Nguyên nhân ùn tắc và 'sốt' sách giáo khoa cục bộ tại một số địa phương

Phụ huynh mua sách tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Thu Hương

Không thiếu hụt nguồn cung

Năm học 2026 – 2027 là năm đầu tiên triển khai chủ trương thống nhất sử dụng bộ sách giáo khoa (SGK) Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) trên toàn quốc (theo Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26/12/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo).  

NXBGDVN đã chủ động triển khai kế hoạch sản xuất, in ấn và cung ứng từ rất sớm. Tính đến ngày 25/8, NXBGDVN đã in và phát hành 225 triệu bản SGK và hơn 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, hoàn thành vượt kế hoạch đăng ký ban đầu của các địa phương.

Từ nay đến khai giảng, NXBGDVN sẽ phát hành bổ sung ra thị trường 10 triệu bản SGK theo nhu cầu thực tiễn từ các nhà trường, địa phương.

Ngoài ra, ngày 26/8 Hội đồng thành viên NXBGDVN đã phê duyệt kế hoạch in bổ sung 8 triệu bản SGK để đảm bảo an ninh an toàn SGK, khắc phục thiên tai, bão lũ và các tình huống thực tiễn phát sinh khác.

Riêng tại TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 24/8/2026, NXBGDVN đã cung ứng 25,5 triệu bản SGK, đạt 102% so với kế hoạch dự kiến ban đầu (25,1 triệu bản). Ngoài cung ứng đến các nhà trường theo đặt hàng, NXBGDVN còn trực tiếp đáp ứng nhu cầu mua sắm SGK của đông đảo phụ huynh học sinh tại các cửa hàng thuộc hệ thống NXBGDVN.  

Như vậy, về tổng sản lượng, NXBGDVN khẳng định hoàn toàn không có sự thiếu hụt nguồn cung SGK.  

Về nguyên nhân dẫn đến tình trạng ùn tắc và "sốt sách" cục bộ tại một số địa phương (đặc biệt là ở TP Hồ Chí Minh), theo NXBGDVN, hiện tượng phụ huynh học sinh tập trung xếp hàng tại các cửa hàng bán lẻ trong những ngày gần khai giảng không xuất phát từ việc thiếu nguồn cung tổng thể, mà do sự đứt gãy, gián đoạn tạm thời trong kênh đăng ký mua sách truyền thống tại nhà trường và các vướng mắc về mặt lộ trình chính sách.

Cụ thể, đó là sự gián đoạn trong kênh đăng ký mua sách tại các cơ sở giáo dục; Giai đoạn trước 30/7/2026: Đơn cử tại TP Hồ Chí Minh, chỉ có 925/1.501 cơ sở giáo dục (chiếm 62%) gửi đơn đặt hàng SGK qua các đơn vị phát hành thuộc hệ thống NXBGDVN. Đối với toàn bộ sản lượng đặt trước 30/7, NXBGDVN đã hoàn thành việc giao sách đầy đủ đến 925 trường đăng ký, đặt hàng.

Tính đến sau ngày 15/8/2026, có 385 trường mới đặt hàng lần đầu (chiếm gần 26%) và 222 trường đặt bổ sung với sản lượng rất lớn. Đặc biệt, tính đến ngày 25/8/2026, vẫn còn 197 trường tại TP Hồ Chí Minh không gửi đơn đặt hàng SGK.  

Còn về nguyên nhân việc dừng và chậm đặt sách, NXBGDVN cho biết: Vào ngày 19/5/2026 và tháng 6/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) TP Hồ Chí Minh có thông tin khẩn yêu cầu các trường dừng đặt sách để chờ chỉ đạo về đề xuất cấp phát miễn phí SGK. Đến ngày 14/7/2026, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh tiếp tục có Công văn 6858/SGDĐT-GDPT về khảo sát nhu cầu mượn SGK và chưa có hướng dẫn mới về việc đăng ký mua sách như hàng năm. Điều này khiến tình trạng đặt sách của các trường bị nghẽn do phải chờ chỉ đạo.  

Ngày 14/8/2026, Uỷ ban Nhân dân TP Hồ Chí Minh mới chính thức ban hành Kế hoạch số 446/KH-UBND về việc triển khai miễn phí SGK trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, theo đó, năm học 2026-2027 “triển khai miễn phí SGK theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh học sinh để đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí”.  

Ngay sau khi Kế hoạch 446 được ban hành, các trường bắt đầu dồn dập gửi đơn đặt hàng đến các đơn vị phát hành của NXBGDVN (tại thời điểm gần kề năm học mới) với sản lượng rất lớn, tạo ra áp lực nhu cầu kép (nhà trường mua SGK để cho mượn, phụ huynh tự mua SGK theo nhu cầu và được thông báo từ trường là phụ huynh tự trang bị SGK cho học sinh) cho NXBGDVN. Điều đó dẫn đến việc phụ huynh ồ ạt đến các cửa hàng lẻ mua SGK, tạo ra cảnh xếp hàng dài tại một vài cửa hàng sách của NXBGDVN.

Triển khai chính sách miễn phí SGK

Ngày 21/7/2026, NXBGDVN đã có Công văn 1246/NXBGDVN gửi Bộ GD&ĐT và các Sở GD&ĐT về việc triển khai thực hiện miễn phí SGK phục vụ năm học 2026 – 2027 và các năm tiếp theo.

Theo đó, căn cứ quy định tại Khoản 3, Điều 33, Nghị định 271/2026/NĐ-CP ngày 3/7/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố có trách nhiệm: Phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu sách giáo khoa hằng năm trước ngày 30 tháng 10 để làm căn cứ lập dự toán; bảo đảm sách giáo khoa được nhập kho thư viện các cơ sở giáo dục chậm nhất vào ngày 15/6 hằng năm”.  

Như vậy, nếu thực hiện cung cấp SGK miễn phí cho học sinh năm học 2026 - 2027 thì chậm nhất 30/10/2025, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố phải phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu làm căn cứ lập dự toán, bảo đảm SGK được nhập kho các cơ sở giáo dục chậm nhất vào ngày 15/6/2026. Do đó, việc các địa phương có kế hoạch miễn phí SGK ngay trong năm học 2026 - 2027 là chưa phù hợp với quy định của Nghị định 271/2026/NĐ-CP về thời điểm phê duyệt kế hoạch dự báo và thời điểm nhập kho thư viện các cơ sở giáo dục.

Cũng theo NXBGDVN, việc đấu thầu, in, hoàn thiện SGK cần tối thiểu 6 tháng, nếu địa phương đặt hàng từ tháng 7/2026 thì đến tháng 2/2027 mới nhận được SGK. Mặt khác, trên thực tế, nếu địa phương tổ chức đấu thầu mua SGK tại thời điểm này (thời gian thực hiện còn lại rất ngắn) thì không có nguồn cung, vì SGK in trong kế hoạch đã có địa chỉ cung ứng theo đăng ký, đặt hàng của học sinh và các cơ sở giáo dục. Việc này có nguy cơ dẫn đến thiếu sách và thừa sách cục bộ, gây lãng phí nguồn lực.  

Theo NXBGDVN, để giải quyết tình trạng ùn cục bộ, các đơn vị phát hành của NXBGDVN đã nỗ lực triển khai, linh hoạt phát hành SGK đến toàn bộ đại lý, cửa hàng sách tại địa bàn TP. Hồ Chí Minh; đồng thời chủ động thuyết phục các trường triển khai đặt sách.

Bên cạnh đó, NXBGDVN đang phối hợp chặt chẽ với các Sở GD&ĐT triển khai các giải pháp khẩn cấp.

Cụ thể, điều tiết nguồn hàng tức thì, NXBGDVN liên tục vận chuyển sách từ các kho trung chuyển bổ sung về các nhà sách, cửa hàng bán lẻ và các đại lý để phục vụ phụ huynh; Kích hoạt lại kênh đăng ký tại nhà trường: Đề nghị các cơ sở giáo dục tiếp tục tiếp nhận nhu cầu mua sách của phụ huynh. Các Công ty Sách - Thiết bị trường học địa phương sẽ vận chuyển sách trực tiếp về tận trường học, giúp phụ huynh không cần phải ra các cửa hàng bán lẻ xếp hàng.  

NXBGDVN cũng công khai danh sách điểm bán chính thống: Khuyến cáo phụ huynh chủ động tra cứu danh sách các cửa hàng cung ứng SGK chính thống thuộc hệ thống NXBGDVN.

Đồng thời, kéo dài thời gian phục vụ và bán hàng trực tuyến: Tăng cường nhân lực tại các hệ thống nhà sách, mở rộng thời gian phục vụ trong ngày và đẩy mạnh các kênh đặt hàng online giao tận nhà.

NXBGDVN cũng cung cấp SGK điện tử hoàn toàn miễn phí: Học sinh và giáo viên có thể tra cứu, khai thác, cập nhật và sử dụng SGK điện tử miễn phí tại địa chỉ taphuan.nxbgd.vn để chủ động học tập và giảng dạy ngay trong thời gian chờ nhận sách giấy.

NXBGDVN mở các kênh tiếp nhận phản ánh và hỗ trợ trực tiếp như Email hỗ trợ: tuyentruyen@nxbgd.vn; Fanpage Facebook chính thức: https://www.facebook.com/nxbgdvn.veph

NXBGDVN cũng khuyến khích học sinh tận dụng lại SGK cũ của bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” nhằm giảm áp lực mua sách mới và thực hành tiết kiệm. Đồng thời, cam kết bảo đảm cung ứng đầy đủ 100% sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh trên cả nước trong năm học 2026 – 2027.

Để đảm bảo cung ứng SGK được đầy đủ theo nhu cầu của các trường, địa phương trong năm học 2027-2028, các địa phương phê duyệt kế hoạch dự báo nhu cầu sử dụng SGK để cung cấp miễn phí, làm cơ sở để lập dự toán trước ngày 30/10/2026. Đăng ký, ký hợp đồng với NXBGDVN trước 1/12/2026 để cung ứng.

Lê Vân/Báo Tin tức và Dân tộc