Người Pháp học cách sống chung với nắng nóng cực đoan

Kênh Saint-Martin ở Paris thu hút đông người dân và du khách tìm đến giải nhiệt giữa đợt nắng nóng bao trùm nước Pháp.

Những ngày cuối tháng 6/2026, nước Pháp đang trải qua một trong những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất từng được ghi nhận. Theo Cơ quan Khí tượng quốc gia Pháp (Météo-France), ngày 24 và 25/6 trở thành ngày nóng nhất từng được ghi nhận trên phạm vi toàn quốc kể từ khi dữ liệu nhiệt độ bắt đầu được thống kê vào năm 1947, với chỉ số nhiệt quốc gia đạt 30 độ C, vượt qua kỷ lục mọi thời đại là 29,9 độ C được thiết lập chỉ 1 ngày trước đó.

Nắng nóng gay gắt dự kiến sẽ kéo dài đến cuối tuần này, với nhiệt độ cao nhất vào khoảng 40-42 độ C. Riêng trong ngày 25/6, Météo-France nâng cảnh báo đỏ tại 72 địa phương, mức cao nhất từng được ghi nhận trong lịch sử hệ thống cảnh báo thời tiết của nước này. Ước tính có hơn 50 triệu người ở Pháp sẽ phải chịu đựng nhiệt độ hơn 35 độ C vào một thời điểm nhất định trong ngày.

Nhiệt độ cao nhất dự báo lên tới 41 độ C trong ngày 25/6. (Nguồn: Météo-France)

Tại Paris và vùng Île-de-France, nhiệt độ những ngày qua liên tục tiến sát ngưỡng 40-41 độ C. Météo-France nhận định, đây là đợt nắng nóng có cường độ đặc biệt mạnh, tương đương đợt nắng nóng lịch sử năm 2003 nhưng xuất hiện sớm hơn nhiều.

Trước đó, ngay từ cuối tháng 5/2026, nước Pháp đã ghi nhận một đợt nắng nóng được đánh giá là “chưa từng có trong tháng 5 hằng năm”, kéo theo sự gia tăng đáng kể số ca cấp cứu liên quan say nắng, mất nước và các bệnh lý do nhiệt gây ra.

Nhiều địa phương của Pháp được đặt dưới cảnh báo đỏ về nắng nóng trong ngày 25/6. (Nguồn: Météo-France)

Theo các cơ quan khí tượng và y tế Pháp, đây là đợt nắng nóng có cường độ đặc biệt mạnh, xuất hiện sớm bất thường và kéo dài trên diện rộng. Hàng nghìn trường học phải đóng cửa hoặc điều chỉnh hoạt động. Nhiều địa điểm du lịch nổi tiếng như tháp Eiffel và bảo tàng Louvre phải rút ngắn thời gian mở cửa. Các bệnh viện ghi nhận số ca cấp cứu liên quan tăng mạnh, trong đó phần lớn là người cao tuổi bị mất nước hoặc tăng thân nhiệt.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện đáng chú ý không chỉ là nhiệt độ cao đến mức nào, mà còn là cách người dân Pháp thích nghi với cái nóng ngày càng cực đoan.

Thay đổi nhịp sống để tránh cao điểm nắng nóng

Khác với nhiều quốc gia có khí hậu nóng thường xuyên, phần lớn nhà ở tại Pháp không được thiết kế để chống chịu những đợt nhiệt độ trên 40 độ C kéo dài. Điều hòa nhiệt độ vẫn chưa phổ biến ở nhiều khu dân cư, nhất là các tòa nhà cũ tại Paris và nhiều thành phố cổ. Vì vậy, một trong những biện pháp chống nóng quen thuộc nhất của người Pháp là “đóng kín nhà vào ban ngày, mở cửa vào ban đêm”.

Tại nhiều khu dân cư ở Paris, hình ảnh quen thuộc trong những ngày qua là những dãy cửa chớp đóng kín từ sáng tới chiều để ngăn ánh nắng trực tiếp. Đến tối muộn, khi nhiệt độ giảm xuống, các cửa sổ mới được mở đồng loạt để tạo luồng đối lưu, đưa không khí mát vào nhà. Đây cũng là khuyến cáo chính thức được các cơ quan chức năng Pháp liên tục phát đi trong những ngày qua. Dù vậy, mấy ngày qua, nhiệt độ ban đêm vẫn ở mức rất cao.

Nhiều chung cư ở các khu đô thị vắng lặng hẳn vì người dân về quê hoặc ra biển tránh nóng.

Nhiều gia đình còn tận dụng quạt điện kết hợp khăn ướt, bình phun sương hoặc tắm nước mát nhiều lần trong ngày để hạ thân nhiệt thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều hòa.

Bên cạnh các biện pháp tại gia đình, nhiều địa phương đã mở rộng mạng lưới các “ốc đảo tránh nóng” (îlots de fraîcheur). Đó có thể là thư viện, trung tâm văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng, công viên nhiều cây xanh hoặc các không gian công cộng được làm mát để người dân, đặc biệt là người cao tuổi, tránh nhiệt độ cao trong ngày.

Riêng tại Paris, thành phố đã thiết lập hơn 1.400 điểm làm mát trải khắp thủ đô, trong đó có khoảng 1.300 điểm phân phối nước uống giải khát và 175 đài phun sương làm mát. Nhiều công viên ở Paris cũng được mở cửa xuyên đêm để người dân có thể tránh cái nóng tích tụ trong các căn hộ chật hẹp. Hồ bơi công cộng, khu vực ven sông Seine và một số kênh ở Paris cũng trở thành những điểm đến tới tận đêm khuya của người dân thành phố trong những ngày cao điểm nắng nóng.

Khi nhiệt độ ngoài trời vượt ngưỡng 35-40 độ C, nhiều người Pháp điều chỉnh hoàn toàn lịch sinh hoạt. Các hoạt động thể thao ngoài trời được chuyển sang sáng sớm hoặc tối muộn. Người dân hạn chế di chuyển không cần thiết, ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng có điều hòa hoặc ở trong nhà vào khoảng thời gian từ 12 giờ đến 16 giờ.

Khác với cảnh đông đúc thường ngày, nhiều chuyến tàu tại Paris trở nên vắng vẻ trong những giờ nắng nóng cao điểm khi người dân hạn chế ra ngoài để tránh nền nhiệt cao.

Các gia đình có trẻ nhỏ thường tranh thủ đưa con đến hồ bơi vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Nhiều người cao tuổi dành nhiều giờ trong ngày tại thư viện hoặc trung tâm thương mại có điều hòa thay vì ở nhà.

Song song với đó, các doanh nghiệp và công trường xây dựng cũng điều chỉnh thời gian làm việc, bắt đầu từ sáng sớm hoặc kết thúc sớm hơn để tránh khung giờ nắng gắt, hạn chế nguy cơ cho người lao động ngoài trời. Một số địa phương cũng hủy hoặc hoãn các sự kiện ngoài trời nhằm bảo đảm an toàn cho người dân.

Một trong những thông điệp được nhắc đi nhắc lại nhiều nhất trên các phương tiện truyền thông Pháp là: “Đừng đợi khát mới uống nước”. Bộ Y tế Pháp khuyến cáo người dân uống nước thường xuyên, tránh rượu bia, hạn chế đồ uống nhiều đường hoặc caffeine, đồng thời bổ sung trái cây và thực phẩm giàu nước trong khẩu phần ăn hằng ngày.

Đối với người cao tuổi sống một mình, các địa phương triển khai hệ thống gọi điện hoặc thăm hỏi định kỳ. Người dân cũng được khuyến khích chủ động kiểm tra tình trạng sức khỏe của người thân, hàng xóm lớn tuổi và những người dễ bị tổn thương bởi nắng nóng.

Từ ứng phó khẩn cấp đến thích ứng dài hạn

Đài phun nước tại quảng trường Trocadéro đối diện tháp Eiffel trở thành điểm giải nhiệt của người dân và du khách giữa đợt nắng nóng lịch sử.

Đợt nắng nóng hiện nay không chỉ là phép thử đối với khả năng chống chịu của người dân Pháp, mà còn cho thấy sự thay đổi trong cách nước này nhìn nhận các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Mốc chuyển biến quan trọng thường được nhắc tới là mùa hè năm 2003. Theo Météo-France, đợt nắng nóng kéo dài từ đầu đến giữa tháng 8/2003 là một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận tại Pháp, với nhiệt độ cao kéo dài trên phạm vi rộng và trong nhiều ngày liên tiếp, khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng tại Pháp và châu Âu.

Sau sự kiện này, Chính phủ Pháp đã đưa cảnh báo nắng nóng vào hệ thống cảnh báo quốc gia từ năm 2004, đồng thời xây dựng Kế hoạch quốc gia chống nắng nóng nhằm bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Trong gần 2 thập niên sau đó, trọng tâm chính sách chủ yếu tập trung vào việc giảm thiểu tác động tức thời đối với sức khỏe cộng đồng: Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, theo dõi người cao tuổi sống một mình, mở các điểm tránh nóng, tăng cường truyền thông về phòng chống say nắng và mất nước.

Giữa đợt nắng nóng kéo dài, nhiều gia đình tại Pháp lựa chọn đóng kín cửa và kéo rèm suốt ban ngày để ngăn nhiệt xâm nhập, chỉ mở cửa đón gió khi trời dịu mát vào buổi tối.

Trong những đợt nắng nóng cực đoan, Météo-France, Bộ Y tế và Cơ quan Y tế Công cộng Pháp đồng thời triển khai các chiến dịch truyền thông, khuyến cáo người dân uống đủ nước, hạn chế ra ngoài trong thời gian nắng gắt và theo dõi sức khỏe của người cao tuổi hoặc người dễ bị tổn thương.

Bên cạnh các biện pháp cá nhân, chính quyền địa phương cũng có trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ cộng đồng theo cơ chế ORSEC - hệ thống điều phối ứng phó khẩn cấp của Pháp. Tùy theo mức độ cảnh báo, các địa phương có thể mở thêm các điểm tránh nóng, điều chỉnh hoạt động của trường học, tăng cường hỗ trợ người cao tuổi và chuẩn bị các phương án bảo đảm hoạt động của các dịch vụ thiết yếu.

Tuy nhiên, khi các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn và kéo dài hơn, tư duy ứng phó cũng dần thay đổi. Tháng 6/2023, Pháp lần đầu tiên ban hành Kế hoạch quốc gia ứng phó các đợt nắng nóng với phạm vi rộng hơn, không chỉ trong lĩnh vực y tế mà bao gồm cả giao thông, năng lượng, giáo dục, nông nghiệp và đời sống kinh tế-xã hội. Đây được xem là bước chuyển từ quản lý khủng hoảng sang thích ứng toàn diện trước các tác động của nhiệt độ cực đoan.

Kế hoạch được xây dựng trên 4 trụ cột gồm: giảm tác động tới đời sống hằng ngày của người dân; bảo đảm duy trì các dịch vụ công thiết yếu; duy trì hoạt động kinh tế; và bảo vệ môi trường cùng các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Đây được xem là dấu mốc cho thấy nước Pháp đang chuyển từ tư duy “chống nóng” sang tư duy “thích ứng với khí hậu nóng lên”.

Các công viên và không gian xanh trở thành “ốc đảo tránh nóng”, nơi người dân tìm bóng mát để tránh nắng trong những giờ nóng nhất của ngày.

Xu hướng này tiếp tục được thể hiện trong Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu lần thứ ba (PNACC-3) được công bố năm 2025. Kế hoạch được xây dựng trên kịch bản nước Pháp phải chuẩn bị cho mức tăng nhiệt độ trung bình khoảng 4 độ C vào cuối thế kỷ, với hơn 50 nhóm giải pháp và khoảng 200 hành động cụ thể nhằm thích ứng với các hiện tượng như nắng nóng, hạn hán, cháy rừng hay ngập lụt.

Thay vì chỉ tập trung vào ứng phó khi khủng hoảng xảy ra, kế hoạch hướng tới điều chỉnh nhà ở, hạ tầng, dịch vụ công, điều kiện lao động và quy hoạch đô thị để thích nghi với một khí hậu nóng hơn trong dài hạn.

Đáng chú ý, một nghị định của chính phủ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc bảo vệ người lao động trước các đợt nắng nóng.

Theo đó, doanh nghiệp phải đánh giá rủi ro liên quan đến nhiệt độ cao và áp dụng các biện pháp như điều chỉnh tổ chức công việc, bố trí thời gian nghỉ phù hợp, bảo đảm cung cấp nước uống và hạn chế thời gian tiếp xúc với nhiệt độ cực đoan. Động thái này được xem là bước chuyển từ các khuyến cáo y tế đơn thuần sang việc đưa thích ứng với nắng nóng vào khuôn khổ pháp lý.

Chính trong bối cảnh đó, các cuộc tranh luận xuất hiện trong đợt nắng nóng năm nay không còn dừng lại ở câu chuyện tránh nắng đơn thuần. Trên các phương tiện truyền thông, nhiều chính trị gia và chuyên gia đang bàn về những giải pháp thích ứng lâu dài như cải tạo các căn hộ tích nhiệt được ví như “lò nung” vào mùa hè, mở rộng không gian xanh đô thị, điều chỉnh điều kiện lao động khi nhiệt độ quá cao, hay trang bị hệ thống làm mát cho trường học, bệnh viện và viện dưỡng lão. Nắng nóng vì thế đang dần được nhìn nhận như một vấn đề quy hoạch và phát triển, thay vì chỉ là một hiện tượng thời tiết bất thường.

Cho phép người dân tắm tại các khu vực được kiểm soát trên sông Seine và sông Marne là một trong những giải pháp mà chính quyền Pháp thúc đẩy nhằm mở rộng các “ốc đảo tránh nóng” trong đô thị khi các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn.

Một đề xuất đang gây tranh luận là áp dụng “kỳ nghỉ khí hậu” (congé climatique), cho phép người lao động nghỉ tối đa vài ngày trong các đợt nắng nóng cực đoan. Tuy nhiên, Chính phủ Pháp hiện ưu tiên hướng tiếp cận khác. Trong cuộc phỏng vấn với đài RTL, Bộ trưởng Lao động Pháp Jean-Pierre Farandou cho rằng, hướng đi phù hợp hơn là điều chỉnh điều kiện lao động: Thay đổi giờ làm việc, giảm thời gian tiếp xúc với nhiệt độ cao, tổ chức lại công việc và tăng các biện pháp bảo vệ tại nơi làm việc.

Nói cách khác, thay vì dừng hoạt động kinh tế, Pháp đang nghiêng về phương án tổ chức lại xã hội để sống chung với nhiệt độ cực đoan thông qua các quy định về điều kiện lao động, quy hoạch đô thị và nhà ở.

Đáng chú ý, việc sử dụng điều hòa nhiệt độ - từng là chủ đề gây tranh cãi vì các lo ngại về tiêu thụ năng lượng và có thể góp phần làm gia tăng phát thải hiện cũng được xem xét thực dụng hơn.

Trong chương trình phát sóng trên kênh BFMTV, người phát ngôn của Chính phủ Pháp, bà Maud Bregeon tuyên bố: “Chính phủ ủng hộ việc lắp đặt hệ thống điều hòa không khí ở những nơi cần thiết”, đồng thời lưu ý rằng mục tiêu là hỗ trợ các trường học khi nhu cầu thực tế đã được xác định rõ ràng. Theo Bộ Giáo dục Pháp, hơn 8.000 trường tiểu học và trung học đã chịu ảnh hưởng bởi đợt nắng nóng gay gắt hôm 23/6, dẫn đến việc khoảng 1.800 trường phải tạm thời đóng cửa.

Giữa nền nhiệt gần 40 độ C, những vòi phun sương lắp đặt tại quảng trường và công viên trở thành điểm giải nhiệt quen thuộc của người dân.

Song song với đó, giới chuyên môn nhấn mạnh điều hòa không thể là giải pháp duy nhất; ưu tiên lâu dài vẫn là cải tạo nhà ở, tăng cây xanh, chống hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và thiết kế lại hạ tầng thích ứng với khí hậu nóng hơn.

Đợt nắng nóng hiện nay một lần nữa cho thấy nước Pháp đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn và khó lường từ biến đổi khí hậu. Theo dự báo của Météo-France, từ cuối tuần này, một số khu vực phía tây nước Pháp có thể đón các đợt dông giúp nhiệt độ giảm bớt. Tuy nhiên, các chuyên gia khí tượng cũng cảnh báo, không loại trừ khả năng sẽ xuất hiện thêm một đợt nắng nóng mới vào đầu tháng 7.

Trước những đợt nhiệt độ cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn, nước Pháp đang từng bước chuyển từ tư duy ứng phó khẩn cấp sang thích ứng dài hạn với biến đổi khí hậu, tập trung vào việc giải bài toán đặt ra: Làm thế nào để tổ chức lại xã hội trong một tương lai nóng hơn?

Người Pháp đang từng bước học cách sống chung với một thực tế mới: Nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng bất thường của mùa hè, mà đang trở thành một phần của cuộc sống thường nhật trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

KHẢI HOÀN-TRUNG HƯNG Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Pháp