Nguyên nhân khiến cá bè chết hàng loạt ở Đồng Nai

Ông Lê Văn Quyết một trong 16 hộ dân có cá tại các lồng bị chết, xót xa nhìn chiếc ghe đầy ắp cá đưa vào bờ.

Theo thống kê 16 hộ nuôi có cá bị chết hàng loạt đều thuộc khu phố Vĩnh An 1, phường Trị An, với tổng số hơn 254 tấn, trong đó hộ nhiều nhất là hơn 66 tấn và hộ thấp nhất là 1 tấn.

Nguyên nhân cá chết hàng loạt

Cụ thể, kết quả kiểm tra oxy hòa tan tại chỗ trong các lồng, bè và sát bè ở các hộ có cá chết dao động từ 1,58-2,4mg/L, thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn cho phép (≥ 4 mg/L).

Theo kết quả phân tích mẫu của Trung tâm Kỹ thuật tài nguyên và môi trường Đồng Nai, kết quả quan trắc theo QCVN 08:2023/BTNMT, chất lượng nước mặt tại các lồng bè khu vực phát hiện cá chết có hiện tượng nồng độ Amoni vượt ngưỡng quy chuẩn tối đa từ 1,2 đến 1,25 lần, kết hợp với sự suy giảm hàm lượng oxy hòa tan (DO) xuống mức rất xấu (mức D) tại 2/3 vị trí bè nuôi.

Về mật độ nuôi theo khai báo của người dân ban đầu phù hợp theo định mức quy định. Tuy nhiên, theo ghi nhận, khu vực nuôi có tổng cộng 36 hộ, với 233 lồng. So với quy hoạch được phê duyệt số lồng nuôi khu vực trên dôi dư 137 lồng.

So với quy hoạch được phê duyệt số lồng nuôi khu vực cá chết dôi dư hơn gấp đôi.

Việc tiêu thụ cá nuôi bè nói chung và khu vực phường Trị An bị chững lại, thương lái thu mua chậm, giá bán giảm. Nhu cầu tiêu dùng giảm khiến lượng cá thương phẩm (có những con trọng lượng 5-7kg) đến ngày thu hoạch bị tích tụ lại nhiều càng làm tăng sinh khối cá nuôi trong lồng bè tại khu vực này, nhu cầu tiêu thụ oxy trong lồng bè càng lớn.

Mặt khác, cá càng lớn càng nhạy cảm với thay đổi thời tiết, sức chống chịu với sự thay đổi của môi trường càng giảm, nhu cầu oxy cao nên khi hàm lượng oxy trong nước thấp hơn ngưỡng cho phép (≥4mg/L) nguy cơ cá bị chết rất cao.

Kết quả phân tích mẫu nước: hàm lượng DO thấp so với ngưỡng cho phép gây ảnh hưởng xấu đến quá trình hô hấp và vận chuyển thức ăn của thủy sản nuôi.

Đồng thời, nồng độ DO giảm làm tăng sự xuất hiện của amoni trong nước. Khi so sánh trên diện rộng, nguồn nước hồ tự nhiên đổ vào khu vực nuôi vốn đã có dấu hiệu nghèo oxy sẵn, DO chỉ đạt mức D (3,78mg/L) và khi chảy qua các lồng bè với mật độ lồng nuôi dày, lượng oxy tiếp tục bị tiêu thụ mạnh dẫn đến suy kiệt.

Từ nửa cuối tháng 5, thời tiết trong thời điểm giao mùa, do đó môi trường có những biến động bất thường, nắng nóng gay gắt. Khi trời mưa chuyển mùa, nhiệt độ có sự tăng, giảm đột ngột sẽ gây sốc cho cá.

Cá chết là những loại cá đang vào giai đoạn thu hoạch.

Thêm vào đó, những cơn mưa đầu mùa sẽ cuốn trôi các vật chất hữu cơ trên bờ thuộc lưu vực sông từ thượng nguồn đổ về khu vực nuôi tích tụ lâu ngày trong mùa khô dẫn đến sự xáo trộn khối nước, cộng thêm nước tại khu vực cá chết lưu thông rất chậm, dẫn đến cá bị sốc môi trường đột ngột.

Để hạn chế thiệt hại

Để hạn chế thấp nhất thiệt hại cho người nuôi thủy sản lồng bè trên hồ Trị An trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Khu Bảo tồn thiên nhiên-văn hóa Đồng Nai (Khu Bảo tồn) phối hợp phường Trị An khẩn trương triển khai Dự án sắp xếp lại vùng nuôi cá lồng bè, di dời và giải tỏa lồng bè dôi dư trên hồ Trị An (giai đoạn 1) theo quyết định của Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai.

Tập trung rà soát, sắp xếp lại các vùng nuôi, giảm mật độ lồng bè tại các khu vực theo đúng số lượng tại các vùng quy hoạch; di dời các lồng bè không phù hợp quy hoạch và giải tỏa lồng bè dôi dư, tránh để lồng bè dôi dư làm vượt sức tải môi trường.

Thông báo cho người nuôi thủy sản lồng bè tại khu phố Vĩnh An 1, phường Trị An ngưng thả giống thủy sản nuôi cho đến khi thực hiện sắp xếp, giải tỏa, di dời lồng bè.

Rà soát lại quy trình, thủ tục, hoàn thiện kế hoạch, sớm triển khai thực hiện giai đoạn 2 của Dự án sắp xếp lại vùng nuôi cá lồng bè, di dời và giải tỏa lồng bè dôi dư trên hồ Trị An. Phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã, phường tổ chức quản lý lồng bè nuôi, bảo đảm không phát sinh lồng, bè mới.

Lực lượng chức năng hỗ trợ người nuôi cá bè vớt số cá đưa vào bờ trong ngày 1/6.

Về phần mình, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai tiếp tục phối hợp Khu Bảo tồn và các địa phương liên quan trong quá trình triển khai thực hiện, sắp xếp, di dời, giải tỏa lồng bè dôi dư; đồng thời khuyến khích người dân chuyển đổi sang mô hình nuôi cá lồng bè công nghệ cao theo hướng hiện đại, an toàn sinh học, thân thiện với môi trường.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc sớm triển khai dự án có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm áp lực lên môi trường nước hồ Trị An, hạn chế tình trạng nuôi vượt sức tải môi trường, giảm nguy cơ phát sinh dịch bệnh, sự cố môi trường và hiện tượng cá chết khi thời tiết, chất lượng nước diễn biến bất lợi; góp phần bảo vệ hệ sinh thái hồ Trị An, nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển nghề nuôi thủy sản theo hướng bền vững.

Giám sát chặt chẽ chất lượng nước hồ Trị An, nhất là các khu đầu nguồn của các vùng nuôi cá lồng bè tập trung. Thường xuyên theo dõi chặt chẽ diễn biến trên hồ Trị An để kịp thời hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp, hạn chế thấp nhất thiệt hại phát sinh.

Khu vực các lồng, bè có cá bị chết hàng loạt trong 2 ngày 30 và 31/5.

Năm cảnh báo với hộ nuôi cá bè

Hiện đang là thời điểm giao mùa nên đối với các hộ nuôi thủy sản trên địa bàn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai đề nghị chủ động theo dõi thông tin cảnh báo của cơ quan chuyên môn, thực hiện nghiêm các hướng dẫn kỹ thuật nhằm bảo vệ sản xuất, giảm thiểu thiệt hại và duy trì phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng an toàn, bền vững.

Chuẩn bị nhân lực, vật lực và các giải pháp kỹ thuật quản lý thủy sản nuôi nhằm hạn chế rủi ro, tổn thất khi thời tiết diễn biến bất lợi; ổn định sản xuất và phát triển kinh tế.

Thường xuyên kiểm tra, gia cố hệ thống lồng bè, dây neo, phao nổi và các thiết bị phụ trợ nhằm bảo đảm an toàn trong mùa mưa bão; chủ động san thưa hoặc thu tỉa đối với các lồng nuôi có mật độ cao; khẩn trương thu hoạch đối với các đàn cá đã đạt kích cỡ thương phẩm nhằm giảm áp lực lên môi trường nước và hạn chế thiệt hại khi xảy ra sự cố.

Người dân vớt cá chết đưa vào bờ để bán cho các đơn vị làm phân hữu cơ.

Theo dõi thường xuyên hoạt động bắt mồi, sức khỏe và tốc độ sinh trưởng của cá nuôi; quan sát các biểu hiện bất thường như nổi đầu, tập trung trên mặt nước, bơi lờ đờ hoặc giảm ăn để có biện pháp xử lý kịp thời.

Chủ động trang bị, vận hành và tăng cường sử dụng các thiết bị tạo oxy như: Máy quạt nước, máy sục khí, máy bơm phun mưa hoặc các giải pháp bổ sung oxy khác, đặc biệt vào thời điểm từ nửa đêm đến sáng sớm khi hàm lượng oxy hòa tan trong nước thường xuống thấp.

Liên tục vệ sinh lồng nuôi, loại bỏ rong rêu, sinh vật bám và các vật cản làm giảm khả năng lưu thông nước; thu gom, xử lý kịp thời cá chết theo đúng quy định, tuyệt đối không vứt xác cá xuống hồ gây ô nhiễm môi trường và làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Khi phát hiện cá chết bất thường với số lượng lớn, các hộ nuôi cần nhanh chóng thông báo cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn xử lý, lấy mẫu xác định nguyên nhân và triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

THIÊN VƯƠNG