Nguy cơ chiến tranh thương mại Mỹ - Canada: Những điều cần biết

Mức thuế mới của Mỹ có hiệu lực từ ngày 22/8, tác động đến khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu hằng năm của Canada sang thị trường Mỹ. Danh sách hàng hóa chịu thuế trải rộng từ gậy khúc côn cầu, rượu vang, xi măng đến nông sản và hàng tiêu dùng.

Nguồn: Click On Detroit

Thủ tướng Canada Mark Carney nhanh chóng tuyên bố, Chính phủ nước này sẽ triển khai các biện pháp trả đũa tương xứng từ ngày 8/9. Trong khi đó, giới chức hai bên tiếp tục đưa ra những cảnh báo mới, khiến nguy cơ chiến tranh thương mại ngày càng hiện hữu. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo chính quyền của ông có thể nâng thuế đối với ô tô Canada từ đầu năm 2027.

Mỹ và Canada từng duy trì một trong những quan hệ thương mại bền chặt nhất thế giới. Tuy nhiên, đợt leo thang mới nhất đang khoét sâu những rạn nứt giữa hai nước láng giềng Bắc Mỹ, vốn liên tục căng thẳng kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai.

Những mặt hàng nào chịu thuế?

Mức thuế 50% của Mỹ được áp dụng đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada. Đây là con số đáng kể trong bối cảnh nền kinh tế Canada phụ thuộc nhiều vào thị trường láng giềng: khoảng 72% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này trong năm 2025 được chuyển tới Mỹ.

Theo tài liệu do Nhà Trắng công bố, các sản phẩm chịu thuế gồm gậy khúc côn cầu, rượu vang, xi măng, mật ong, các loại hạt giống và nhiều mặt hàng nông nghiệp. Danh sách còn bao gồm một số sản phẩm mỹ phẩm, nước hoa, quần áo, đồ trang sức, nội thất, máy ảnh, vải và nhiều loại hàng tiêu dùng khác.

Đáng chú ý, thuế 50% cũng được áp dụng đối với một số mặt hàng trước đây được bảo hộ theo Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), thỏa thuận thương mại được ký kết trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump.

Đây là sự thay đổi đáng kể so với các đợt áp thuế trước, đồng thời làm gia tăng nghi vấn về tương lai của USMCA. Việc Washington đánh thuế những mặt hàng vốn được hưởng ưu đãi theo hiệp định có thể làm suy yếu tính ổn định của khuôn khổ thương mại ba bên tại Bắc Mỹ.

Thuế nhập khẩu cao hơn sẽ làm tăng chi phí đối với doanh nghiệp Mỹ sử dụng nguyên liệu hoặc hàng hóa từ Canada. Phần chi phí phát sinh này cuối cùng có thể được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá bán cao hơn.

Cơ sở pháp lý chưa từng được sử dụng

Để áp đặt mức thuế mới, Tổng thống Trump viện dẫn Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 - một quy định được ban hành trong thời kỳ Đại suy thoái nhưng gần như bị bỏ quên suốt nhiều thập niên.

Đạo luật năm 1930 là một phần trong hệ thống pháp luật thuế quan Smoot -Hawley, được đặt theo tên hai nghị sĩ bảo trợ. Điều 338 trao cho tổng thống quyền áp thuế nhập khẩu lên tới 50% đối với hàng hóa đến từ những quốc gia bị cho là phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ. Tuy nhiên, trước đợt áp thuế nhằm vào Canada, điều khoản này chưa từng được sử dụng riêng biệt để tăng thuế nhập khẩu.

Theo quy định, chính quyền Mỹ không cần tiến hành một cuộc điều tra để làm căn cứ áp thuế. Luật cũng không giới hạn thời gian các biện pháp này có thể được duy trì.

Do chưa có tiền lệ thực thi, quyết định của Tổng thống Trump nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với những thách thức pháp lý. Các tranh luận có thể tập trung vào phạm vi quyền hạn của tổng thống cũng như cách chính quyền diễn giải khái niệm “phân biệt đối xử” đối với doanh nghiệp Mỹ.

Ông Donald Trump cáo buộc Canada đối xử không công bằng với các mặt hàng xuất khẩu của Mỹ, đặc biệt trong những ngành ô tô, đồ uống có cồn và sản phẩm sữa.

Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ bất bình trước các biện pháp đáp trả mà Canada thực hiện đối với thuế quan của Washington trong năm 2025. Ông cho rằng điều đó khiến lượng rượu và ô tô Mỹ nhập khẩu vào Canada bắt đầu giảm từ mùa xuân năm nay.

Canada đáp trả “từng USD một”

Ngay sau khi mức thuế mới của Mỹ có hiệu lực, Thủ tướng Mark Carney tuyên bố Canada sẽ đáp trả tương xứng với phương châm “từng USD một”.

Các biện pháp trả đũa dự kiến bắt đầu từ ngày 8/9 và nhằm vào nhiều mặt hàng quan trọng của Mỹ, gồm thép, sản phẩm sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy, giấy và đồ điện tử.

Trong thời gian chờ Chính phủ liên bang triển khai biện pháp đáp trả, các nhà lãnh đạo cấp tỉnh của Canada liên tục thể hiện lập trường cứng rắn. Họ tuyên bố người dân Canada sẵn sàng chấp nhận những tổn thất kinh tế nhất định thay vì nhượng bộ sức ép từ Washington.

“Tổng thống Trump đã đánh giá thấp Canada. Tất cả chúng tôi đều đã sẵn sàng”, Thủ hiến Ontario Doug Ford phát biểu ngày 24/8.

Ông Ford cho biết, tỉnh Ontario có thể cân nhắc cắt nguồn cung điện và khoáng sản thiết yếu sang Mỹ. Ông cũng kêu gọi Canada xem xét sử dụng dầu mỏ và kali - những mặt hàng có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và nông nghiệp Mỹ - làm công cụ gây sức ép.

Ontario là trung tâm công nghiệp lớn nhất Canada, có chuỗi cung ứng ô tô liên kết chặt chẽ với các bang của Mỹ. Tỉnh này đồng thời xuất khẩu điện sang một số khu vực phía bắc nước Mỹ. Vì vậy, nếu những cảnh báo trên được thực hiện, tác động có thể lan rộng sang hoạt động sản xuất và đời sống của người dân hai bên biên giới.

Ô tô có thể trở thành mặt trận tiếp theo

Trong lúc Canada chuẩn bị đáp trả, Tổng thống Trump tiếp tục đưa ra các cảnh báo mới trên mạng xã hội khi đe dọa tăng thuế đối với ô tô, xe tải, phụ tùng ô tô và thép của Canada lên 50% kể từ ngày 1/1/2027. Canada hiện đã phải chịu mức thuế chung 25% mà Mỹ áp dụng đối với ô tô nhập khẩu từ nhiều quốc gia.

Đối với thép, mức thuế 50% dành cho phần lớn sản phẩm nhập khẩu đã có hiệu lực. Nếu Washington mở rộng mức thuế tương tự sang ô tô và phụ tùng, ngành sản xuất xe hơi của Canada có thể chịu tổn thất lớn.

Tác động cũng khó giới hạn trong phạm vi Canada bởi chuỗi cung ứng ô tô Bắc Mỹ có mức độ tích hợp rất cao. Linh kiện có thể nhiều lần qua lại biên giới Mỹ - Canada trước khi một chiếc xe hoàn chỉnh được xuất xưởng. Thuế quan tại mỗi lần giao dịch có nguy cơ làm tăng mạnh chi phí sản xuất của cả doanh nghiệp Mỹ và Canada.

Những diễn biến mới cho thấy căng thẳng thương mại đã vượt ra ngoài phạm vi một số mặt hàng riêng lẻ và bắt đầu đe dọa toàn bộ cấu trúc hợp tác kinh tế giữa hai nước. Nếu các biện pháp trả đũa tiếp tục nối tiếp nhau, doanh nghiệp và người tiêu dùng ở cả Mỹ lẫn Canada có thể là những đối tượng phải gánh chịu phần lớn chi phí.

Quỳnh Vũ