Người sưu tầm tên tuổi của 555 anh linh liệt sĩ là nhà báo

Nhà báo Trần Văn Hiền đã có một hành trình dài bền bỉ tập hợp danh tính của 500 anh linh liệt sĩ là nhà báo cách mạng Việt Nam hy sinh trong các cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước mà chưa có nơi thờ phụng trang nghiêm.

Nhà báo Trần Văn Hiền thắp nén hương thơm dâng lên anh linh liệt sĩ nhà báo đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến và đang được thờ tự tại chùa Da (Âu Lạc Cổ Tự), ở Nghệ An. Ảnh: Trần Quốc Huy

Nhà báo Trần Văn Hiền tâm huyết với nghề

Trung tuần tháng 6 lịch sử, chúng tôi tìm đến với nhà báo Trần Văn Hiền. Ông sinh năm 1949, quê ở xã Quỳnh Ngọc, huyện Quỳnh Lưu cũ, nay đang sinh sống ở khối Hòa Tiến, xã Vinh Lộc, Nghệ An.

Nhà báo Trần Văn Hiền nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Nghệ An với 17 năm liên tục. Ở tuổi 78 nhưng ông còn rất minh mẫn, bắt đầu ngồi kể chậm rãi về thước phim ngắn về những năm tháng mình đã đi qua.

Ở tuổi 16, chàng trai trẻ tên Hiền lên đường nhập ngũ, trở thành người lính đảm bảo tuyến giao thông từ Quân khu 4, thị xã Hoàng Mai cũ đến Quảng Bình tất cả qua sông phải đi phà.

Tổng cộng có 4 năm đi lính công binh từ ngày 15/10/1965 ngày 2/9/1969 đội công trình 1.5. Sau đó, người lính trẻ chuyển về Báo Nghệ An làm phóng viên.

Đến năm 1991, nhà báo Trần Văn Hiền giữ chức vụ Thư ký tòa soạn Báo Nghệ An. Đến năm 1993 làm Phó Tổng Biên tập Báo Nghệ An cho đến năm 2010 là nghỉ hưu (với chặng đường 17 năm làm Phó tổng Biên Tập một tờ báo). Suốt thời gian dài làm cấp phó nhưng ông luôn vui vẻ, yêu nghề và không ít trăn trở.

"Mình thường nói thẳng nên nhiều người không ưa (thích). Do không cả nể, nói thật quá nên nhiều khi không được lãnh đạo cũng không được lòng. Nói thật người có năng lực thì thường bị lãnh đạo kìm kẹp. Nghề báo không có tình cảm, không tâm huyết thì không thể viết được. Bản thân tôi luôn tôn trọng người có tài, tâm huyết về nghề báo. Tuy nhiên, nhiều người có tài khi về các cơ quan báo chí ở Nghệ An nhưng không được trọng dụng. Vậy nên rất nhiều anh em phóng viên tự bỏ ra đi sang tờ báo khác" - nhà báo Trần Văn Hiền trải lòng với nghề nghiệp.

Nhà báo Trần Văn Hiền ở tại nhà riêng. Ảnh: Trần Quốc Huy

Với 41 năm trung thành một tờ báo Nghệ An, nhà báo Trần Văn Hiền chia sẻ rằng, việc gắn bó mảnh đất xứ Nghệ này vì 2 lý do: Gia đình có 2 người gắn bó với văn hóa xứ Nghệ là ông nội là Trần Sung sinh năm 1890 là Cử nhân Khoa thi Hương cuối cùng 1919. Sau đó thi Đình ở Huế thì phạm húy nên đánh trượt.

Người thứ hai là bố của ông là Trần Ngoạn sinh năm 1921 là người đỗ Tú tài. Chịu ảnh trực tiếp từ ông nội và bố nên các văn bản, bia chữ và tiếng Pháp, chữ nho và Hán nôm ông Hiền được bày dạy từ lúc còn nhỏ.

Đến nay, nhà báo Trần Văn Hiền ngoài những tác phẩm báo chí phản ánh, ông còn xuất bản được 23 đầu sách đứng độc lập. Riêng việc tìm các nhà báo liệt sĩ là "duyên nghiệp" của ông khi đi tìm bố mình cũng là liệt sĩ.

Bố của ông đi bộ đội và hy sinh vào năm 1967 tại chiến trường Quân khu 4. Từ hành trang đi tìm bia mộ của bố, ông đã nhiều lần nghẹn ngào, xúc động trước các nghĩa trang có mộ liệt sĩ vô danh ở tỉnh Quảng Trị, Quảng Bình. Chỉ tính riêng tỉnh Quảng Trị có 127 nghĩa trang với hơn 60.000 ngôi mộ, trong đó khoảng 30% có tên tuổi.

Hành trình nhiều năm tháng đi tìm các liệt sĩ nhà báo

Từ cái duyên đi tìm bố ruột mình là liệt sĩ hy sinh trên chiến trường. Năm 2010, nhà báo Trần Văn Hiền bắt đầu hành trình đi tìm các anh linh liệt sĩ là nhà báo hy sinh trong 3 cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Trong quá trình viết về hơn 30 nhân vật nhà báo liệt sĩ, ông Trần Văn Hiền luôn day dứt về việc không tìm được phần mộ của hầu hết các nhà báo hy sinh. Đây thật sự là nỗi đau khôn nguôi.

Những chiến sĩ, bộ đội thời đó chỉ biết có nhà báo đi cùng tác nghiệp, nhưng ít người nhớ về họ. Vì thế, tôi quyết định đi tìm, quy về được hơn 500 nhà báo đã hy sinh trong 3 cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.

Đại đức Thích Đồng Tuệ - Trụ trì chùa Da (Âu Lạc Cổ Tự) làm lễ cúng các anh linh liệt sĩ nhà báo trong ngày tuần. Ảnh: Trần Quốc Huy

Theo nhà báo Trần Văn Hiền, trong suốt 15 năm đi tìm tên tuổi các nhà báo đã hy sinh, câu hỏi mà nhiều người đặt ra là làm sao tổng hợp được chính xác họ tên, địa chỉ, quê quán của từng người.

"Tôi luôn nghĩ hơn 500 người đều có quê quán, nơi công tác. Ở đất nước mình, khi đó có bao nhiêu cơ quan báo chí thì có bấy nhiêu người vào chiến trường. Và tôi quyết định đến từng cơ quan báo chí để tìm hiểu", nhà báo Trần Văn Hiền kể.

Cơ quan đầu tiên mà ông Hiền tìm đến là Thông tấn xã Việt Nam, địa chỉ ở số 59 Lý Thái Tổ (Hà Nội), ở đây còn lưu giữ danh sách 287 nhà báo đã hy sinh trong 3 cuộc chiến tranh; Điện ảnh Quân đội có 78 nhà báo liệt sĩ; Đài tiếng nói Việt Nam có 70 nhà báo liệt sĩ. Ngoài ra, danh sách các nhà báo liệt sĩ do báo Điện ảnh Quân giải phóng, Quân đội nhân dân, Nhân Dân lưu giữ cũng được nhà báo Trần Văn Hiền tìm đến thu thập.

Số liệt sĩ còn lại công tác tại cơ quan báo chí cấp tỉnh, thành khu vực miền Nam. Khu 6 gồm có Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Định gồm 12 nhà báo; Khu 9 có 26 nhà báo; Khu 8 gồm thành phố Hồ Chí Minh là 28 người; Mặt trận Thừa Thiên - Huế gồm 16 người…

Để bảo đảm tính chính xác, đến năm 2019, nhà báo Trần Văn Hiền đưa toàn bộ danh sách ra Hà Nội đối chiếu với các báo Trung ương để thẩm tra một lần nữa.

Đúng thời điểm đó, Hội Nhà báo Việt Nam ra mắt Bảo tàng Báo chí Cách mạng Việt Nam và ông đã tặng toàn bộ danh sách 512 nhà báo liệt sĩ. Đồng thời, danh sách các nhà báo hy sinh cũng được ông đưa về chùa Da (chùa Âu Lạc Cổ Tự) thờ tự từ năm 2017 cho đến nay.

Đỉa chỉ đỏ tin cậy cho các thế hệ làm báo

Suốt 9 năm qua, tên tuổi các liệt sĩ nhà báo đã hy sinh trong các cuộc chiến tranh đã được đưa về chùa Da thờ tự. Ở đây có Đại đức Thích Đồng Tuệ trụ trì ngôi chùa chấp thuận cho việc thờ phụng các anh linh, nhất trí ngay từ ngày đầu mà nhà báo Trần Văn Hiền ngỏ ý.

Ngôi chùa Da có lịch sử xây dựng từ năm 1683, cùng với ngôi đền Trìa linh thiêng. Trong những năm đầu sinh hoạt Đảng, nơi đây địa điểm chỉ huy họp kín chi bộ Lộc Đa những năm 1930-1931, do các đảng viên trung kiên gồm: Hoàng Văn Bá; Dương Xuân Lan; Trần Cảnh Bình là một trong 3 đảng viên trụ cột xây dựng lên chi bộ Lộc Đa.

Các nhà báo về chùa Da thắp hương tưởng nhớ các anh linh liệt sĩ nhà báo được thờ tự tại đây. Ảnh: Quốc Huy

Việc phục dựng chùa không chỉ là nơi cho các phật tử lui tới phụng sự mà còn xứng đáng là địa chỉ di tích lịch sử cần được công nhận.

Vừa qua ngày 28/3, tại phường Vinh Lộc, tỉnh Nghệ An diễn ra "Lễ động thổ khởi công xây dựng không gian tâm linh chùa Da (Âu Lạc Cổ Tự)" với sự tham dự sự kiện có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam...

"Bây giờ sau lễ động thổ chuẩn bị xây dựng không gian thờ tự các anh linh liệt sĩ nhà báo, bản thân tôi thật sự thấy tâm mình thanh thản, nhẹ nhõm" - nhà báo Trần Văn Hiền trải lòng.

Ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam ghi nhận công lao của nhà báo Trần Văn Hiền. Ảnh: Quốc Huy

Trước đó, rất nhiều đoàn báo chí về đây, đến nay có 167 đoàn báo chí về thắp hương và gặp gỡ nhà báo Trần Văn Hiền, mong muốn nơi đây thành địa chỉ đỏ cho các thế hệ nhà báo, luôn luôn tưởng nhớ các anh linh liệt sĩ nhà báo.

Đồng thời tri ân những thế hệ làm báo đi trước đây cũng những nhà báo đã hy sinh trong công cuộc xây dựng kiến thiết đất nước.

"Thế hệ làm báo bây giờ mà tôi thấy băn khoăn, làm thế nào tác phẩm của mình để lại dấu ấn. Bởi bây giờ nhiều tác phẩm không để lại dấu ấn cho bạn đọc. Chính vì sự thôi thúc, sức ép của mạng xã hội, thông tin dồn dập dẫn đến nhiều tác phẩm chưa để lại dấu ấn sâu sắc nên kém có bạn đọc.

Trước áp lực của thông tin trên mạng xã hội, các tác phẩm báo chí vội vã mà không đủ thời gian chín muồi" - nhà báo Trần Văn Hiền đánh giá thực trạng của nghề báo hiện nay.

Lễ đặt đá xây dựng không gian tâm linh ở trong khu vực chùa Da. Ảnh: Trần Quốc Huy

Đại đức Thích Đông Tuệ - Trụ trì chùa Da chia sẻ, khoảng thời gian dài 9 năm qua, nhà báo Trần Văn Hiền đã gửi gắm tâm tư nguyện vọng xây dựng một không gian tâm linh thờ tự các anh hùng liệt sĩ tiền bối là nhà báo đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến, bảo vệ độc lập tự do của Tổ quốc.

Vào ngày 10/2 âm lịch (28/3) vừa qua, lễ khởi công động thổ xây dựng không gian tâm linh chùa Da, trong đó hạng mục "Nhà tưởng niệm và thờ phụng chư anh linh liệt sĩ nhà báo cách mạng Việt Nam". Do đó, danh sách các anh linh liệt sĩ nhà báo đã được bổ sung từ 512 lên đến 555 liệt sĩ.

Việc xây dựng nơi tôn trí tưởng niệm các liệt sĩ nhà báo không chỉ mang ý nghĩa tri ân, mà còn là công trình có giá trị giáo dục sâu sắc cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Trần Quốc Huy