Người từng sống tại vùng dịch vẫn có nguy cơ mắc sốt rét ác tính

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng cùng các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai thăm khám cho người bệnh.

Sốt rét ác tính có thể xuất hiện sau nhiều tháng rời vùng dịch

Những ngày qua, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai tiếp tục tiếp nhận các trường hợp sốt rét từng sinh sống, làm việc tại châu Phi - khu vực bệnh sốt rét vẫn lưu hành mạnh. Trong đó, có những trường hợp diễn biến nặng do P. falciparum, loại ký sinh trùng gây bệnh sốt rét nguy hiểm nhất ở người.

Một trong những trường hợp được điều trị tại viện là nữ bệnh nhân 23 tuổi, quê Nghệ An, từng sinh sống và làm việc tại Nigeria. Sáu ngày trước khi vào viện, người bệnh từng đi khám tại châu Phi vì sốt cao 38,8-39 độ C, rét run, vã mồ hôi và được chẩn đoán sốt rét do P. falciparum nhưng điều trị chưa đầy đủ.

Ngày 1/8, sau khi về Việt Nam và đến khám tại Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai với biểu hiện mệt tăng, phù hai chân, tiểu đỏ, người bệnh được chỉ định nhập viện. Sau quá trình theo dõi, điều trị, người bệnh hồi phục, sức khỏe ổn định và đã được ra viện.

Không chỉ có những trường hợp trở về từ châu Phi với bệnh cảnh sốt rét rõ ràng, Bạch Mai còn tiếp nhận một trường hợp đáng chú ý khi người bệnh đã rời vùng lưu hành sốt rét hơn một năm.

Người bệnh 32 tuổi, quê Thanh Hóa, từng làm việc tại Angola từ tháng 7/2024 đến tháng 7/2025. Sau khi trở về Việt Nam, người bệnh làm việc tại Hà Tĩnh và gần đây chuyển ra đảo Cát Hải, Hải Phòng. Người bệnh không đi nước ngoài trong thời gian gần đây.

Từ ngày 5/8, người bệnh bắt đầu sốt cao, rét run, mệt mỏi, mỗi ngày xuất hiện 2-3 cơn sốt. Tình trạng ngày càng nặng, người bệnh phải qua nhiều cơ sở y tế.

Tại Hải Phòng, kết quả xét nghiệm và soi ký sinh trùng sốt rét phát hiện P. falciparum với số lượng nhiều. Đáng lo ngại, người bệnh đã tụt huyết áp, tiểu cầu giảm sâu, được chẩn đoán sốt rét do P. falciparum, sốc nhiễm khuẩn. Do không có thuốc điều trị đặc hiệu, người bệnh nhanh chóng được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai.

Tiêu bản ký sinh trùng sốt rét P. falciparum của người bệnh trên phiến kính.

Kết quả xét nghiệm cho thấy mật độ ký sinh trùng sốt rét trong máu rất cao. Người bệnh được chẩn đoán sốt rét ác tính do P. falciparum kèm suy thận, suy gan, cần hồi sức và điều trị đặc hiệu khẩn trương.

Đến ngày 11/8, người bệnh đã giảm sốt, tỉnh táo, tình trạng lâm sàng cải thiện rõ.

Những trường hợp này một lần nữa cho thấy, dù sốt rét hiện không còn phổ biến tại nhiều địa phương của Việt Nam, các ca bệnh ngoại lai ở những người từng sinh sống tại vùng lưu hành sốt rét vẫn có thể xuất hiện và diễn biến nhanh, nặng nếu không được chẩn đoán sớm.

Theo báo cáo của đại diện Tổ chức Y tế thế giới, tại Việt Nam hiện có hơn chục trường hợp mắc sốt rét trong nước mỗi năm. Tuy nhiên, có hơn 100 ca sốt rét ngoại lai do người bệnh từng sống và làm việc tại các quốc gia lưu hành sốt rét, chủ yếu ở châu Phi.

Không chỉ điều trị người bệnh tại Bạch Mai, những ngày qua, các thầy thuốc của Bệnh viện còn tham gia một cuộc chạy đua đặc biệt với khoảng cách hơn 1.700 km.

Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh tiếp nhận một trường hợp sốt rét ác tính cần sử dụng Artesunate khẩn cấp. Tuy nhiên, nguồn thuốc tại khu vực phía nam thời điểm đó đã hết.

Với sốt rét ác tính, thuốc đặc hiệu không đơn thuần là một lựa chọn điều trị. Thời điểm sử dụng thuốc có thể quyết định diễn biến và cơ hội sống của người bệnh. Qua kết nối giữa các cơ sở y tế, Bệnh viện Bạch Mai là một trong số ít đơn vị còn nguồn thuốc.

Ngay khi nhận được thông tin, Bệnh viện Bạch Mai khẩn trương làm thủ tục, chia sẻ thuốc Artesunate từ lô thuốc được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trao tặng vừa qua.

Từ Hà Nội, thuốc được chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh ngay trong đêm, vượt quãng đường hơn 1.700km để kịp đến với người bệnh.

Sau khi được tiếp cận thuốc đặc hiệu, kết hợp điều trị tích cực và theo dõi sát, sức khỏe người bệnh tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện đã hồi phục tốt, tình trạng ổn định.

Cần lưu ý yếu tố dịch tễ khi tiếp cận người sốt chưa rõ nguyên nhân

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, từ những ca bệnh vừa qua, yếu tố dịch tễ cần được đặc biệt lưu ý khi tiếp cận người bệnh sốt chưa rõ nguyên nhân là tiền sử cư trú và làm việc.

Trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ cần khai thác kỹ xem họ đã từng sinh sống, lao động hoặc trở về từ châu Phi hay những vùng lưu hành sốt rét hay không.

"Trường hợp nam người bệnh 32 tuổi là một thí dụ. Dù đã rời Angola hơn một năm và gần đây không đi nước ngoài, tiền sử từng sinh sống tại vùng lưu hành sốt rét vẫn là dữ kiện có giá trị để định hướng chẩn đoán", bác sĩ Thành nói.

Chuyên gia khuyến cáo, với những người từng sống hoặc làm việc tại châu Phi và các vùng có sốt rét lưu hành, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, rét run, vã mồ hôi, mệt nhiều hoặc những biểu hiện bất thường, cần chủ động thông báo tiền sử dịch tễ cho bác sĩ và đến cơ sở y tế sớm.

Người bệnh cũng không nên tự điều trị hoặc tự ý dừng thuốc khi vừa hết sốt. Sốt rét cần được chẩn đoán đúng, điều trị đúng phác đồ và theo dõi đầy đủ.

THIÊN LAM