Nguồn vốn chính sách mở lối hoàn lương Đường về không đơn độc

Chuẩn bị tái hòa nhập từ trong trại giam

Ngày 17/4/2020, Chính phủ ban hành Nghị định số 49/2020/NĐ-CP, quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện rõ quan điểm nhân văn, nhân đạo của Đảng và Nhà nước: người từng lầm lỗi sau khi chấp hành án cần được quản lý, giáo dục, giúp đỡ, nhưng đồng thời phải được tạo điều kiện để trở thành công dân có ích.

Nếu trước đây, câu chuyện sau án phạt đôi khi nặng về quản lý hành chính, thì Nghị định 49 đặt ra cách tiếp cận đầy đủ hơn: chuẩn bị tái hòa nhập ngay từ trong cơ sở giam giữ; tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý; hướng nghiệp, dạy nghề; thông báo cho địa phương tiếp nhận; phân công quản lý, giáo dục, giúp đỡ; tạo điều kiện học nghề, tìm việc làm, vay vốn, ổn định cuộc sống.

NHCSXH Phong Điền (TP. Huế) giải ngân tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù. Ảnh: Hoàng Anh

Theo báo cáo tóm tắt tại Hội nghị Tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định 49 và Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù, thời gian qua, các cơ sở giam giữ đã trả tự do cho 358.271 người chấp hành xong án phạt tù, trong đó có 5.653 phạm nhân được tha tù trước thời hạn có điều kiện và 25.673 phạm nhân được đặc xá. Đó không chỉ là những con số của công tác thi hành án, mà còn là hàng trăm nghìn câu chuyện trở về cần được tiếp nhận, quản lý, giáo dục và hỗ trợ.

Công tác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng đã được triển khai ngay trong các cơ sở giam giữ. Các đơn vị đã tổ chức 7.903 đợt/lớp tư vấn tâm lý, hỗ trợ thủ tục pháp lý cho 357.275 lượt phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù. Hơn 54.000 phạm nhân được phối hợp đào tạo nghề; hơn 4.300 chương trình/đợt/lớp định hướng nghề nghiệp, nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm được tổ chức cho hơn 54.000 phạm nhân; trên 22.000 phạm nhân được cấp chứng chỉ nghề.

Những kết quả này cho thấy, quá trình trở về không bắt đầu từ ngày họ rời trại giam, mà được chuẩn bị từ trước bằng tư vấn, dạy nghề, định hướng, kết nối với địa phương và gia đình.

Điểm tựa cho người trở về

Ở cấp cơ sở, công tác tiếp nhận, quản lý, giáo dục, giúp đỡ cũng được triển khai với quy mô lớn. Các địa phương trên cả nước đã tiếp nhận, quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ 406.161 người chấp hành xong án phạt tù; hiện đang quản lý, giáo dục, giúp đỡ 174.432 người chưa được xóa án tích. Cùng với đó, nhiều hoạt động hướng dẫn thủ tục cư trú, cấp căn cước, xóa án tích, cấp phiếu lý lịch tư pháp, tư vấn pháp luật, tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm được tổ chức.

Đáng chú ý, trong 5 năm, cả nước đã xây dựng mới 2.097 mô hình tái hòa nhập cộng đồng, trong đó 1.540 mô hình đang được duy trì hoạt động hiệu quả. Mỗi mô hình, nếu vận hành thực chất, chính là một "điểm tựa mềm" tại cơ sở, giúp người trở về không bị cô lập. Bởi với người từng lầm lỗi, điều khó nhất đôi khi không phải là tìm một công việc, mà là vượt qua mặc cảm để bước ra xã hội và được xã hội nhìn nhận bằng một cơ hội công bằng hơn.

Tuy nhiên, tái hòa nhập cộng đồng không thể chỉ dừng ở tuyên truyền, động viên hay quản lý. Một người có thể được cảm thông, nhưng nếu không có việc làm, không có thu nhập, không có sinh kế ổn định, thì nguy cơ tái phạm vẫn hiện hữu. Thực tế cho thấy, thất nghiệp, thiếu vốn, thiếu nghề, mặc cảm và sự kỳ thị là những rào cản lớn nhất đối với người chấp hành xong án phạt tù khi trở về địa phương.

Chính vì vậy, điểm tiến bộ quan trọng trong chính sách tái hòa nhập những năm qua là chuyển từ hỗ trợ tinh thần sang hỗ trợ sinh kế cụ thể. Ngày 17/8/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg. Đây là chính sách tín dụng đặc thù, lần đầu được ban hành, cho phép người chấp hành xong án phạt tù vay vốn tại NHCSXH để đào tạo nghề, sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, có thu nhập và ổn định cuộc sống.

Nếu Nghị định 49 là khuôn khổ pháp lý quan trọng để tổ chức công tác tái hòa nhập cộng đồng, thì Quyết định 22 đã cụ thể hóa tinh thần nhân văn ấy bằng một công cụ thiết thực: Vốn vay ưu đãi. Nói cách khác, chính sách không chỉ nói với người từng lầm lỗi rằng "hãy làm lại cuộc đời", mà còn trao cho họ một điều kiện cụ thể để bắt đầu lại bằng lao động.

Trong bối cảnh cả nước tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị xã hội theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, công tác tái hòa nhập cộng đồng càng không thể là việc riêng của lực lượng Công an hay NHCSXH. Đó phải là trách nhiệm chung của chính quyền cơ sở, các đoàn thể, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và từng gia đình. Một xã hội an toàn không chỉ được xây dựng bằng sự nghiêm minh của pháp luật, mà còn bằng khả năng mở ra con đường trở về cho những người đã trả giá cho sai lầm của mình.

Bình Nhi