Nhận biết dấu hiệu bệnh trở nặng của xơ gan

Xơ gan diễn tiến âm thầm nhưng hậu quả nặng nề

Gan là cơ quan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, tổng hợp protein, sản xuất mật và đào thải độc tố. Khi gan bị tổn thương kéo dài do viêm gan virus, rượu bia, gan nhiễm mỡ hoặc các bệnh lý khác, các tế bào gan dần bị thay thế bằng mô xơ, làm suy giảm chức năng gan và hình thành xơ gan.

Ở giai đoạn đầu, xơ gan thường không có biểu hiện rõ ràng. Người bệnh chỉ cảm thấy mệt mỏi, ăn uống kém, đầy bụng, khó tiêu hoặc đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải. Những triệu chứng này khá mơ hồ nên dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa thông thường.

Chính vì vậy, không ít trường hợp đến bệnh viện khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn mất bù với nhiều biến chứng nguy hiểm.

Người bệnh xơ gan mất bù thường xuất hiện tình trạng phù hai chân hoặc cổ chân.

Những dấu hiệu cảnh báo xơ gan đang trở nặng

Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện nhiều triệu chứng đặc trưng cho thấy bệnh đang bước vào giai đoạn mất bù.

Vàng da, vàng mắt

Đây là một trong những dấu hiệu điển hình của suy giảm chức năng gan. Khi gan không còn khả năng chuyển hóa và đào thải bilirubin hiệu quả, chất này sẽ tích tụ trong máu, khiến da và củng mạc mắt chuyển sang màu vàng.

Ban đầu, tình trạng vàng da có thể nhẹ và khó nhận biết. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, màu vàng sẽ rõ hơn và lan rộng khắp cơ thể.

Phù chân và bụng chướng to

Người bệnh xơ gan mất bù thường xuất hiện tình trạng phù hai chân hoặc cổ chân do giảm tổng hợp albumin và rối loạn tuần hoàn. Đáng lo ngại hơn là hiện tượng cổ trướng - tức dịch tích tụ trong ổ bụng khiến bụng ngày càng to lên. Người bệnh cảm thấy nặng bụng, khó thở, ăn nhanh no và sinh hoạt gặp nhiều khó khăn.

Nếu không được điều trị kịp thời, dịch cổ trướng có thể bị nhiễm khuẩn, gây viêm phúc mạc nhiễm khuẩn tự phát – một biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng.

Dễ chảy máu bất thường

Gan có vai trò sản xuất nhiều yếu tố đông máu. Khi gan bị xơ hóa nặng, khả năng tổng hợp các yếu tố này suy giảm khiến người bệnh dễ xuất hiện:

Chảy máu chân răng.
Chảy máu cam.
Xuất hiện các vết bầm tím dưới da.
Chảy máu kéo dài sau những va chạm nhỏ.

Đây là dấu hiệu cho thấy chức năng gan đã bị ảnh hưởng đáng kể và cần được theo dõi sát.

Rối loạn ý thức, ngủ gà, giảm trí nhớ

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của xơ gan là bệnh não gan. Khi gan không còn khả năng lọc bỏ các chất độc, đặc biệt là amoniac, các chất này sẽ tích tụ trong máu và ảnh hưởng đến não bộ.

Người bệnh có thể xuất hiện:

Mất tập trung.
Giảm trí nhớ.
Thay đổi tính cách.
Ngủ nhiều bất thường.
Lơ mơ.
Nói nhảm hoặc hôn mê trong trường hợp nặng.

Đây là tình trạng cấp cứu cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Những biến chứng nguy hiểm không nên xem nhẹ

Nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách, xơ gan có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng nặng nề như:

Xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản.
Nhiễm trùng dịch cổ trướng.
Suy thận.
Suy gan cấp trên nền xơ gan.
Ung thư biểu mô tế bào gan.

Trong đó, xuất huyết tiêu hóa và bệnh não gan là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người bệnh xơ gan mất bù.

Không kiêng đạm quá mức

Nhiều người cho rằng người bệnh xơ gan cần hạn chế thịt cá để giảm gánh nặng cho gan. Đây là quan niệm chưa chính xác và có thể khiến người bệnh suy dinh dưỡng nặng hơn.

Thực tế, phần lớn người bệnh xơ gan vẫn cần được cung cấp đầy đủ chất đạm để duy trì khối cơ, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ quá trình phục hồi.

Nguồn đạm nên được bổ sung từ: thịt nạc, cá, tôm, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu.

Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt như bệnh não gan hoặc hôn mê gan, bác sĩ mới cân nhắc điều chỉnh lượng đạm phù hợp với từng người bệnh.

Chế độ ăn uống hợp lý giúp hỗ trợ điều trị

Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh xơ gan nên:

Chia nhỏ 5-6 bữa ăn mỗi ngày thay vì chỉ ăn 3 bữa chính.
Bổ sung bữa phụ hoặc một ly sữa trước khi ngủ để hạn chế nguy cơ hạ đường huyết ban đêm.
Tăng cường rau xanh, trái cây chín mềm và thực phẩm giàu chất xơ.
Uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ.
Lựa chọn thực phẩm tươi sạch, có nguồn gốc rõ ràng.
Ăn chín, uống sôi để phòng ngừa nhiễm khuẩn.

Ăn nhạt là nguyên tắc quan trọng

Muối là yếu tố có thể làm tình trạng phù và cổ trướng nặng thêm. Vì vậy, người bệnh xơ gan cần kiểm soát lượng muối trong khẩu phần ăn.

Các chuyên gia khuyến cáo:

Hạn chế lượng muối dưới 5g mỗi ngày.
Tránh các thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối, thực phẩm nhiều natri.
Ưu tiên các món luộc, hấp hoặc hầm mềm.

Đối với người bệnh có giãn tĩnh mạch thực quản, thức ăn cần mềm, dễ nuốt để hạn chế nguy cơ làm tổn thương niêm mạc và gây xuất huyết.

Người bệnh xơ gan cần ghi nhớ

Để hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống, người bệnh xơ gan cần tuân thủ nguyên tắc quan trọng:

Tuyệt đối tránh rượu bia, thuốc lá và không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Duy trì chế độ ăn nhạt nhưng vẫn phải bảo đảm đủ năng lượng, protein và các vi chất cần thiết.
Theo dõi hằng ngày cân nặng, vòng bụng, lượng nước tiểu và mức độ tỉnh táo để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.
Đến bệnh viện ngay khi xuất hiện các dấu hiệu báo động như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt cao, lơ mơ, bụng chướng nhanh hoặc khó thở.
Tái khám đúng lịch hẹn để được đánh giá chức năng gan, tầm soát ung thư gan và điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần thiết.

Tóm lại: xơ gan là bệnh lý mạn tính không thể chủ quan. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh trở nặng, kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, kéo dài thời gian sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Ths. Bs. Nguyễn Văn Long