Người trẻ giữ nghề truyền thống

Sự góp mặt của người trẻ trong các làng nghề đã đưa nghề truyền thống ngày càng vươn xa, tạo việc làm, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Làng nghề đúc đồng truyền thống Ý Yên, xã Ý Yên có lịch sử hơn 900 năm, được biết đến như một di sản của nghệ thuật thủ công truyền thống trong cả nước. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, nghề đúc đồng nơi đây vẫn được gìn giữ, phát triển, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân. Đặc biệt, bằng sức trẻ và khả năng sáng tạo, thế hệ trẻ đang tiếp nối nghề cha ông, thổi luồng sinh khí mới, góp phần đưa làng nghề phát triển và vươn xa.
Sinh ra và lớn lên tại làng nghề đúc đồng Ý Yên, anh Dương Bá Nam (sinh năm 1990), Giám đốc Công ty TNHH Cơ khí đúc Lộc Nam (xã Ý Yên) từ nhỏ đã được gắn bó với tiếng búa, khuôn đúc và những sản phẩm đồng được tạo nên từ đôi bàn tay của bố. Anh Dương Bá Nam chia sẻ: Khi còn nhỏ, tôi may mắn được bố cho tiếp xúc với nghề từ rất sớm, được bố cầm tay chỉ việc, bảo ban từ những việc đơn giản nhất nên tôi có được những kiến thức, kỹ năng nền tảng. Qua thời gian, tôi càng trân trọng và hiểu sâu sắc được giá trị nghề truyền thống mang lại. Vì vậy, sau khi tốt nghiệp THPT, tôi quyết định tiếp nối nghề của gia đình, không ngừng học hỏi, nâng cao tay nghề và tìm hướng đổi mới để nghề truyền thống có thể thích ứng, phát triển trong thời đại mới.

Anh Dương Bá Nam, Giám đốc Công ty TNHH Cơ khí đúc Lộc Nam (xã Ý Yên) tiếp nối giữ gìn nghề truyền thống đúc đồng của quê hương.

Từ sự chỉ bảo của gia đình cùng tinh thần dám nghĩ, dám làm của tuổi trẻ, Dương Bá Nam luôn nỗ lực học hỏi kinh nghiệm từ các thế hệ đi trước, học qua mạng xã hội, thậm chí dành thời gian để đi đến các làng đúc đồng lớn trong cả nước để học cách tạo ra sản phẩm tinh xảo như lư hương, đỉnh đồng, đôi hạc, tranh đồng, hoành phi, câu đối... Khi tay nghề và kinh nghiệm ngày càng vững, anh mạnh dạn vay vốn, đầu tư máy móc, dây chuyền sản xuất, mở rộng nhà xưởng, từng bước nâng cao năng lực sản xuất của cơ sở.
Theo chia sẻ của anh Nam, tại quê hương anh có nhiều người trẻ lựa chọn tiếp nối nghề truyền thống của cha ông để khởi nghiệp. Để làm ra một sản phẩm đồng đẹp, người thợ không chỉ cần đam mê mà còn phải có năng khiếu, kỹ thuật, sự kiên trì, tỉ mỉ và khéo léo trong từng đường nét chạm trổ. Vì thế, giữ nghề không có nghĩa là giữ nguyên cách làm cũ. Anh chú trọng kết hợp kỹ thuật truyền thống với khoa học kỹ thuật hiện đại, thường xuyên đổi mới mẫu mã, đa dạng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu của các công trình văn hóa, tượng, tượng đài và công trình tâm linh trên cả nước; đồng thời ứng dụng chuyển đổi số để quảng bá, đưa sản phẩm làng nghề đến gần hơn với khách hàng.

Anh Dương Bá Nam hướng dẫn người lao động các kỹ thuật trong quá trình chế tác sản phẩm đúc đồng.

Nhờ vậy, sản phẩm đồng Lộc Nam của gia đình anh ngày càng mở rộng thị trường. Sản phẩm hiện đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, mang về doanh thu hơn 20 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm ổn định cho khoảng 50 lao động, chủ yếu là thanh niên trong và ngoài địa phương với mức thu nhập từ 10 - 20 triệu đồng/tháng.
Ở xã Vạn Thắng, nghề sơn mài đã tồn tại hơn 600 năm, từ những chất liệu mộc mạc như gỗ, tre, nứa, qua bàn tay khéo léo của người thợ và các công đoạn tạo cốt, hoàn thiện bằng kỹ thuật sơn mài, tạo ra những sản phẩm như: mâm, đĩa, khay, lọ, gương, đôn, đồ lưu niệm, trang trí... Nếu như khoảng 20 năm trước, nghề sơn mài làng Cát Đằng từng có thời kỳ hoàng kim, sản phẩm được thị trường ưa chuộng, thì những năm gần đây, trước sự phát triển của các sản phẩm công nghiệp, thị trường thay đổi và lớp thợ trẻ kế cận chưa nhiều, nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.

Khác với những bạn trẻ khác, anh Phạm Thanh Hải (sinh năm 2003), thế hệ thứ 3 trong gia đình gắn bó với nghề sơn mài, đã lựa chọn trở về quê hương để tiếp quản và phát triển cơ sở sản xuất của gia đình. Năm 2023, sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, thay vì lựa chọn làm việc tại các khu công nghiệp, anh quyết định gắn bó với nghề truyền thống đã nuôi sống gia đình.
Gắn bó với nghề của gia đình từ nhỏ, anh hiểu rằng để giữ được nghề không chỉ cần tình yêu và sự kiên trì mà còn phải biết đổi mới để sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường. Từ những sản phẩm gia đình đã làm, anh Hải chủ động nghiên cứu, phát triển hơn 100 mẫu mã từ tre, nứa; mạnh dạn đưa máy móc vào sản xuất, nâng tỷ lệ các công đoạn sử dụng máy từ khoảng 50% trước đây lên 90%, giúp giảm nhân công, nâng cao năng suất và ổn định chất lượng sản phẩm.

Anh Phạm Thanh Hải cùng gia đình mạnh dạn đưa máy móc vào sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng của sản phẩm.

Anh Phạm Thanh Hải chia sẻ: “Để đưa sản phẩm truyền thống đến thị trường Nhật Bản, tôi đã dành 2 năm nghiên cứu, thử nghiệm sản phẩm thước kẻ bằng tre theo yêu cầu của đối tác. Đây là thị trường rất khắt khe, đòi hỏi sản phẩm có độ chính xác cao, không được thừa, không được thiếu. Quá trình nghiên cứu, hoàn thiện gặp không ít khó khăn, có thời điểm cơ sở gần như không có thu nhập từ sản phẩm này, nhưng tôi vẫn kiên trì phát triển máy móc và sản xuất điều chỉnh, thử nghiệm cho đến khi đáp ứng được yêu cầu của đối tác”.

Từ những mẫu mã sản phẩm truyền thống của gia đình, anh Phạm Thanh Hải phát triển thêm nhiều sản phẩm với mẫu mã mới thu hút thị hiếu của khách hàng.

Từ những nỗ lực đó, sản phẩm của cơ sở không chỉ tiếp cận thị trường Nhật Bản mà còn từng bước chinh phục các thị trường ở châu Âu. Đến nay, cơ sở của anh Hải đạt doanh thu khoảng 10 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động với thu nhập từ 6 - 10 triệu đồng/người/tháng. Sự trở về của những người trẻ như anh Hải cùng những đổi mới trong sản xuất và cách tiếp cận thị trường, đã và đang góp phần giữ cho nghề sơn mài của cha ông, tiếp tục được trao truyền và vươn xa.

Sự gắn bó với nghề truyền thống của những người trẻ như anh Phạm Thanh Hải, anh Dương Bá Nam, cho thấy, lực lượng trẻ đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị làng nghề. Lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, nắm bắt xu hướng tiêu dùng và kết nối thị trường giúp họ tạo ra những cách làm mới, nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời duy trì việc làm và thu nhập tại địa phương, thúc đẩy kinh tế nông thôn, hạn chế tình trạng lao động trẻ rời quê tìm việc.
Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, việc thanh niên mạnh dạn đầu tư, đổi mới phương thức sản xuất, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và sức cạnh tranh của các làng nghề. Toàn tỉnh hiện có 171 làng nghề được công nhận theo Nghị định 52/2018/NĐ-CP của Chính phủ: Về phát triển ngành nghề nông thôn, với hơn 32.655 cơ sở sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm cho trên 80.364 lao động. Doanh thu của các cơ sở trong làng nghề đạt trên 10.316 tỷ đồng mỗi năm, là nguồn lực quan trọng đối với kinh tế nông thôn, đồng thời cho thấy giá trị của việc bảo tồn và phát triển nghề truyền thống trong đời sống hiện nay.
Để đồng hành cùng thanh niên phát triển nghề truyền thống, thời gian qua, tổ chức Đoàn các cấp đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ đoàn viên, thanh niên về vốn, tư vấn khởi nghiệp, đào tạo nghề, ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số, quảng bá và kết nối tiêu thụ sản phẩm, tạo thêm điều kiện để thanh niên mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và lập nghiệp ngay tại quê hương.
Bởi giữ nghề không chỉ là giữ một sinh kế, mà còn là giữ ký ức, bản sắc và hồn cốt của quê hương. Khi những người trẻ tiếp tục lựa chọn, gắn bó và sáng tạo trên nền tảng nghề truyền thống, những giá trị của các làng nghề truyền thống sẽ có thêm cơ hội được gìn giữ, phát triển và vững vàng vươn xa trong thời kỳ hội nhập.

Trần Giang