'Ngựa về phố' chào đón năm Bính Ngọ 2026

Trưng bày giới thiệu các tác phẩm của nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Minh Tâm, họa sĩ Lê Huy và nhóm Lamphong Studio cùng hình ảnh, hiện vật về ngựa đến từ một số không gian văn hóa khác.

Gần gũi với truyền thống, mang tinh thần thời đại

Đại biểu tham quan trưng bày

Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, trong tâm thức và văn hóa Việt Nam, ngựa là biểu tượng của sức mạnh, lòng trung thành, sự bền bỉ và tinh thần tiến bước không ngừng. Gắn liền với hành trình dài trong lịch sử và đời sống, hình tượng ngựa thường được xem như biểu trưng cho ý chí bền bỉ, khát vọng vươn xa và tinh thần không ngừng học hỏi của con người.

Tác phẩm ngựa mang ngôn ngữ tạo hình hội họa đương đại

Đặc biệt, trong năm Bính Ngọ 2026 - năm của hành động và chuyển động mạnh mẽ - hình tượng ngựa càng trở nên giàu ý nghĩa, gợi nhắc nội lực, sự bứt phá và tinh thần vượt lên trong năm mới.

Các tác phẩm trưng bày thể hiện nhiều cách tiếp cận về hình tượng ngựa

"Việc tổ chức trưng bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi biểu tượng của đạo học và truyền thống hiếu học Việt Nam, mang ý nghĩa sâu sắc. Trong không gian linh thiêng của sự học, hình tượng con ngựa không chỉ đại diện cho sức mạnh và sự bền bỉ, mà còn gợi liên tưởng tới tinh thần lập thân, lập nghiệp, ý chí vươn lên thông qua học tập, rèn luyện và cống hiến cho xã hội", ông Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh.

Các bạn trẻ thích thú với nghệ thuật sắp đặt sáng tạo tại trưng bày

Các tác phẩm và tư liệu tại trưng bày chuyên đề “Ngựa về phố” thể hiện nhiều cách tiếp cận về hình tượng ngựa: từ chiều sâu nghiên cứu văn hóa, ngôn ngữ tạo hình hội họa đương đại đến các hình thức nghệ thuật sắp đặt sáng tạo. Qua đó, trưng bày khắc họa hình ảnh con ngựa vừa gần gũi với truyền thống, vừa mang tinh thần thời đại, phản ánh khát vọng bứt phá trong tư duy, hành động và sáng tạo của xã hội đương đại.

Lan tỏa giá trị chất liệu truyền thống

Về ý tưởng trong quá trình thực hiện trưng bày, họa sĩ Lê Huy chia sẻ, thật thú vị năm mới Bính Ngọ khi viết không dấu có thể đọc là "Bình Ngô" (tác phẩm "Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi). “Bắt đầu từ điều ngẫu nhiên thú vị đó, Lamphong Studio đã tạo nên những chú ngựa với mong muốn kể câu chuyện lịch sử về một thời kỳ hào hùng, oanh liệt: Đem đại nghĩa để thẳng hung tàn/ Lấy chí nhân để thay cường bạo".

Nghệ nhân Tây Nguyên Y Bhiông Buôn Yã chế tác ngựa tại trưng bày

Cũng theo họa sĩ, từ câu đồng dao quen thuộc là khúc hát reo vui của nhân dân khi nghĩa quân Lam Sơn tiến về bến Bồ Đề (Long Biên) chuẩn bị tổng tấn công giải phóng thành Đông Quan (Hà Nội) Nhong nhong nhong, ngựa ông đã về/ Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa ông ăn, Lamphong Studio thực hiện những chú ngựa với ý nghĩa mang đến niềm tin chiến thắng, sự thành công trọn vẹn, báo hiệu những vận hội mới, hứa hẹn một năm mới thịnh vượng và rực rỡ - mã đáo thành công.

Họa sĩ Lê Huy chia sẻ tại trưng bày

Những chú ngựa này được thực hiện thủ công hoàn toàn bằng chất liệu sơn mài truyền thống với năm màu ngũ hành. Tạo hình căng khối, béo tốt, hiên ngang, không lao nhanh mà thư thả, thong dong. Trên thân ngựa là hoa văn mây lửa trong mỹ thuật cổ Việt Nam. Những đám mây báo hiệu của điềm lành, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở, tuần hoàn của đất trời và là lời cầu chúc cho mưa thuận gió hòa, vạn sự hanh thông.

Tác phẩm ngựa của nhà nghiên cứu văn hóa Đặng Minh Tâm

Trên lưng ngựa là con diều cung trăng đuổi phượng, được chế tác bằng đồng thau, thể hiện cho tính thiêng và sự cất cánh. Ở một góc nhìn khác, con diều giống như một ngọn cờ, ngọn cờ của tưng bừng lễ hội, ngọn cờ chiến thắng.

"Dân gian xưa quan niệm thả diều để xua đuổi những điều xấu, như một nghi thức cầu an và còn để truyền tin trong quân sự. Ngày nay, nhìn thấy những cánh diều là thấy mênh mông đồng quê, thi nhân, bay bồng. Cánh diều chắp cánh cho những ước mơ bay xa", họa sĩ Lê Huy cho hay.

Nhà nghiên cứu văn hóa Đặng Minh Tâm chia sẻ về quá trình chế tác ngựa Tây Nguyên

Tại trưng bày, nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Minh Tâm cho rằng, nghề làm tượng không được truyền dạy qua trường lớp, mà được trao truyền từ người này sang người khác, bằng cảm hứng, bằng trải nghiệm và sự sáng tạo cá nhân. Chính điều đó làm nên sức sống riêng của tượng gỗ Tây Nguyên - tự do, không khuôn mẫu, không rập khuôn.

Tác phẩm ngựa của nhà nghiên cứu văn hóa Đặng Minh Tâm tại trưng bày

"Với các tác phẩm ngựa gỗ tại trưng bày Ngựa về phố, nghệ nhân phải trải qua quá trình lựa chọn phức tạp, từ gỗ, nước sơn, đồ dùng, tạo hình đến tạc thô; khi chế tác đặc biệt cần chú ý vào các chi tiết như: bờm, mắt, đặc biệt là dáng ngựa; sau đó phải sự cẩn thận, tỉ mỉ, dùng cả tâm hồn để tạo tác, thổi hồn vào tượng để tượng có thần thái và sắc nét", nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm cho biết.

Bài và ảnh: Hương Sen