Người trẻ Mỹ tự tạo 'chiếc thang' sự nghiệp cho mình

Ảnh minh họa

Đó là một cú sốc lớn. Mỗi ngày, tôi đều trốn vào phòng vệ sinh để tiếp tục tìm kiếm cơ hội mới.

Ashley Terrell, một sinh viên tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh Doanh

Năm 2024, Ashley Terrell tốt nghiệp Đại học Hawaii với tấm bằng Quản trị Kinh doanh cùng kinh nghiệm trong ngành marketing tại công ty nước tăng lực Red Bull. Terrell đã kỳ vọng mình sẽ tìm được việc làm marketing tại các tập đoàn công nghệ lớn.

Thế nhưng, sau nhiều tháng rải hồ sơ, cô chỉ nhận được lời mời làm việc ở bộ phận dụng cụ điện tại Home Depot.

Thế hệ của Terrell đang gia nhập thị trường lao động trong một giai đoạn khó khăn. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, tỷ lệ tuyển dụng đã chạm mức thấp nhất kể từ năm 2020. Trong khi người lao động ở mọi độ tuổi đều chịu áp lực từ nền kinh tế bất ổn, Gen Z là nhóm bi quan nhất bởi các công việc dành cho sinh viên mới ra trường lại là những vị trí dễ bị AI thay thế nhất, đặc biệt trong các lĩnh vực như marketing. Hiện nay, tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ Mỹ (độ tuổi 22 - 27) đạt mức cao nhất kể từ sau đại dịch Covid-19.

Để thích nghi với thị trường việc làm ảm đạm, không ít sinh viên mới tốt nghiệp buộc phải chấp nhận các công việc trái ngành, như: Bán hàng, chăm sóc thú cưng hoặc các vị trí bán thời gian không phúc lợi. Thậm chí, nhiều người phải sống trong tình trạng thất nghiệp kéo dài hàng năm trời.

Tỷ lệ thất nghiệp của người trẻ ở Mỹ (độ tuổi 22 - 27) đang đạt mức cao nhất kể từ sau đại dịch Covid-19.

Tự tạo việc làm cho chính mình

Không ai trao cho tôi công việc mà tôi muốn làm. Vì vậy, tôi chỉ cố gắng xem mình có thể làm được gì bằng khả năng của mình.

Ashley Terrell

Trong khi đó, một số khác quyết định tự tạo việc làm cho chính mình. Terrell, người đã làm kênh YouTube từ khi còn là sinh viên, quyết định xây dựng một portfolio thực chiến. Cô chủ động tiếp cận các thương hiệu yêu thích, đề xuất sản xuất nội dung quảng cáo, đôi khi là miễn phí, để chứng minh năng lực. Bước ngoặt đến khi chuỗi nhà hàng thức uống Jamba Juice mua lại một video của cô để thực hiện chiến dịch trên Instagram và TikTok. Sau hai năm kiên trì, Terrell đã có lượng khách hàng ổn định và công việc marketing bán thời gian tại nhà máy chưng cất rượu địa phương.

Những năm gần đây, số lượng tin tuyển dụng dành cho người mới tốt nghiệp có xu hướng giảm, trong khi yêu cầu về kỹ năng và kinh nghiệm lại ngày càng cao. Với một thế hệ trẻ khao khát những công việc có ý nghĩa, linh hoạt và tạo ra sự kết nối sâu sắc, thực trạng của thị trường lao động hiện nay chẳng khác nào một "gáo nước lạnh".

Điều này diễn ra trong bối cảnh AI đang bùng nổ. Tuy được xem là mối đe dọa đối với các công việc yêu cầu ít kinh nghiệm, AI cũng có thể mở ra cơ hội mới cho người trẻ khởi nghiệp. AI có thể hỗ trợ bù đắp những kỹ năng còn thiếu và giúp tối ưu hóa các hoạt động cá nhân, giúp việc bắt đầu một dự án trở nên dễ dàng hơn. Trước thực tế đó, người trẻ buộc phải thích nghi, chủ động tạo ra "chiếc thang" riêng để bước vào thị trường lao động.

Số lượng tin tuyển dụng dành cho người mới tốt nghiệp có xu hướng giảm.

Học cách biến thất bại thành động lực

Năm 2025, Suhit Agarwal tốt nghiệp ngành Toán học Ứng dụng tại Đại học Nam California. Mục tiêu lớn nhất của anh là trở thành nhân viên của Google. Tuy nhiên, sau nhiều lần nộp đơn vào Google cũng như các tập đoàn công nghệ lớn khác, Agarwal vẫn không nhận được phản hồi, ngay cả cơ hội tham gia buổi phỏng vấn cũng không.

Trước cánh cửa đóng kín của các "ông lớn", Agarwal quyết định chuyển hướng. Ở tuổi 24, thay vì là một nhân viên cấp thấp, sơ yếu lý lịch của anh đã dày dạn với chức danh "kỹ sư sáng lập" cho các startup do chính mình đồng lập ra. Anh thừa nhận, chính các công cụ AI, điển hình là Claude Code, đã giúp anh đảm đương khối lượng công việc khổng lồ vốn vượt xa khả năng của một sinh viên mới ra trường. Dù đây không phải là điều Agarwal hay gia đình anh kỳ vọng, nhưng việc tự vạch con đường riêng đã mang lại kết quả: Một trong những startup của anh được mua lại, tạo đà cho anh tiến thân vào lĩnh vực công nghệ tài chính.

Shola West, 25 tuổi, cũng có câu chuyện tương tự. Từng có kinh nghiệm làm việc tại các công ty truyền thông và chưa từng có ý định làm kinh doanh, cuộc đời West rẽ hướng đột ngột vào năm 2024, khi toàn bộ nhóm của cô bị sa thải.

Đối mặt với thị trường lao động khó khăn, West nhận ra tự làm chủ là con đường khả thi nhất. Hiện tại, cô đang điều hành công ty tư vấn thương hiệu riêng tại London (Anh), song song với làm sáng tạo nội dung trên TikTok. Kể từ khi bắt đầu công việc mới, cô đã hợp tác với các thương hiệu nổi tiếng như Paramount và Sony Music.

Tôi gần như bị buộc phải làm vậy vì tình hình thị trường lúc đó. Quá trình chuyển đổi rất khó khăn, nhưng chính cảm giác 'thất bại' lúc đầu đã trở thành động lực để tôi chứng minh năng lực tồn tại của mình với thế giới.

Shola West, 25 tuổi

Dùng AI để rút ngắn lộ trình thành công

Madison Hsieh, một quản lý chương trình 25 tuổi tại Amazon, là minh chứng cho việc AI đang giúp rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng và thực thi. Chỉ trong một tháng rảnh rỗi, cô đã sử dụng nền tảng lập trình Cursor để xây dựng thành công nguyên mẫu ứng dụng mạng xã hội, một dự án mà trước đây phải mất nhiều tháng với một đội ngũ kỹ sư lành nghề.

Dù đang làm việc tại một tập đoàn lớn, Hsieh vẫn nuôi ý định khởi nghiệp riêng. Cô cho rằng nỗ lực tự thân là cách duy nhất để thoát khỏi guồng quay công sở "9 giờ sáng đến 5 giờ chiều" vốn thiếu tính đột phá. Vì vậy, cô dự định tiếp tục phát triển ứng dụng mạng xã hội vào thời gian rảnh, cho đến khi nó đủ tiềm năng để trở thành một dự án toàn thời gian.

Trong khi đó, mùa hè năm ngoái, Celeste Amadon, 22 tuổi, gây bất ngờ khi từ chối kỳ thực tập tại ngân hàng đầu tư danh tiếng JP Morgan để thành lập Known, một công ty ứng dụng hẹn hò tích hợp AI. Quyết định này ban đầu không được gia đình Amadon ủng hộ, nhưng mọi thứ thay đổi khi cô huy động thành công hơn 9 triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm.

Giờ đây, thay vì làm một thực tập sinh, Amadon trở thành CEO cho chính công ty của mình, chịu trách nhiệm tuyển dụng, quản lý đội ngũ và phân bổ nguồn vốn triệu USD. Cô ví trải nghiệm này như một "khóa học MBA thực chiến" khắc nghiệt nhưng xứng đáng.

AI có thể mở ra cơ hội mới cho người trẻ bước chân vào thị trường việc làm.

Chấp nhận rủi ro để giữ cảm giác kiểm soát

Dù mở ra nhiều cơ hội, khởi nghiệp chưa bao giờ là con đường trải đầy hoa hồng. Thực tế khắc nghiệt cho thấy phần lớn các startup đều thất bại hoặc không thể gọi vốn. Những người sáng lập thường phải đối mặt với rủi ro tài chính lớn, làm việc "24/7" thay vì "9 đến 5" và chấp nhận cuộc sống tiết kiệm trong nhiều năm để duy trì dự án. Thêm vào đó, rào cản về mạng lưới quan hệ và nền tảng giáo dục vẫn là bất lợi lớn cho các nhóm thiểu số.

Tuy nhiên, trong một thị trường lao động đầy biến động, Gen Z chấp nhận đánh đổi để đổi lấy một giá trị duy nhất: Cảm giác kiểm soát. Theo chuyên gia tư vấn Shola West, thế hệ trước coi công việc là phần thưởng đi kèm với việc mua nhà cửa, xe cộ và sự gắn bó lâu dài. Nhưng hiện nay, "không có kết quả nào được đảm bảo". Việc tự làm chủ, dù rủi ro, ít nhất cho phép họ tự nắm giữ vận mệnh thay vì bị sa thải bất thình lình bởi AI.

"Tự mình leo lên chiếc thang của mình có thể an toàn hơn, bởi vì nó là của bạn", Francesca Albo, 29 tuổi, đồng sáng lập kiêm CEO của Puppy Sphere, một công ty cung cấp dịch vụ yoga cùng chó con và trị liệu bằng động vật, chia sẻ. Trước đây, Albo làm việc tại một công ty công nghệ sinh học nhưng đã nghỉ việc để có nhiều quyền kiểm soát hơn với công việc và theo đuổi đam mê cá nhân.

Khi Gen Z tìm cách thích nghi với nền kinh tế đang thay đổi, những lựa chọn của họ có thể trở thành "kim chỉ nam" cho cách mà những nhóm lao động khác sẽ phải điều chỉnh trong tương lai gần. Aneesh Raman, Giám đốc phụ trách cơ hội kinh tế của LinkedIn, nhận định rằng, tất cả các ngành nghề sớm muộn gì cũng sẽ đối mặt với làn sóng thay đổi tương tự.

Nguồn: The Guardian

Ngọc Nguyễn