Ngôi đền 700 tuổi lưu giữ hào khí nhà Trần

Đền Cửa Ông gắn liền với sự tích Đức Ông Quốc Khảo Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng (con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn), người đã đóng góp những chiến công hiển hách trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

Trải qua hơn 700 năm lịch sử, đền Cửa Ông không chỉ là nơi tưởng nhớ công lao của Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng cùng các tướng lĩnh nhà Trần, mà còn là điểm hội tụ những giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng đặc sắc của dân tộc.

Tọa lạc tại vị trí “tựa sơn hướng thủy” nhìn ra vịnh Bái Tử Long, ngôi đền không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là kho tàng lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc sắc của dân tộc.

Cách thành phố Hạ Long khoảng 40 km, đền Cửa Ông tọa lạc trên đồi khu A9, hướng ra vịnh Bái Tử Long, được gọi là vị trí “tựa sơn hướng thủy”. Từ sân đền nhìn xuống là bức tranh thiên nhiên khoáng đạt với biển trời bao la, những dãy núi trùng điệp và các khu dân cư ven biển. Nơi đây có sự hòa quyện giữa núi non, biển cả tạo nên cảnh quan hữu tình, hùng tráng nhưng cũng đầy trang nghiêm.

Với những giá trị khác biệt về lịch sử, văn hóa, tâm linh, đền Cửa Ông ngày càng thu hút đông đảo khách du lịch thập phương. Năm 2017, đền Cửa Ông được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Trước đó, vào năm 2016, Lễ hội đền Cửa Ông cũng đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Đền Cửa Ông gồm 3 đền chính: đền Hạ, đền Trung và đền Thượng, được phân bố ở 3 vị trí khác nhau theo chiều lên cao dần hướng ra vịnh Bái Tử Long. Vị trí đền Hạ nằm ở phía dưới, thờ Mẫu. Khu đền Thượng gồm đền chính thờ Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, người có công trấn ải vùng Đông Bắc, đánh đuổi quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ thứ XIII.

Qua sử sách ghi chép, Trần Quốc Tảng được vua Trần giao nhiệm vụ trấn giữ biên cương Đông Bắc trên bộ, với đại bản doanh đặt tại Cửa Suốt. Ông là dũng tướng có công lớn trong kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, đặc biệt là chiến thắng Vân Đồn - Cửa Lục năm 1288 đánh chặn đội quân tiếp tế, hậu cần của giặc. Đội quân trấn thủ biên cương của Trần Quốc Tảng chiến đấu dưới sự chỉ huy của vua cha là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, góp phần vào các chiến công bảo vệ quốc gia.

Đền Cửa Ông thờ Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, con trai thứ 3 của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng nhiều nhân thần có công dẹp giặc, trấn ải vùng Đông Bắc. Đền được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2017.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Anh, Trưởng khoa lịch sử, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học quốc gia, cho biết, trước đây đền được gọi là miếu Đức Ông, sau đó thì gọi là miếu Hoàng Tiết Chế. Bởi theo tương truyền, đây là nơi thờ Đức ông Hoàng Cần, một trong những người đã có công dẹp giặc dưới thời nhà Trần. Vào khoảng những năm 40 đầu những năm 50 của thế kỷ trước, đền Cửa Ông được trùng tu tôn tạo và trở thành một trong những điểm đến du lịch thu hút rất nhiều người đến chiêm bái. Lúc này đền Cửa Ông không không chỉ thờ Đức ông Hoàng Cần mà còn thờ các vị tướng lĩnh của nhà Trần, trong đó đặc biệt là Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, là một trong những vị con của Trần Hưng Đạo. Và từ đấy thì đền Cửa Ông còn được gọi với tên Đông Hải Linh Từ.

“Rất khó để xác định lịch sử hình thành ngôi đền này. Tuy nhiên, trong ghi chép từ thời Nguyễn thì ở trên núi Cẩm Sơn có một ngôi miếu gọi là miếu Đức Ông và vị thần được thờ trong đấy là Đức ông Hoàng Cần. Vì thế cho nên mới có tên là miếu Hoàng Tiết Chế và được gọi theo chức vị của vị thần được thờ trong trong đền”, TS Nguyễn Văn Anh cho biết.

Tại vị trí cao nhất của khuôn viên là tượng Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng cao 10m, nặng 40 tấn đứng uy nghi nhìn ra cửa biển.

Đền Cửa Ông hiện còn sở hữu nhiều pho tượng có niên đại hàng trăm năm, trong đó có 34 pho tượng quý được chạm trổ công phu, tinh xảo trong tư thế ngồi trên ngai, khám, long đình, mang nhiều giá trị nghệ thuật cao. Cùng với đó là các thần tích, thần sắc, thần phong cho các vị thần còn được lưu giữ tại đền Cửa Ông, giúp nơi đây trở thành kho tư liệu lịch sử quý giá cho các thế hệ con cháu tìm về.

Trước những công lao to lớn của Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, người dân vùng cửa biển Quảng Ninh đã tôn kính phụng thờ và tổ chức lễ hội để tri ân, tưởng nhớ hằng năm. Đến nay, đền Cửa Ông được mở rộng, xây dựng khang trang, tọa lạc trên một ngọn đồi cao, hướng ra vịnh Bái Tử Long thơ mộng, tạo nên không gian vừa hùng vĩ vừa linh thiêng.

Hằng năm, Lễ hội đền Cửa Ông, Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, được chính quyền địa phương tổ chức long trọng nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng (1252 - 1313).

Hơn bảy thế kỷ trôi qua, đền Cửa Ông vẫn là biểu tượng của lòng trung nghĩa, tinh thần yêu nước và truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại, ngôi đền linh thiêng nơi cửa biển Đông Bắc tiếp tục gìn giữ những giá trị văn hóa bền vững, vùng đất giàu truyền thống lịch sử và di sản.

Diệu Linh/VOV2