêm 2-5, hiện tượng này đã xảy ra tại hàng loạt tỉnh như Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên và cả Hà Nội. Sang ngày 3-5, phạm vi ảnh hưởng tiếp tục mở rộng tới Nghệ An và Hà Tĩnh.

Đồng chí Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

Không chỉ dừng lại ở dông lốc, trong khoảng thời gian từ chiều tối 2-5 đến sáng 4-5, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ còn ghi nhận mưa dông diện rộng, với nhiều điểm có lượng mưa rất lớn. Một số trạm đo cho thấy lượng mưa lên tới 171mm tại Trạm Tân Pheo (Phú Thọ), 168mm tại Lâm Thao (Phú Thọ) hay 156mm tại Kỳ Giang (Hà Tĩnh). Đây là mức mưa cường suất cao trong thời gian ngắn, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.

Về bản chất, dông, lốc, sét trong giai đoạn giao mùa không phải hiện tượng bất thường ở miền Bắc, thường xuất hiện vào các tháng 4-5 hoặc 9-10 hằng năm. Tuy nhiên, điều đáng chú ý trong đợt này là mưa đá xuất hiện trên diện rộng, đồng thời ở cả miền núi, trung du và đồng bằng. Đây là đặc điểm hiếm gặp, cho thấy mức độ bất ổn định mạnh của khí quyển trong thời điểm đầu tháng 5 năm nay.

Cơ chế hình thành mưa đá ngày càng cực đoan

PV: Nguyên nhân nào dẫn tới hiện tượng mưa đá với kích thước lớn trong đợt này, thưa đồng chí?

Đồng chí Nguyễn Văn Hưởng: Mưa đá xảy ra là kết quả của tổ hợp nhiều yếu tố khí tượng. Trong những ngày qua, khu vực Bắc Bộ duy trì trạng thái nóng ẩm kéo dài, ban ngày có nắng, tạo điều kiện tích tụ năng lượng đối lưu trong khí quyển. Trên cao, tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000m. Đồng thời, một bộ phận không khí lạnh yếu từ phía Bắc di chuyển xuống đã nén rãnh áp thấp đi qua khu vực này.

Sự kết hợp của các yếu tố này khiến không khí trở nên bất ổn. Vào buổi chiều, khi nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển nhanh theo chiều thẳng đứng. Trong các đám mây này, dòng khí đi lên có cường độ lớn đủ để giữ các hạt băng lơ lửng lâu hơn, giúp chúng tích tụ thêm lớp băng và phát triển kích thước.

Nhiều viên đá có kích thước lớn, khi rơi xuống đã gây thiệt hại nghiêm trọng tài sản, hoa màu cho nhân dân.

Đó là lý do trong đợt vừa qua, nhiều nơi ghi nhận hạt mưa đá có kích thước lớn, tương đương quả trứng gà hoặc bóng tennis. Nếu các hạt băng này tan hết trước khi rơi xuống mặt đất, chúng chỉ tạo thành mưa thông thường. Ngược lại, khi chưa kịp tan, chúng sẽ rơi xuống dưới dạng mưa đá.

Điều đáng lưu ý là dưới tác động của biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ. Những tổ hợp điều kiện khí tượng như vừa nêu có thể xuất hiện dày hơn, khiến mưa đá không chỉ xuất hiện ở khu vực miền núi mà còn lan xuống cả vùng trung du, đồng bằng, thậm chí khu vực đô thị.

Nguy cơ còn kéo dài, cần chủ động phòng tránh

PV: Trong thời gian tới, xu thế thời tiết và nguy cơ mưa đá sẽ diễn biến ra sao? Người dân cần lưu ý những gì thưa đồng chí?

Đồng chí Nguyễn Văn Hưởng: Trong thời gian tới, khả năng rất cao xuất hiện El Nino (80-90%) từ giữa năm 2026, có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm (20-25%) và kéo dài sang năm 2027. Trong năm nay, nắng nóng được dự báo nhiều và gay gắt hơn so với trung bình, mưa và bão thì ít hơn nhưng hiện tượng dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và hiện tượng mưa lớn cục bộ cũng có thể xuất hiện nhiều. Mưa lớn cục bộ, cường độ lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi và địa hình dốc.

Dự báo gần khoảng ngày 8 và 9-5 lại có thêm một đợt không khí lạnh mới tác động, nên khoảng cuối tuần này miền Bắc sẽ tiếp tục có mưa dông và lại phải đối mặt với nguy cơ tố, lốc; mưa đá và gió giật mạnh. Ngoài ra, trên khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng. Thời gian mưa tập trung trong khoảng từ chiều đến tối. Trong mưa dông cũng cần cảnh giác với lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Mưa đá đồng loạt xảy ra trên diện rộng là hiện tượng thời tiết hiếm gặp.

Mưa đá là hiện tượng có quy mô rất nhỏ thường đi kèm với các trận dông mạnh trong giai đoạn chuyển mùa; thường đi kèm các dấu hiệu khá đặc trưng mà người dân có thể chủ động nhận biết, như: Bầu trời xuất hiện mây dông phát triển mạnh, không khí chuyển từ oi nóng sang mát lạnh rất nhanh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm theo sấm sét. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người dân nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, tránh ở ngoài trời hoặc dưới các cây lớn.

Do đó, khi xuất hiện dông, lốc, sét và mưa đá, người dân cần thường xuyên theo dõi chặt chẽ các bản tin cảnh báo, trong giai đoạn chuyển mùa (tháng 4-5 và tháng 10-11). Khi quan sát thấy bầu trời tối sầm, các đám mây dông mạnh phát triển, đó là khi có nguy cơ xảy ra dông, lốc và mưa đá, cần hạn chế ra ngoài đường, tìm nơi trú ẩn an toàn chờ qua cơn dông mới tiếp tục di chuyển, tránh đứng dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo hoặc các công trình tạm.

Đặc biệt, khi có mưa đá, nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế bị vỡ gây thương tích. Đối với gió giật mạnh, cần gia cố mái nhà, chằng chống vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần khu vực có nguy cơ sập đổ. Ngoài ra, tắt các thiết bị điện khi có sét, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm rủi ro bị sét đánh.

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!

NGUYỄN HỒNG SÁNG (thực hiện)