Người đàn ông 61 tuổi ngộ độc do nhầm lẫn củ sâm đất với thương lục

Ăn cho bổ dưỡng không ngờ nhầm lẫn gây ngộ độc

Ngày 11/03/2026, Khoa Cấp cứu, Hồi sức tích cực và Chống độc - Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê tiếp nhận bệnh nhân nam 61 tuổi, trú tại xã Hùng Việt (Phú Thọ) nhập viện trong tình trạng nghi ngộ độc.

Theo lời kể của bệnh nhân, khoảng 17h cùng ngày, bệnh nhân có ăn củ được cho là sâm đất. Sau khi ăn, bệnh nhân xuất hiện các biểu hiện mệt mỏi, buồn nôn và đi ngoài phân lỏng. Các triệu chứng tăng dần nên gia đình đã đưa bệnh nhân đến Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê để điều trị.

Từ hình ảnh gia đình cung cấp, các bác sĩ xác định bệnh nhân đã ăn phải củ thương lục - một loại cây có hình dạng khá giống với sâm đất nhưng có chứa độc tính. Bệnh nhân được chỉ định điều trị theo phác đồ ngộ độc. Sau 2 ngày điều trị tích cực, sức khỏe bệnh nhân ổn định và được ra viện.

Bệnh nhân bị ngộ độc do nhầm cây sâm đất với cây thương lục - Ảnh BVCC

Bác sĩ CKI Nguyễn Hồng Nhung, Khoa Cấp cứu cho biết, bệnh nhân bị ngộ độc do chất Phytolaccaceae có trong củ thương lục. Rất may, do củ thương lục có vị đắng nên bệnh nhân sử dụng với lượng ít, vì vậy quá trình điều trị không gặp nhiều khó khăn.

Theo BSCKII Phạm Anh Hùng, Trưởng khoa Y học cổ truyền và phục hồi chức năng, thương lục là một vị thuốc Đông y có vị đắng, tính hàn và có độc. Trong y học cổ truyền, cây thương lục được sử dụng với các tác dụng như lợi tiểu, hỗ trợ điều trị thủy thũng và một số bệnh lý khác khi có chỉ định của thầy thuốc.

Tuy nhiên, loài cây này có độc ở nhiều bộ phận. Khi cơ thể hấp thụ lượng lớn có thể xuất hiện các biểu hiện như tê môi lưỡi, vã mồ hôi, đau bụng, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa và nhiều biểu hiện nguy hiểm khác nếu không được xử trí kịp thời.

Cách phân biệt để tránh ngộ độc

Theo BSCKII Phạm Anh Hùng, cây thương lục và cây sâm đất là hai loại cây hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc, đặc điểm thực vật, công dụng cũng như mức độ độc tính. Cần phân biệt hai loại cây này qua các đặc điểm chi tiết để phòng tránh ngộ độc:

Cây Thương lục: Có tên khoa học là Phytolacca acinosa Roxb, thuộc họ thương lục. Cây còn được gọi là thương lục nhỏ, trưởng bất lão, kim thất lương... Cây có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, châu Âu, Trung Quốc và mới được di thực vào Việt Nam.

Cây Sâm đất: Có tên khoa học là Talinum fruticosum, thuộc họ rau sam. Cây còn được gọi là sâm mồng tơi, sâm thổ Cao Ly, sâm thảo... Cây có nguồn gốc từ Trung Mỹ, du nhập vào Việt Nam từ khoảng năm 1909 và mọc hoang, phát triển tự nhiên khắp cả nước.

Về đặc điểm thực vật, thương lục: Thân thảo cao khoảng 1.5m, hình trụ, ít phân nhánh, có màu xanh lục hoặc pha đỏ tím. Sâm đất: Thân mọc đứng, nhẵn và phân thành rất nhiều nhánh.

Lá cây thương lục: Lá rất to (dài 10 - 30cm, rộng 13 - 14cm), phiến lá hình trứng tròn, 2 mặt nhẵn, mọc so le; Sâm đất: Phiến lá dày, hơi mập và bóng cả hai mặt, hình trái xoan thuôn hay trứng ngược, mép lá lượn sóng.

Hoa và quả: Thương lục: Hoa màu trắng, mọc thành cụm dài 15 - 20cm. Quả mọng, có màu đỏ tím; Sâm đất: Hoa nhỏ đặc trưng màu hồng tím. Quả nhỏ, khi chín có màu đỏ nâu, xám tro hoặc sẫm như quả mồng tơi.

Phần rễ/củ: Củ thương lục mập, có hình dáng khá giống củ nhân sâm nên rất dễ khiến người dùng nhầm lẫn; Củ sâm đất thường được người dân đem bào chế làm thuốc bổ.

Cây Thương lục: Được dùng làm vị thuốc trong Đông y (sắc uống hoặc đắp ngoài) để chữa xơ gan cổ trướng, thủy thũng, viêm loét cổ tử cung, mụn nhọt....; Cây Sâm đất: Thường được người dân sử dụng phổ biến như một loại rau ăn hàng ngày (luộc, nấu canh tôm/thịt). Trong Đông y, sâm đất giúp bồi bổ cơ thể, mát gan, trị sỏi thận, ho, hen suyễn và các bệnh đường ruột.

Theo BSCKII Phạm Anh Hùng, tính vị và độc tính là cực kỳ quan trọng. Cây Thương lục: Có vị đắng, tính hàn và có độc ở mọi bộ phận (chứa chất độc phytolaccatoxin). Nếu hấp thụ lượng lớn có thể gây nôn mửa, co giật, tụt huyết áp, hôn mê, thậm chí là tử vong nếu không cấp cứu kịp thời. Việc sử dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định và liều lượng của bác sĩ.

Cây Sâm đất: Có vị ngọt, tính bình. Tuy nhiên, lá sâm đất cũng hơi độc, nếu lạm dụng ăn quá nhiều có thể gây choáng váng, khó thở.

Phân biệt cách sử dụng cây thương lục và cây sâm đất - Ảnh BVCC

"Để đảm bảo an toàn cho sức khỏe, người dân chỉ sử dụng các loại cây, củ làm thuốc khi có hướng dẫn của cán bộ y tế. Khi không xác định rõ loại cây hoặc củ, tuyệt đối không nên sử dụng để tránh những rủi ro đáng tiếc.

Cả rễ cây thương lục và cây sâm đất đều không được sử dụng cho phụ nữ có thai vì có thể gây ảnh hưởng xấu tới thai nhi (đối với thương lục có thể gây sảy thai)", các bác sĩ khuyến cáo.

Mời quý độc giả theo dõi video: Xe khách giường nằm hai tầng bị rà soát toàn quốc

Thúy Nga