Nhận diện nhóm động lực 'đầu tàu' tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030

Việt Nam cần tận dụng tốt các động lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Ảnh: Hoàng Anh

Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, trong đó nhà nước giữ vai trò dẫn dắt mang tính quyết định, đồng thời khơi thông và thúc đẩy mạnh mẽ động lực từ khu vực tư nhân.

Báo cáo mới nhất của Mirae Asset Việt Nam nhấn mạnh sự dịch chuyển chiến lược này khi kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vị thế chủ đạo còn kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng của tăng trưởng.

Sự kết hợp hài hòa giữa hai trụ cột này không chỉ giúp nền kinh tế đứng vững trước những bất định từ "thương chiến 2.0" mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng cao và bền vững trong trung và dài hạn.

Năm 2025 đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật, qua đó mở đường cho triển vọng tích cực hơn trong năm 2026 khi khung khổ thể chế tiếp tục được hoàn thiện và đầu tư công được xác định là động lực then chốt của nền kinh tế.

Đầu tư công dẫn dắt

Năm 2025 ghi nhận mức tăng trưởng GDP 8,02%, cao nhất kể từ năm 2011 nếu loại trừ giai đoạn phục hồi hậu đại dịch 2022, đồng thời vượt xa dự báo đồng thuận 7,2%. Đà tăng tốc diễn ra xuyên suốt cả năm với tăng trưởng cải thiện dần qua từng quý và đạt đỉnh vào quý IV.

Nội lực kinh tế thể hiện sự vững vàng trước các biến động bên ngoài nhờ sự đóng góp đồng đều của các cấu phần tổng cầu. Tiêu dùng cuối cùng tăng gần 8%, cao hơn rõ rệt so với năm trước. Tích lũy tài sản tiếp tục cải thiện trong khi xuất khẩu duy trì mức tăng hai chữ số bất chấp bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều thách thức.

Đáng chú ý, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội tăng hơn 12%, cao hơn nhiều so với năm 2024, tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt của nhà nước trong việc thúc đẩy đầu tư và duy trì nhịp tăng trưởng kinh tế.

Tăng trưởng GDP tích cực qua từng quý. Ảnh: Mirae Asset

Trong bức tranh tăng trưởng năm 2025, đầu tư công nổi lên như một động lực chủ lực. Vốn đầu tư khu vực nhà nước tăng gần 20% so với năm trước và chiếm khoảng 30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Giải ngân đầu tư công đạt hơn 755 nghìn tỷ đồng, tăng mạnh so với năm 2024 và hoàn thành trên 83% kế hoạch được giao. Tiến độ giải ngân cải thiện rõ rệt trong năm, với mức tăng mạnh ở nhiều giai đoạn, phản ánh sự quyết liệt trong điều hành.

Cam kết của Chính phủ tiếp tục được thể hiện qua mục tiêu giải ngân toàn bộ kế hoạch đầu tư công năm 2025 ngay đầu năm 2026, đồng thời nâng kế hoạch đầu tư công năm 2026 lên gần 1 triệu tỷ đồng. Dự toán chi đầu tư phát triển tăng mạnh, nâng tỷ trọng trong tổng chi ngân sách và cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt từ chi thường xuyên sang chi đầu tư.

Sự thay đổi này không chỉ trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều lĩnh vực, qua đó củng cố nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

Động lực từ kinh tế tư nhân và FDI

Song song với vai trò dẫn dắt của nhà nước, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục được kỳ vọng tăng trưởng 10 đến 12% mỗi năm, hướng tới mục tiêu đóng góp trên một nửa GDP vào năm 2030. Năm 2025, vốn đầu tư khu vực ngoài nhà nước tiếp tục tăng và chiếm hơn một nửa tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Vốn FDI thực hiện duy trì đà tăng ổn định và chiếm khoảng 16% tổng vốn đầu tư. Giải ngân FDI diễn ra đều đặn trong năm, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào triển vọng trung và dài hạn của Việt Nam. Ngược lại, FDI đăng ký có dấu hiệu chậm lại và biến động theo từng tháng cho thấy tâm lý thận trọng trong bối cảnh toàn cầu còn nhiều bất định.

Triển vọng được kỳ vọng cải thiện nhờ các luật sửa đổi quan trọng. Luật Đầu tư cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập doanh nghiệp trước khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, qua đó đơn giản hóa thủ tục. Luật Công nghệ cao tập trung ưu đãi cho các dự án có hàm lượng giá trị gia tăng cao.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, mục tiêu thu hút vốn FDI đăng ký được nâng lên 40 - 60 tỷ USD mỗi năm, so với mức trung bình khoảng 35 tỷ USD giai đoạn 2021 - 2025. Giải ngân FDI đặt mục tiêu 30 - 40 tỷ USD mỗi năm, cao hơn mức 23,7 tỷ USD trước đây.

Trọng tâm của chiến lược này là nâng cao năng lực sản xuất trong nước và tăng tỷ lệ nội địa hóa lên trên 40% vào năm 2030, qua đó giúp khu vực kinh tế tư nhân hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các động lực hỗ trợ

Trong bức tranh tăng trưởng chung, tiêu dùng trong nước và hoạt động bán lẻ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố nội lực kinh tế. Tổng mức bán lẻ năm 2025 duy trì đà tăng ổn định, dao động quanh mức 10-11%/tháng.

Bán lẻ hàng hóa tăng từ 8,7% trong tháng 1 lên 10,4% vào tháng 8. Trong khi đó, khu vực dịch vụ ghi nhận mức tăng mạnh hơn, đạt 17,1% trong tháng 3 và 16,3% trong tháng 8.

Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội được dẫn dắt bởi khu vực Nhà nước. Ảnh: Mirae Asset

Tháng 12 chứng kiến sự tăng tốc rõ nét nhờ mùa lễ hội và nhu cầu mua sắm trước Tết, được hỗ trợ bởi các chính sách như sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân nhằm nâng cao thu nhập khả dụng, cùng mục tiêu tăng trưởng bán lẻ 11 - 11,5%/năm đến 2030.

Triển vọng tiêu dùng được cải thiện nhờ thu nhập tăng và niềm tin người tiêu dùng phục hồi, đồng thời gắn kết với sự hồi phục của thị trường bất động sản.

Xuất khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng hai chữ số trong năm 2025. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng từ 63,6 tỷ USD trong tháng 1 lên 88,7 tỷ USD vào tháng 11 dù cán cân thương mại có biến động và ghi nhận thâm hụt nhẹ vào cuối năm.

Sản xuất công nghiệp được hỗ trợ bởi chỉ số IIP, tăng từ 9,3% trong tháng 1 lên 12,5% vào tháng 8. Chỉ số PMI có biến động theo tháng nhưng nhìn chung duy trì trên ngưỡng mở rộng.

Lạm phát tiếp tục được kiểm soát tốt, với CPI năm 2025 dao động trong khoảng 3,1 - 3,6%, còn CPI cơ bản ổn định quanh mức 3 - 3,5%.

Triển vọng kinh tế 2026

Bước sang năm 2026, nền kinh tế được kỳ vọng tăng tốc mạnh hơn với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên mà Chính phủ đặt ra, cao hơn đáng kể so với mức dự báo đồng thuận khoảng 7%.

Việc hoàn thiện thể chế thông qua hàng loạt luật và chính sách quan trọng sẽ tiếp tục định hình lại cấu trúc nền kinh tế, trong đó Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt và khu vực tư nhân là động lực trung tâm.

Kế hoạch chi đầu tư phát triển dự kiến tăng 53% so với năm trước và chiếm khoảng 40,7% tổng chi ngân sách trong giai đoạn 2026 đến 2030, so với mức 31,2% của năm 2024. Ngược lại, tỷ trọng chi thường xuyên giảm xuống còn 50,7%.

Song song với thúc đẩy tăng trưởng, ổn định vĩ mô vẫn là ưu tiên hàng đầu. Mục tiêu kiểm soát lạm phát CPI bình quân khoảng 4,5% được duy trì cùng với việc bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Các chính sách hỗ trợ tăng cường nội lực sản xuất và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được kỳ vọng giúp duy trì đà tăng trưởng thương mại, dù tháng 12/2025 đã ghi nhận mức thâm hụt thương mại 637 triệu USD lần đầu tiên kể từ tháng 2.

Chỉ số PMI sản xuất đạt 53 điểm, đánh dấu tháng thứ sáu liên tiếp hoạt động sản xuất mở rộng, với sự cải thiện đồng thời ở sản lượng, đơn hàng mới và việc làm.

Sang năm 2026, áp lực lạm phát có thể gia tăng từ mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% so với mức 19,1% cuối năm 2025 cùng với khả năng điều chỉnh giá điện. Tuy nhiên, các yếu tố này được kỳ vọng sẽ được bù đắp nhờ chính sách hỗ trợ học phí, giảm thuế và nguồn cung lương thực dồi dào.

Nam Hải