Nguy kịch vì triền miên quá chén

Tại Bệnh viện Bạch Mai (TP Hà Nội), số bệnh nhân nặng từ các tuyến dưới chuyển lên gia tăng. Lượng bệnh nội trú gần như tăng gấp đôi so với thời điểm thông thường.

Ám ảnh viêm tụy cấp

Trong đó, nổi bật là các trường hợp viêm tụy cấp và xuất huyết tiêu hóa. Ông T.V.T (ở Bắc Ninh) được gia đình đưa đến bệnh viện cấp cứu vào mùng 4 Tết trong tình trạng đau bụng dữ dội vùng thượng vị, nôn nhiều, mệt lả sau nhiều ngày liên tiếp sử dụng rượu bia. Qua thăm khám và làm các xét nghiệm, bác sĩ xác định bệnh nhân bị viêm tụy cấp, phải nhập viện điều trị tích cực và theo dõi sát nguy cơ biến chứng.

Nam bệnh nhân 42 tuổi, ở TP Hà Nội, nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau chuỗi liên hoan tất niên của công ty. Người nhà cho biết khoảng một tuần trước, ông liên tục dự tiệc, ăn uống nhiều và gần như ngày nào cũng sử dụng rượu bia. Sau bữa tối trước khi nhập viện, ông đột ngột đau dữ dội vùng thượng vị, cơn đau lan ra sau lưng, kèm sốt cao, mệt mỏi, buồn nôn và nôn liên tục. Gia đình đưa ông đến bệnh viện địa phương. Bác sĩ chẩn đoán viêm tụy cấp và chuyển tuyến do bệnh diễn tiến nặng.

Nhiều người nhập viện vì viêm tụy cấp

Tại Bệnh viện Bạch Mai, bệnh nhân được xác định viêm tụy cấp nặng do tăng triglycerid máu và phải lọc máu cấp cứu. Xét nghiệm cho thấy chỉ số mỡ máu lên tới 19,13 mmol/L, cao gấp hơn 10 lần mức bình thường (0 - 1,7 mmol/L). Bệnh nhân cho biết ban đầu nghĩ mình chỉ bị rối loạn tiêu hóa hoặc say rượu. "Cơn đau lan ra sau lưng, nôn không dứt khiến tôi rất hoảng, có lúc nghĩ mình khó qua khỏi" - bệnh nhân kể lại.

Từng trải qua biến cố tương tự vào dịp Tết năm ngoái, anh L.V.T., 35 tuổi, ở Thái Nguyên, vẫn ám ảnh những giờ phút giành giật sự sống trong phòng cấp cứu. Theo anh, phong tục địa phương mỗi khi đi chúc Tết đều phải nâng chén. Hai ngày đầu, cơ thể còn chịu được nhưng rạng sáng mùng 3, anh bắt đầu đau bụng âm ỉ rồi tăng nhanh, bụng trướng, khó thở, mồ hôi vã ra. Gia đình đưa anh vào bệnh viện trong tình trạng suy kiệt. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân bị viêm tụy cấp nặng kèm mỡ máu tăng cao, rối loạn chuyển hóa tiến triển nhanh, nguy cơ suy đa cơ quan. Ê-kíp buộc phải lọc máu khẩn cấp để kiểm soát biến chứng và giữ mạng sống cho anh.

Theo ông Lê Quang Trí, Điều dưỡng trưởng Trung tâm Cấp cứu A9 - Bệnh viện Bạch Mai, từ sáng mùng 2 Tết, đơn vị đã bắt đầu ghi nhận số bệnh nhân nặng gia tăng. Đặc biệt, từ mùng 3 đến nay, lượng ca cấp cứu tăng đột biến. Nếu ngày thường trung tâm tiếp nhận khoảng 300 ca/ngày thì những ngày trước và sau Tết, con số này tăng lên khoảng 400 ca. Phần lớn là các bệnh lý đường tiêu hóa, trong đó phổ biến nhất là viêm tụy cấp và xuất huyết tiêu hóa. Nhóm bệnh này chiếm khoảng 60% tổng số ca cấp cứu trong những ngày cao điểm. Riêng tại phòng hồi sức, trong số 19 bệnh nhân nặng và rất nặng đang điều trị, khoảng 60% trường hợp liên quan viêm tụy cấp, nhiều ca có diễn biến phức tạp, nguy cơ suy đa cơ quan.

Diễn tiến nhanh, dễ tử vong

Lý giải tình trạng trên, các bác sĩ cho rằng dịp Tết là thời điểm liên hoan, gặp gỡ với tần suất dày đặc. Việc lạm dụng rượu bia, kết hợp chế độ ăn nhiều đạm và chất béo, khiến tụy bị kích thích quá mức, làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp - một bệnh lý có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.

Bên cạnh đó, xuất huyết tiêu hóa cũng có xu hướng gia tăng ở những người có tiền sử viêm loét dạ dày - tá tràng hoặc sử dụng rượu bia kéo dài. PGS-TS Nguyễn Văn Chi - bác sĩ cao cấp, chuyên gia tại Trung tâm Cấp cứu A9 - cho biết số ca cấp cứu do bệnh lý tiêu hóa tăng mạnh, phần lớn liên quan đến rượu bia.

Theo PGS Chi, rượu bia là yếu tố hàng đầu gây tổn thương tuyến tụy. Ngoài ra, sỏi mật, mỡ máu cao, chế độ ăn nhiều chất béo, ít rau xanh hoặc sử dụng một số thuốc như corticoid, lợi tiểu thiazide, thuốc ức chế miễn dịch… cũng có thể kích hoạt bệnh.

Sự cộng hưởng của các yếu tố này khiến số ca viêm tụy cấp thường tăng mạnh sau dịp lễ, Tết. Biểu hiện điển hình là đau đột ngột vùng thượng vị, buồn nôn, nôn, trướng bụng. Khi diễn tiến nặng, người bệnh có thể tụt huyết áp, rối loạn ý thức, nhịp tim nhanh, giảm hoặc không có nước tiểu, buộc phải cấp cứu khẩn cấp.

Các bác sĩ cảnh báo viêm tụy cấp có thể kích hoạt phản ứng viêm toàn thân quá mức, còn gọi là "cơn bão cytokine", khi dịch tụy thoát ra khỏi tuyến tụy và tràn vào ổ bụng. Tình trạng này làm tăng nguy cơ viêm phúc mạc, sốc nhiễm trùng; độc chất xâm nhập máu có thể gây tụt huyết áp, nhiễm trùng huyết và tổn thương đa cơ quan. Đặc biệt, viêm tụy cấp hoại tử có tiên lượng rất nặng, tỉ lệ tử vong dao động 20%-50%.

Thực tế điều trị cho thấy đa số bệnh nhân nặng nhập viện đầu năm là nam giới trong độ tuổi 30-40, khởi phát sau những đợt uống nhiều rượu bia. Không ít trường hợp phải nằm viện kéo dài hàng tháng. Ngoài viêm tụy cấp, lạm dụng rượu bia còn là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới viêm tụy mạn tính - dạng tổn thương không hồi phục, gây đau kéo dài và dễ tái phát các đợt cấp. Khi bệnh diễn tiến nặng, nguy cơ tử vong luôn hiện hữu.

"Người thường xuyên uống rượu bia hoặc từng mắc viêm tụy cần đặc biệt thận trọng vì nguy cơ tái phát rất cao. Điều chỉnh thói quen sinh hoạt và ăn uống là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để tránh phải quay lại bệnh viện cấp cứu" - các chuyên gia cảnh báo.

Bài và ảnh: NGỌC DUNG