Nguy cơ xảy ra 'thảm họa' từ chiến dịch hộ tống tàu của Mỹ ở eo biển Hormuz

Một tàu hải quân di chuyển ở khu vực eo biển Hormuz ngày 1/3/2026. Ảnh: rnz.co.nz/TTXVN

Trong một phát biểu với kênh Al Jazeera ngày 4/5, chuyên gia Harlan Ullman thuộc Killowen Group cho biết: “Iran có số lượng rất lớn thiết bị bay không người lái (UAV) và tàu cỡ nhỏ có thể khiến nhiệm vụ này trở nên rất, rất khó khăn”.

Chuyên gia là cựu sĩ quan Hải quân Mỹ này cho biết thêm rằng ông “thực sự không muốn thấy một cuộc đối đầu mà trong đó một tàu chiến Mỹ bị đánh trúng, bởi khi đó người Mỹ sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc trả đũa”.

Ông Ullman bày tỏ hy vọng rằng thông báo về việc hộ tống tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz của Tổng thống Mỹ Donald Trump đánh dấu một “bước đột phá” về ngoại giao, được thực hiện với sự phối hợp của Iran và các bên trung gian trong các cuộc đàm phán giữa hai nước.

Ông Ullman nói: “Tôi hy vọng Pakistan, Oman hoặc Saudi Arabia đã đóng vai trò then chốt trong một dạng tiền đàm phán nào đó để điều này có thể xảy ra”.

Ông Ullman cho rằng thành công cuối cùng vẫn đòi hỏi ngoại giao khi nhấn mạnh:“Giải pháp duy nhất cho cuộc khủng hoảng này là mở lại eo biển Hormuz, sau đó là một tiến trình đàm phán ngoại giao kéo dài với Iran để xử lý tham vọng hạt nhân của nước này”.

Theo ông Ullman, “nếu nhiệm vụ này là một bước đi đầu tiên được cân nhắc kỹ lưỡng, thì chính quyền Trump đã làm tốt. Nhưng nếu nó chỉ được suy tính nửa vời và dẫn tới leo thang, thì đó có thể là một thảm họa”.

Ông Ullman nói thêm: “Đàm phán, chứ không phải ném bom, là cách duy nhất để giải quyết vấn đề này mà không làm gián đoạn trật tự kinh tế quốc tế”.

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 22/4/2026. Ảnh: Reuters/TTXVN

Trong một nhận định khá tương đồng, ông Jonathan Hackett, cựu chuyên gia tác chiến đặc biệt và phản gián của Thủy quân Lục chiến Mỹ cảnh báo rằng nếu chiến dịch Dự án Tự do vấp phải sự phản đối từ Iran, tình hình có thể xấu đi nhanh chóng.

“Nếu xảy ra các cuộc chạm trán có đối đầu, Mỹ sẽ nhanh chóng cạn kiệt nguồn lực. Khi đó, họ không chỉ hộ tống tàu mà còn phải bảo vệ chúng. Điều này sẽ tạo ra một cách tính toán rủi ro hoàn toàn mới đối với các công ty bảo hiểm”, ông nói.

Theo nhận định của chuyên gia Hackett, Hải quân Mỹ không có đủ nguồn lực để hộ tống hàng trăm con tàu đang mắc kẹt tại eo biển Hormuz.

Chuyên gia Hackett nói với Al Jazeera rằng: “Chỉ có khoảng 12 tàu hải quân thực sự có khả năng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ các tàu này”.

Trong khi đó, trước khi chiến tranh giữa Mỹ - Israel với Iran nổ ra vào hôm 28/2, mỗi ngày có hơn 100 lượt tàu đi qua eo biển Hormuz.

Do đó, chuyên gia Hackett nhấn mạnh: “Bài toán đơn giản là không thể cân đối được”.

Cựu chuyên gia tác chiến đặc biệt của Thủy quân Lục chiến Mỹ chỉ ra hai mối nguy cấp bách.

Thứ nhất là thủy lôi. “Mỹ đã loại bỏ toàn bộ các tàu rà phá thủy lôi chuyên dụng từ năm ngoái. Hiện có một số tàu được cải hoán có thể thực hiện nhiệm vụ rà phá ở mức hạn chế, nhưng không có tàu chuyên dụng”.

Thứ hai là năng lực hải quân của Iran. “Hải quân Iran không bị phá hủy, bất chấp những gì quân đội và chính quyền Mỹ tuyên bố. Lực lượng Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có hàng chục, thậm chí hàng trăm tàu tấn công nhanh cỡ nhỏ có thể quấy rối hoặc ngăn cản các tàu tìm cách đi qua eo biển (Hormuz)”.

Ông Hackett cũng nêu vấn đề về bảo hiểm. “Ngay cả khi tuyến đường thực sự an toàn, câu hỏi lớn là liệu các công ty bảo hiểm có cho phép tàu của họ đi qua hay không; liệu họ có sẵn sàng chấp nhận rủi ro đối với tài sản trị giá hàng triệu USD và tính mạng con người trên tàu khi không có đảm bảo an toàn tuyệt đối”.

Chuyên gia Hackett còn cho rằng có khả năng Mỹ sẵn sàng hộ tống tàu chở dầu, nhưng lại không có tàu nào muốn di chuyển trong điều kiện rủi ro như vậy.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Trước đó, theo hãng tin AFP của Pháp, vào ngày 3/5, Tổng thống Trump cho biết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social rằng "các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới" đã yêu cầu sự hỗ trợ của Mỹ trong việc điều hướng qua tuyến đường thủy quan trọng này để rời khỏi Vùng Vịnh.

Nhà lãnh đạo Mỹ nêu rõ: "Vì lợi ích của Iran, khu vực Trung Đông và nước Mỹ, chúng tôi đã nói với các Quốc gia này rằng chúng tôi sẽ dẫn đường an toàn cho Tàu của họ ra khỏi các Tuyến đường thủy bị hạn chế này, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục các hoạt động thương mại của mình… Quá trình này, Dự án Tự do, sẽ bắt đầu vào sáng thứ Hai (4/5), theo giờ Trung Đông".

Tổng thống Mỹ gọi đây là một "nghĩa cử nhân đạo", đồng thời cho biết nhiều con tàu mắc kẹt đang "cạn kiệt thức ăn, và mọi thứ khác cần thiết để các thủy thủ đoàn quy mô lớn có thể ở lại trên tàu một cách khỏe mạnh và hợp vệ sinh".

Phản ứng trước việc này, mgười đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi cảnh báo rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào “cơ chế hàng hải mới” tại eo biển Hormuz sẽ “bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn”.

Trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội X, ông Azizi cũng bác bỏ điều mà ông gọi là các “kịch bản đổ lỗi” của Mỹ, khẳng định eo biển Hormuz và vùng Vịnh “sẽ không được điều hành bởi những bài đăng hoang tưởng của ông Trump” và “không phải là nơi dành cho những lời lẽ mang tính tuyên truyền”.

Tàu thuyền đậu ngoài khơi Fujairah, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất UAE), trong bối cảnh Iran hạn chế hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, ngày 3/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) cho biết có tới 20.000 thuyền viên đang bị mắc kẹt trên khoảng 2.000 tàu tại eo biển Hormuz kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bắt đầu.

Theo Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO), các tàu này bao gồm tàu chở dầu và khí đốt, tàu hàng rời, tàu chở hàng và cả tàu du lịch.

Kênh Al Jazeera của Qatar ngày 4/5 dẫn thông tin từ IMO cho biết thêm đã có ít nhất 19 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz kể từ khi chiến sự nổ ra, khiến ít nhất 10 thuyền viên thiệt mạng và 8 người khác bị thương.

Trước đó, cơ quan này cũng đã cảnh báo rằng các tàu bị mắc kẹt trong vùng Vịnh đang rơi vào tình trạng thiếu nghiêm trọng lương thực, nhiên liệu và nước.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc