Ngoại trưởng Mỹ công du vùng Vịnh, trấn an các đồng minh

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tại sân bay Al Bateen Executive (UAE). Ảnh: Chụp màn hình từ video của Reuters

Đây là chuyến công du cấp cao đầu tiên của ông Rubio kể từ khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 4 tháng. Theo giới quan sát, chuyến đi mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi nhiều quốc gia Arab đồng minh của Mỹ bày tỏ lo ngại về một số điều khoản trong thỏa thuận, nhất là đề xuất thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran.

Phát biểu với báo giới sau khi tới Abu Dhabi, Ngoại trưởng Rubio thừa nhận những quan ngại của các đối tác trong khu vực sẽ là một trong những nội dung trọng tâm của các cuộc thảo luận. Ông cho biết, ngoài việc trao đổi về bản ghi nhớ thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, các bên cũng sẽ đề cập tới nhiều vấn đề khác chưa được đưa vào văn kiện này.

Theo thỏa thuận đạt được, Mỹ sẽ giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài. Washington cũng đồng ý tạm thời nới lỏng một số biện pháp trừng phạt quốc tế đối với Tehran, cho phép nước này xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm hóa dầu đến ngày 21-8. Hai bên đồng thời thống nhất lộ trình đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn.

Tuy nhiên, các điều khoản trên đã gây ra nhiều tranh cãi không chỉ tại Mỹ mà còn trong giới lãnh đạo các quốc gia vùng Vịnh. Nhiều nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump đã nhượng bộ quá nhiều trước Tehran. Trong khi đó, các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông lo ngại nguồn tài chính mới có thể giúp Iran nhanh chóng khôi phục tiềm lực quân sự, trong đó có các chương trình phát triển tên lửa và máy bay không người lái.

Ngoài ra, thỏa thuận hiện nay chưa đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran – vấn đề từ lâu được xem là mối đe dọa an ninh nghiêm trọng đối với các quốc gia Arab vùng Vịnh.

Trong cuộc xung đột vừa qua, nhiều nước trong khu vực đã trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái do Iran tiến hành nhằm đáp trả các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel.

Dù các quốc gia vùng Vịnh từng tích cực thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột, nhiều nhà lãnh đạo khu vực được cho là bất ngờ trước các điều khoản của thỏa thuận hiện nay và mong muốn Washington đưa ra những cam kết an ninh cụ thể hơn.

Về phía Iran, giới chức nước này cho rằng các quốc gia vùng Vịnh đã hỗ trợ đáng kể cho chiến dịch quân sự của Mỹ thông qua việc cho phép sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến Tehran coi một số nước Arab là bên liên quan trực tiếp đến cuộc xung đột.

Sau chuyến thăm UAE, ông Rubio sẽ thăm Kuwait và Bahrain – hai quốc gia có vai trò chiến lược trong chính sách an ninh của Mỹ tại Trung Đông. Cả hai nước đều là nơi đặt các căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ và từng hứng chịu các đợt tấn công bằng tên lửa của Iran trong thời gian chiến sự.

Đối với UAE, hậu quả kinh tế từ cuộc chiến được đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng. Hàng nghìn lao động nước ngoài đã rời khỏi quốc gia vùng Vịnh này do lo ngại về an ninh, ảnh hưởng đáng kể đến các lĩnh vực dịch vụ, tài chính và bất động sản – những trụ cột của nền kinh tế.

Chuyến công du của Ngoại trưởng Marco Rubio được xem là nỗ lực quan trọng của Washington nhằm củng cố niềm tin của các đồng minh Trung Đông, đồng thời tạo sự đồng thuận khu vực đối với tiến trình đàm phán đang được thúc đẩy với Iran.

Theo Reuters

Quỳnh Dương