Nhận diện các nguy cơ trong mùa lạnh

Những hành động tưởng chừng quen thuộc như thức dậy quá nhanh vào buổi sáng sớm, tắm muộn trong đêm hay bước ra khỏi chăn ấm lúc nửa đêm có thể trở thành yếu tố khởi phát các biến cố nghiêm trọng như đột quỵ, đột tử...

Giữ ấm cơ thể để phòng bệnh mùa đông. Ảnh minh họa

Mùa lạnh và những nguy cơ âm thầm

Trong mùa lạnh, đặc biệt là những đợt rét đậm, rét hại, thời tiết không chỉ trở nên khắc nghiệt hơn mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe do sự chênh lệch nhiệt độ rõ rệt giữa ngày và đêm. Ban ngày có thể hửng nắng, nhiệt độ tăng nhẹ, nhưng khi đêm xuống và rạng sáng, cái lạnh nhanh chóng bao trùm. Sự thay đổi đột ngột này khiến cơ thể, vốn cần thời gian để thích nghi, dễ rơi vào trạng thái mất cân bằng.

Theo bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ (Bệnh viện Bạch Mai), thời điểm nguy hiểm nhất trong ngày đối với tim mạch và não bộ là buổi sáng sớm, khi vừa thức dậy. Đây là lúc cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động, trong khi nhiệt độ bên ngoài thường thấp hơn nhiều so với trong phòng ngủ. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn, nhất là trong những ngày rét sâu, có thể khiến mạch máu co lại đột ngột, làm huyết áp tăng cao.

Từ thực tế điều trị, bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng cảnh báo, nếu người dân - đặc biệt là người cao tuổi hoặc người có bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch - bật dậy quá nhanh, xuống giường ngay và tiếp xúc trực tiếp với không khí lạnh, nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch và đột quỵ là rất lớn. Không ít trường hợp đã được ghi nhận đột quỵ ngay trong nhà vệ sinh vào sáng sớm, khi cơ thể chưa kịp thích nghi, mạch máu co thắt mạnh khiến lưu lượng máu lên não bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Cùng với đó, tắm khuya trong mùa lạnh cũng được các bác sĩ đánh giá là một trong những thói quen tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, thời điểm bước vào phòng tắm chính là lúc nguy cơ tăng cao bởi không khí lạnh đang khiến mạch máu co lại, huyết áp tăng nhưng khi tắm, nước nóng xối lên cơ thể, mạch máu sẽ giãn ra nhanh, dễ gây tụt huyết áp đột ngột. Nếu đứng tắm quá lâu, cúi người hoặc thay đổi tư thế liên tục, tim mạch sẽ phải chịu áp lực lớn hơn, làm tăng nguy cơ xảy ra tai biến.

Nhiều chuyên gia y tế cũng cho rằng, sau 23h đêm, nhiệt độ môi trường thường giảm sâu, trong khi cơ thể bước vào trạng thái nghỉ ngơi, sức đề kháng kém hơn. Việc tắm trong điều kiện chênh lệch nhiệt độ lớn, như ngâm nước nóng khi trời lạnh hoặc tắm nước lạnh sau khi vừa ở ngoài về, khiến cơ thể dễ rơi vào tình trạng sốc nhiệt. Thực tế đã ghi nhận những trường hợp tử vong ngay trong lúc tắm hoặc sau khi tắm xong thì xuất hiện tình trạng tím tái, ngưng tim, ngưng thở...

Phòng bệnh từ việc thay đổi những thói quen nhỏ

Trước những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe trong mùa lạnh, các chuyên gia y tế nhấn mạnh rằng phòng bệnh hiệu quả nhất bắt đầu từ việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt là những thói quen vốn được xem là vô hại.

Cụ thể, các bác sĩ khuyến cáo không nên tắm quá muộn nhất là sau 23h. Phòng tắm cần kín gió, đủ ấm, hạn chế tối đa sự chênh lệch nhiệt độ với môi trường bên ngoài. Nhiệt độ nước chỉ nên duy trì ở mức 37 - 40oC, tránh quá nóng. Khi tắm, nên xối nước ấm từ chân lên dần để cơ thể kịp thích nghi, không xối trực tiếp lên đầu và ngực ngay từ đầu. Thời gian tắm không nên kéo dài, tránh đứng quá lâu dưới vòi hoa sen. Đặc biệt, không tắm khi đói, quá no, say rượu, mệt mỏi, vừa ngủ dậy hoặc trong không gian quá lạnh.

Trường hợp tắm một mình, người dân không nên khóa cửa phòng tắm để có thể được hỗ trợ kịp thời nếu xảy ra sự cố. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, nếu trong lúc tắm xuất hiện các dấu hiệu như chóng mặt, hoa mắt, đau tức ngực, tim đập bất thường, buồn nôn hoặc vã mồ hôi lạnh, cần tắt nước ngay, ngồi hoặc nằm xuống, kê cao chân và gọi người hỗ trợ. Dù các triệu chứng có thể nhanh chóng thuyên giảm, người gặp tình trạng này vẫn nên đến cơ sở y tế để kiểm tra tim mạch và huyết áp.

Riêng vào buổi sáng, bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng khuyến cáo người dân nên thực hiện nguyên tắc “chậm lại vài phút”. Sau khi thức dậy, không nên bật dậy ngay mà nằm thêm ít phút, cử động nhẹ tay chân để cơ thể thích nghi, sau đó mới từ từ ngồi dậy và mặc thêm áo ấm. Việc giữ ấm các vùng quan trọng như đầu, cổ, ngực và bàn chân có ý nghĩa then chốt trong mùa lạnh.

Bên cạnh đó, kiểm soát hiệu quả các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch là yếu tố mang tính quyết định. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm việc dùng thuốc theo chỉ định, không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều. Chế độ ăn uống nên lành mạnh, hạn chế rượu, bia, thuốc lá, giảm muối, uống đủ nước ấm và tránh ăn uống quá lạnh. Thay vì tập thể dục ngoài trời quá sớm, nên vận động nhẹ trong nhà để làm ấm cơ thể trước.

Nhận diện đúng những thời điểm dễ xảy ra biến cố, tránh tắm khuya và “sống chậm” lại chính là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh.

Gia Phong