Nguyện vọng gia nhập EU: Tin vui đến với Ukraine và Moldova, chặng đường phía trước liệu bớt gian nan?

Báo The Kyiv Post đưa tin, tại cuộc họp của các ngoại trưởng EU, 27 quốc gia thành viên đã nhất trí mở đàm phán về "cụm" pháp lý đầu tiên, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực đưa hai quốc gia Đông Âu tiến gần hơn tới tư cách thành viên EU.

Trước đó, nỗ lực của Ukraine trong việc gia nhập EU đã bị đình trệ do sự phản đối của Thủ tướng Hungary Viktor Orban. Tuy nhiên, cục diện đã thay đổi sau khi ông Orban thất bại trong cuộc bầu cử hồi tháng 4 trước đối thủ Peter Magyar.

Trong tuyên bố chung, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đánh giá đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực cải cách của Ukraine và Moldova bất chấp các thách thức lớn mà hai nước đang đối mặt.

Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh trong một tuyên bố: "Trong một thế giới ngày càng bất định, một EU mở rộng là lợi ích chung của tất cả chúng ta".

Dù vậy, việc mở đàm phán không đồng nghĩa với khả năng Ukraine sớm gia nhập EU.

Để trở thành thành viên chính thức, Kiev vẫn phải hoàn tất quá trình điều chỉnh hệ thống luật pháp, thể chế và các tiêu chuẩn quốc gia theo quy định của EU. Quá trình này bao gồm 35 chương đàm phán, trải rộng từ môi trường, nông nghiệp đến tư pháp và an ninh, được chia thành sáu nhóm nội dung lớn.

Ngoài những yêu cầu kỹ thuật phức tạp, tiến trình gia nhập còn chịu tác động mạnh từ yếu tố chính trị, bởi bất kỳ quốc gia thành viên nào cũng có thể ngăn cản hoặc làm chậm quá trình này.

Một nhà ngoại giao châu Âu nhận định, việc Ukraine sớm gia nhập EU "chưa bao giờ là kịch bản thực tế", khi nước này vẫn đang trong tình trạng xung đột, cần phải giải quyết các vấn đề liên quan tội phạm có tổ chức và sẽ trở thành một trong những quốc gia lớn nhất của khối nếu gia nhập.

Ngay cả ông Peter Magyar, tân Thủ tướng Hungary, cũng tuyên bố sẽ tổ chức trưng cầu ý dân về tư cách thành viên của Ukraine nếu Kiev hoàn tất toàn bộ tiến trình đàm phán trong vòng 10-15 năm tới.

Trong bối cảnh đó, ngày càng xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng, EU cần cân nhắc các mô hình hội nhập trung gian, thay vì tư cách thành viên đầy đủ ngay lập tức.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz từng đề xuất Ukraine có thể trở thành "thành viên liên kết" của EU, không có quyền biểu quyết nhưng được tham gia một số cơ chế hợp tác của khối trong thời gian chờ hoàn tất tiến trình gia nhập.

Tuy nhiên, Kiev tỏ ra thận trọng với ý tưởng này. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky khẳng định, nước này chỉ chấp nhận việc gia nhập "trọn vẹn với đầy đủ quyền lợi", đồng thời lo ngại các phương án trung gian có thể khiến nước này mắc kẹt vô thời hạn bên ngoài EU.

Song song với đó, nhiều nước thành viên, trong đó có Đức và Pháp, cũng đang thúc đẩy cải cách quy trình kết nạp thành viên mới. Một số đề xuất bao gồm hạn chế quyền biểu quyết của các thành viên mới đối với những vấn đề then chốt và siết chặt các cơ chế giám sát nhà nước pháp quyền.

Hiện Montenegro và Albania được xem là hai ứng cử viên gần nhất có thể gia nhập EU. Trong khi đó, việc kết nạp thêm nhiều thành viên mới, đặc biệt là một quốc gia có quy mô lớn như Ukraine, được cho là có thể tạo ra những thách thức đáng kể đối với cơ chế vận hành của khối.

Dù vậy, những nước ủng hộ Kiev cho rằng, EU cần đưa ra tín hiệu rõ ràng hơn về lộ trình gia nhập của Ukraine. Ngoại trưởng Lithuania Kestutis Budrys cho biết, ông mong muốn EU chuẩn bị đầy đủ để có thể tiếp nhận Ukraine vào năm 2030 nếu nước này hoàn thành các yêu cầu cải cách.

Tuy nhiên, ông Budrys nhấn mạnh: "Điều đó không có nghĩa Ukraine chắc chắn sẽ trở thành thành viên EU vào năm 2030. Điều đó phụ thuộc vào các cải cách của Ukraine và kết quả đàm phán. Nhưng EU cần sẵn sàng cho khả năng đó".

Bảo Minh