Nguyên lý có thể giúp siêu tên lửa hành trình hạt nhân của Nga Burevestnik 'bay vòng quanh Trái Đất'

Một nghiên cứu mới của ông Jake Hecla, giáo sư chuyên về khoa học và kỹ thuật hàng không vũ trụ, hạt nhân tại Viện Công nghệ Massachusetts, đã hé lộ nhiều chi tiết về tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik - một trong những vũ khí được Tổng thống Vladimir Putin giới thiệu năm 2018 và gọi là "bất khả chiến bại".

Theo báo cáo công bố cuối tuần trước, tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik dài 9,5 mét, sải cánh 5,6 mét và đạt tốc độ hơn 920 km/h.

Điểm đặc biệt nhất nằm ở động cơ hạt nhân chu trình trực tiếp, được cho là sử dụng cấu hình động cơ tua-bin phản lực luồng để đạt tốc độ cận âm.

Nguyên lý hoạt động của hệ thống này khác biệt với các động cơ phản lực thông thường. Không khí từ bên ngoài đi qua lõi lò phản ứng, được nén rồi dẫn qua hàng nghìn khe hẹp hình ống bao quanh nhiên liệu hạt nhân.

Phản ứng phân hạch tạo ra nhiệt lượng lớn, làm nóng và giãn nở luồng không khí trước khi đẩy chúng thoát ra phía sau, từ đó sinh lực đẩy cho tên lửa.

Thiết kế này khác với đa số lò phản ứng hạt nhân hiện nay. Các lò phản ứng truyền thống thường dùng chu trình vòng kín gián tiếp, trong đó nhiệt được truyền qua chất làm mát như nước hoặc vật liệu truyền nhiệt khác.

Cách bố trí này giúp giữ vật liệu phóng xạ bên trong khoang an toàn nhưng khiến hệ thống trở nên cồng kềnh và khó tích hợp lên một tên lửa có kích thước nhỏ như Burevestnik.

Theo ông Jake Hecla, ưu điểm của động cơ chu trình trực tiếp là đơn giản và gọn nhẹ hơn nhiều. Tuy nhiên, khí nóng thoát ra từ động cơ có thể chứa các đồng vị phóng xạ của argon, krypton và carbon. Điều đó đồng nghĩa tên lửa càng hoạt động lâu thì lượng vật liệu phóng xạ phát tán ra môi trường càng lớn.

Ông Hecla cũng nhận định vụ nổ tại căn cứ hải quân Nga ở Arkhangelsk hồi tháng 8/2019 có thể liên quan đến một nguyên mẫu lò phản ứng của Burevestnik.

Một số ý kiến cho rằng hệ thống đã tự khởi động lại trong quá trình được trục vớt từ đáy biển, gây ra vụ nổ khiến ít nhất 5 chuyên gia thiệt mạng.

Dù tồn tại nhiều tranh cãi, giới phân tích quân sự vẫn đánh giá điểm mạnh nhất của Burevestnik là tầm bắn gần như vô hạn.

Ông Thomas Newdick, biên tập viên chuyên trang quân sự War Zone, cho rằng đây là lý do Nga tiếp tục phát triển chương trình Burevestnik trong bối cảnh nước này đang sở hữu nhiều loại vũ khí mới khác.

Bình luận viên quân sự Hamish de Bretton-Gordon từng nhận định Burevestnik có thể "bay vòng quanh Trái Đất và lao tới từ hướng bất ngờ".

Nhờ tầm bắn gần như không bị giới hạn, Nga có thể phóng tên lửa từ bất cứ đâu. Quả đạn sẽ bay rất lâu trên không và tiếp cận mục tiêu từ nhiều hướng khác nhau, khiến bên phòng thủ khó dự đoán đường bay cũng như phát hiện sớm.

Tuy nhiên, chính động cơ hạt nhân cũng có thể trở thành điểm yếu của Burevestnik. Theo các chuyên gia, tên lửa để lại dấu vết phóng xạ trong quá trình bay, khiến nó dễ bị phát hiện và theo dõi từ khoảng cách rất xa.

Ông William Alberque, cựu giám đốc chương trình kiểm soát vũ khí, công nghệ và chiến lược của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, cho rằng Burevestnik bay ở tốc độ cận âm, không có thiết kế tàng hình nên dễ bị đánh chặn.

Ngoài ra, các linh kiện bên trong tên lửa có thể xuống cấp khi lò phản ứng hoạt động trong thời gian dài, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng đạt tầm bắn không giới hạn.

Dù vậy, ông Jake Hecla cho rằng mục tiêu của Nga có thể không chỉ dừng ở một loại tên lửa hành trình.

Theo ông, chương trình Burevestnik còn mang ý nghĩa chứng minh công nghệ cho các dự án tham vọng hơn trong tương lai, như máy bay không người lái giám sát sử dụng năng lượng hạt nhân hoặc các hệ thống dùng năng lượng hạt nhân trong không gian.

Tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik là một trong 6 siêu vũ khí được Tổng thống Vladimir Putin công bố hồi tháng 3/2018. ẳng định đây chưa phải giới hạn tối đa của hệ thống.

Tháng 10/2025, Nga tuyên bố thử thành công Burevestnik. Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Valery Gerasimov cho biết tên lửa đã bay 14.000 km và hoạt động liên tục 15 tiếng trong cuộc thử nghiệm, song kh

Việt Hùng