Người khuyết tật và bài toán việc làm

Học viên tham gia học nghề tại Trung tâm Dạy nghề và Tạo việc làm cho người khuyết tật thành phố

Hành trình vượt qua chính mình

Trong căn phòng học nghề cắt tóc, trang điểm, Nguyễn Thị Lan chăm chú luyện tay nghề trên những tờ giấy báo. Sau gần hai năm theo học tại Trung tâm Dạy nghề và Tạo việc làm cho người khuyết tật, từ chỗ còn lúng túng khi cầm kéo, giờ Lan đã có thể thực hiện thành thạo các công đoạn cơ bản. Với em, học nghề không chỉ là học một kỹ năng, mà còn là cách để tự tin với chính mình.

Ở một góc lớp, cô giáo Lê Nguyễn Diễm Quỳnh kiên nhẫn cầm tay từng học viên, chỉnh từng động tác nhỏ. “Dạy các em không thể vội. Có khi hôm nay học, mai lại quên, nhưng chỉ cần các em tiến bộ cũng đã là mừng rồi”, cô Quỳnh chia sẻ.

Ông Trần Văn Thành, Giám đốc Trung tâm cho biết, mục tiêu hoạt động mang tính xã hội hóa nhằm giảm bớt gánh nặng cho những gia đình có con em khuyết tật nhưng còn khả năng lao động. Trung tâm tổ chức cả hình thức nội trú và bán trú, trong đó khoảng 70 - 75 em được ở nội trú và học nghề hoàn toàn miễn phí. Có 6 ngành nghề đang thu hút học sinh khuyết tật tham gia, gồm: May, mộc mỹ nghệ, cắt tóc - trang điểm, sửa chữa xe máy, điện dân dụng và thêu. Không chỉ dừng lại ở đào tạo nghề, trung tâm còn tổ chức lớp hướng nghiệp cho nhóm trẻ từ 8 - 13 tuổi, vừa dạy văn hóa, vừa rèn kỹ năng sống. Đây là bước chuẩn bị sớm để các em có thể hòa nhập tốt hơn khi đủ tuổi học nghề.

Phương pháp đào tạo tại đây cũng có nhiều khác biệt. Thay vì nặng lý thuyết, Trung tâm áp dụng cách “truyền nghề”, tức là cầm tay chỉ việc, giúp học viên dễ tiếp thu. Vì khả năng nhận thức không đồng đều, thời gian học nghề có thể kéo dài từ vài tháng đến một năm.

Sau mỗi khóa học, khoảng 50 - 60% học viên có thể làm nghề. Những em chưa vững tay nghề hoặc chưa tìm được việc thường ở lại Trung tâm làm việc. Để tạo việc làm tại chỗ, Trung tâm chủ động nhận các đơn hàng như may đồng phục, gia công mộc mỹ nghệ, thêu tranh… Qua đó, học viên có thu nhập và tiếp tục rèn nghề, dù mức thu nhập còn khiêm tốn.

Tuy nhiên, hành trình học nghề của người khuyết tật chưa bao giờ dễ dàng. Rào cản không chỉ nằm ở khả năng thể chất mà còn ở tâm lý và môi trường sống. Không ít gia đình còn bao bọc con quá mức, không dám cho đi học nghề. Một số nơi vẫn tồn tại định kiến rằng người khuyết tật không thể làm việc hiệu quả.

Trong khi đó, thực tế cho thấy nếu được đào tạo đúng hướng, nhiều người hoàn toàn có thể tự nuôi sống bản thân, thậm chí làm tốt một số nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn.

Có nghề vẫn khó ra nghề

Dù đã có tay nghề, nhiều người khuyết tật vẫn gặp khó khi bước ra thị trường lao động. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu môi trường làm việc phù hợp và sự e dè từ phía doanh nghiệp.

Không ít doanh nghiệp vẫn lo ngại về năng suất lao động hoặc chi phí hỗ trợ đi kèm. Số lượng công việc phù hợp với người khuyết tật cũng còn hạn chế, thu nhập thường thấp, khiến nhiều người sau khi học nghề vẫn chọn ở lại Trung tâm.

Trước thực tế này, thành phố Huế đã từng bước mở rộng các kênh kết nối việc làm cho nhóm lao động yếu thế. Các phiên giao dịch việc làm được tổ chức định kỳ, kết hợp cả trực tiếp và trực tuyến, tạo điều kiện để người lao động tiếp cận thông tin tuyển dụng.

Chỉ riêng trong Tháng việc làm năm 2026, đã có 34 đơn vị tham gia tuyển dụng với khoảng 5.530 vị trí, thu hút gần 10.000 lượt người lao động tìm hiểu và ứng tuyển. Dù chưa có thống kê riêng cho người khuyết tật, nhưng việc mở rộng đối tượng tham gia đã giúp nhóm này có thêm cơ hội.

Điểm mới đáng chú ý là sự phát triển của nền tảng việc làm trực tuyến. Người lao động, trong đó có người khuyết tật, có thể tìm việc, nộp hồ sơ và phỏng vấn từ xa, giảm bớt rào cản đi lại. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường lao động. Tuy nhiên, số doanh nghiệp tuyển dụng trực tiếp người khuyết tật vẫn còn hạn chế.

Thực tế cho thấy, người khuyết tật không thiếu ý chí hay khả năng. Điều họ thiếu là cơ hội và một môi trường phù hợp để thử sức. Khi những rào cản về định kiến và điều kiện làm việc được tháo gỡ, họ hoàn toàn có thể gia nhập vào thị trường lao động. Thế nên, vẫn cần nhiều hơn những chính sách khuyến khích, hỗ trợ cụ thể từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp.

Bài, ảnh: Phước Ly