Người châu Âu 'sợ' tiêu tiền, mối nguy đối với nền kinh tế

Xu hướng tiết kiệm quá mức đang gia tăng ở châu Âu, khi ngày càng có nhiều người tiêu dùng ở khu vực này “sợ” tiêu tiền...

Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg.

Giới chuyên gia cho rằng tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống cá nhân mà còn đặt ra những thách thức lớn đối với nền kinh tế.

Matej Macak, một kỹ sư vật liệu tại Cộng hòa Czech, là một ví dụ điển hình cho xu hướng này.

Ở tuổi 24, Macak nhận ra rằng mình có vấn đề với tiền bạc - anh ngại tiêu tiền. Từng là người thích sưu tập giày thể thao, giờ đây anh ngừng mua sắm và thậm chí cảm thấy lo lắng về những khoản chi tiêu nhỏ như mua sạc điện thoại. Macak tiết kiệm hơn một nửa thu nhập của mình, nhưng anh vẫn lo rằng mình đã đi quá xa trong chi tiêu. "Tôi đã ngắm một đôi Nike Jordan, nhưng rồi tôi nghĩ có lẽ đôi giày này quá đắt, có lẽ tôi nên tiết kiệm thay vì mua. Tôi nhận ra rằng mình mua ít đồ hơn khi có nhiều tiền hơn”, anh nói với tờ báo Wall Street Journal.

NỀN VĂN HÓA TIẾT KIỆM

Xu hướng tiết kiệm này không chỉ là vấn đề cá nhân của Macak mà còn là một hiện tượng rộng lớn hơn đang diễn ra trên khắp châu Âu. Người tiêu dùng châu Âu ngày càng thận trọng hơn trong việc chi tiêu, và đây được xem là một trong những nguyên nhân làm cho nền kinh tế châu Âu tụt hậu so với Mỹ - nơi mà hoạt động chi tiêu mạnh mẽ, đặc biệt là trong tầng lớp thu nhập cao, đã và đang giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các công ty châu Âu sản xuất những sản phẩm được săn đón nhất thế giới như túi xách, đồng hồ, quần áo xa xỉ hiện nay đang phụ thuộc nhiều vào người tiêu dùng Mỹ và châu Á để có tăng trưởng doanh thu.

Một nền văn hóa tiết kiệm đã ăn sâu vào các khu vực phía Bắc của châu Âu như Hà Lan. Trong khi người Mỹ thường không ngần ngại sử dụng tối đa thẻ tín dụng, tiết kiệm đã trở thành một phần không thể thiếu, đặc biệt là ở các khu vực phía Bắc của châu Âu. Những chuẩn mực xã hội lâu đời về tiết kiệm và khiêm tốn, cùng với ký ức về sự khan hiếm và lạm phát trong thời chiến, đã khiến việc tiết kiệm trở thành một nỗi ám ảnh và một nghĩa vụ đạo đức. Trong cả tiếng Hà Lan và tiếng Đức, từ "nợ" cũng có nghĩa là "tội lỗi".

Thời gian gần đây, người dân trên khắp thế giới cảm nhận rõ cú sốc giá cả tăng cao do ảnh hưởng của chiến tranh ở Vùng Vịnh, nhưng đợt lạm phát này đã gây ra tác động tâm lý lớn hơn đối với người châu Âu.

Hơn 3 năm kể từ khi lạm phát đạt đỉnh sau đại dịch Covid-19, người tiêu dùng châu Âu vẫn tiết kiệm nhiều hơn và chủ yếu chi tiêu cho những nhu cầu thiết yếu - theo dữ liệu giao dịch được phân tích bởi hãng thẻ Visa. Sự hồi sinh của lạm phát do chiến tranh giữa Mỹ và Iran hiện đang đe dọa làm sâu sắc thêm tình trạng ngại chi tiêu của người tiêu dùng châu Âu.

Tiêu dùng hộ gia đình đã tăng 5,5% trong khu vực đồng euro và 2% ở Anh kể từ năm 2019, so với mức tăng 18% ở Mỹ - theo dữ liệu điều chỉnh lạm phát từ Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD). "Điều này giải thích một phần lớn sự khác biệt về tăng trưởng kinh tế giữa Mỹ và châu Âu trong vài năm qua”, bà Marieke Blom, nhà kinh tế trưởng tại ngân hàng Hà Lan ING, nhận xét.

Nhìn chung, không phải người châu Âu không có tiền. Thu nhập khả dụng thực tế, đã điều chỉnh theo lạm phát, hiện đã tăng hơn 8% trong khu vực đồng euro so với trước đại dịch. Nếu các hộ gia đình trở lại mức tiết kiệm trước đại dịch, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực đồng euro sẽ tăng thêm 1,3%, theo bà Blom. "Châu Âu thực sự sẽ tự làm lợi cho mình nếu thúc đẩy nhu cầu nội địa. Nhu cầu yếu là một lực cản lớn đối với nền kinh tế”, vị chuyên gia nói.

Các biện pháp như cắt giảm thuế có thể giúp thúc đẩy chi tiêu, nhưng nhiều chính phủ đang bị hạn chế bởi mức nợ cao, đầu tư quốc phòng và dân số già hóa. Các hộ gia đình trong khu vực đồng euro đã tiết kiệm khoảng 15% thu nhập khả dụng của họ trong năm ngoái, so với khoảng 12,5% trước đại dịch. Ở Anh, tỷ lệ tiết kiệm gần như gấp đôi so với trước đại dịch. Trong khi đó, tỷ lệ tiết kiệm của người Mỹ đã giảm xuống dưới mức trước đại dịch.

NỖI LO VỀ TUỔI GIÀ

Tại một khu vực giàu có ở Tây Nam London, Shelly Perera từng chi tiêu thoải mái cho các buổi hòa nhạc, hẹn hò tại nhà hàng Trung Quốc cao cấp và các kỳ nghỉ ở nước ngoài, đến những nơi như Kenya với chồng và hai con. Perera và chồng đều có thu nhập tăng trong những năm gần đây, nhưng kể từ khi lạm phát tăng vọt vào năm 2022, cô đã chuyển sang mua hàng nhiều hơn một cửa hàng tạp hóa giá rẻ, chuyển sang các thương hiệu bình dân và tiết kiệm nhiều hơn. "Chúng tôi đã có một lối sống khá giả, và bây giờ chúng tôi đã cắt giảm rất nhiều. Chúng tôi vẫn có khả năng chi trả, nhưng không muốn nữa”, cô nói.

Một số người châu Âu, đặc biệt là những người trẻ tuổi, cho biết họ lo ngại rằng lương hưu của chính phủ sẽ không thể bảo đảm cho họ trong tương lai, khi dân số già hóa gây áp lực lên hệ thống phúc lợi. "Khoảng một năm rưỡi trước, tôi nhận ra rằng với tư cách là một người châu Âu, chỉ dựa vào lương hưu do nhà nước cung cấp là không đủ. Đối với thế hệ chúng tôi, lương hưu sẽ hoàn toàn khác so với các thế hệ trước”, Vincent Boucard, một nhà tư vấn chiến lược 32 tuổi ở Paris, nói với Wall Street Journal.

Boucard bắt đầu lập ngân sách vài năm trước, sử dụng bảng tính Excel để theo dõi tất cả các khoản chi tiêu của mình. Anh chuyển đến một căn hộ rẻ hơn và đặt mục tiêu tiết kiệm khoảng 50% tiền lương của mình. Anh đã bắt đầu đầu tư vào cổ phiếu và quỹ ETF.

Trong khi đó, nhiều người châu Âu vẫn hoài nghi về việc đầu tư. Người châu Âu giữ khoảng 1/3 tài sản tài chính của họ dưới dạng tiền mặt hoặc gửi trong tài khoản ngân hàng, kiếm được lãi suất thấp có thể tụt hậu so với lạm phát. Theo các nhà kinh tế, họ sẽ khấm khá hơn nếu đầu tư nhiều hơn vào thị trường tài chính như người Mỹ. Chuyển một phần trong số hàng nghìn tỷ euro đang nằm trong tài khoản ngân hàng của các hộ gia đình thành các khoản đầu tư hiệu quả hơn cũng sẽ giúp ích cho nền kinh tế - các nhà kinh tế lập luận.

Đối với nhiều người châu Âu, nhu cầu tiết kiệm là một bài học được truyền lại từ cha mẹ và ông bà, những người đã sống qua sự tàn phá kinh tế của các cuộc chiến tranh thế kỷ 20 trên lục địa này.

Ở Hà Lan, nhà phát triển phần mềm Pieter Brakenhoff đã chứng kiến cha mình, một người sinh ra trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, chỉ bỏ đi những bộ quần áo đã rách nát. Lần chi tiêu xa hoa lớn nhất của gia đình anh là một chuyến đi đến Applebee's, chuỗi nhà hàng Mỹ từng có chi nhánh ở Hà Lan. Khi còn là một thiếu niên, Brakenhoff đã tự mua cho mình một đôi giày Nike bằng số tiền kiếm được từ việc giao báo. "Đôi giày thật tuyệt vời, nhưng tôi đã có một cuộc chiến lớn với cha tôi vì ông cho rằng tôi đã chi quá nhiều tiền cho một đôi giày”, anh kể lại.

Brakenhoff đã có nỗi sợ tiêu tiền trong phần lớn thời gian cuộc đời, nhưng anh đã cố gắng tiếp cận việc chi tiêu một cách thoải mái hơn trong những năm gần đây. Anh đi nhà hàng và nghỉ mát thường xuyên hơn. "Tôi đã phải học cách tiêu tiền”, anh nói.

An Huy