Người tạo nên chiếc cúp World Cup nổi tiếng suốt hơn nửa thế kỷ

Sau trận chung kết World Cup 2026 giữa Tây Ban Nha và Argentina diễn ra ngày 19/7 (rạng sáng 20/7 giờ Hà Nội), một trong hai đội tuyển sẽ nâng cao chiếc cúp vàng danh giá đã trở thành biểu tượng của bóng đá thế giới suốt hơn nửa thế kỷ.

Ít ai biết rằng tác phẩm này được thiết kế bởi nhà điêu khắc Italy Silvio Gazzaniga từ đầu thập niên 1970.

Silvio Gazzaniga đã hoàn thiện mẫu cúp trong xưởng điêu khắc của mình tại thành phố Milan.

Theo gia đình ông, mục tiêu của nhà điêu khắc không chỉ là tạo ra một chiếc cúp đẹp mắt mà còn phải truyền tải trọn vẹn cảm xúc của bóng đá, từ nỗ lực của các cầu thủ trên sân, niềm hạnh phúc của người hâm mộ đến khoảnh khắc vinh quang khi đội chiến thắng nâng cúp.

Chiếc cúp hiện nay ra đời sau khi FIFA phải tìm biểu tượng mới cho World Cup. Trước đó, giải đấu sử dụng cúp Jules Rimet từ kỳ World Cup đầu tiên năm 1930.

Chiếc cúp mang hình nữ thần chiến thắng Nike trong thần thoại Hy Lạp và được đặt theo tên Jules Rimet, người có công sáng lập World Cup.

Đến năm 1970, Brazil trở thành đội tuyển đầu tiên ba lần vô địch World Cup và theo quy định khi đó được quyền sở hữu vĩnh viễn cúp Jules Rimet. FIFA vì thế phát động một cuộc thi quốc tế để lựa chọn thiết kế cho chiếc cúp mới.

Hơn 50 phương án được gửi tới ban tổ chức, nhưng Silvio Gazzaniga là người hiếm hoi nộp đầy đủ mô hình hoàn chỉnh thay vì chỉ gửi bản vẽ.

Điều này giúp ban giám khảo dễ dàng hình dung hình dáng thực tế cũng như ý tưởng nghệ thuật của tác phẩm.

Thiết kế chiến thắng gồm hai hình người đang nâng quả địa cầu lên bầu trời. Giorgio Gazzaniga, con trai của nhà điêu khắc, cho biết cha ông đã trải qua rất nhiều bản phác thảo trước khi hoàn thiện ý tưởng.

Những đường cong xoắn ốc trên thân cúp được lấy cảm hứng từ cấu trúc ADN, tượng trưng cho sự vươn lên không ngừng của con người để chinh phục đỉnh cao.

Theo Giorgio, hai cánh tay nâng quả địa cầu còn gợi liên tưởng đến đôi cánh của nữ thần chiến thắng, đồng thời thể hiện niềm vui vỡ òa của hàng triệu người hâm mộ khi chứng kiến đội bóng mình yêu thích đăng quang.

Chiếc cúp nguyên bản cao 36 cm, được chế tác từ vàng 18 carat và đặt trên phần đế bằng hai vòng đá malachite màu xanh, tượng trưng cho mặt sân bóng.

Sau mỗi kỳ World Cup, đội vô địch chỉ được nhận bản sao mạ vàng, còn chiếc cúp gốc sẽ được trao trả cho FIFA để lưu giữ tại trụ sở ở Thụy Sĩ.

FIFA cũng đã bãi bỏ quy định cho phép đội tuyển vô địch ba lần được giữ vĩnh viễn cúp gốc.

World Cup 2026 đánh dấu lần thứ 14 chiếc cúp do Silvio Gazzaniga thiết kế được sử dụng. FIFA đã quyết định tiếp tục dùng mẫu cúp này ít nhất đến hết World Cup 2038, cho thấy giá trị biểu tượng bền vững của tác phẩm.

Silvio Gazzaniga qua đời năm 2016, hưởng thọ 95 tuổi. Ngoài chiếc cúp World Cup, ông còn là tác giả của nhiều danh hiệu nổi tiếng khác trong bóng đá châu Âu như cúp UEFA và Siêu cúp châu Âu.

Gia đình ông hiện vẫn lưu giữ nguyên vẹn xưởng làm việc tại ngoại ô Milan cùng các bản phác thảo, nguyên mẫu và khuôn đúc đầu tiên của chiếc cúp World Cup.

Giorgio Gazzaniga cho biết, kỷ niệm đáng nhớ nhất của gia đình là trận chung kết World Cup 1974, khi Tây Đức đánh bại Hà Lan và trở thành đội đầu tiên nâng cao chiếc cúp do cha ông thiết kế.

"Cả sân vận động như bùng nổ. Đó là khoảnh khắc một tác phẩm nghệ thuật trở thành biểu tượng của bóng đá thế giới", ông nhớ lại.